11 sierpnia 1999 roku wielu mieszkańców Europy Zachodniej wyszło ze swoich domów i spojrzało w niebo. Światło słoneczne zaczęło w tym dniu słabnąć, a sama tarcza Słońca zniknęła. Pojawiła się ponownie dopiero po upływie 2,5 minuty. Było to zaćmienie Słońca. Wszyscy, który obserwowali to zjawisko, używali okularów przeciwsłonecznych lub klisz fotograficznych. Dlaczego?

Już wiesz
  • że narządem wzroku jest oko, a słuchu – ucho;

  • jak są zbudowane oraz jak działają oczy i uszy.

Nauczysz się
  • dlaczego należy chronić oczy przed nadmiernym światłem;

  • w jaki sposób bronić się przed hałasem.

1. Jak chronić wzrok?

Opisane we wstępie wydarzenie – zaćmienie Słońca – to bardzo widowiskowe zjawisko, dlatego jest chętnie oglądane przez wielu ludzi. Trzeba jednak podczas takiego pokazu zachować szczególne środki bezpieczeństwa! Oczy są bowiem bardzo wrażliwym narządem zmysłu.

Nawet podczas zaćmienia promienie Słońca wyłaniają się spoza Księżyca. Są na tyle jasne, że mogą uszkodzić oczy
Ważne!

Jeśli zdarzyło ci się przez nieuwagę spojrzeć na krótką chwilę bezpośrednio na słońce, to wiesz, że jego światło jest tak jasne i silne, że powoduje ból oczu i chwilową utratę zdolności widzenia. Dlatego nigdy nie należy patrzeć prosto w słońce.

Zaćmienie Słońca należy obserwować poprzez specjalne okulary z dobrym filtrem przeciwsłonecznym. Chcąc spojrzeć na słońce, trzeba koniecznie użyć na przykład maski spawalniczej. Jednak nawet wówczas obserwacja nie powinna trwać dłużej niż minutę

Wzrok to bardzo ważny zmysł. Oczy są niezwykle wrażliwe. Skupianie wzroku na przedmiotach leżących blisko jest dla nich wyczerpujące. Podczas korzystania z komputera lub czytania książek pozwól czasami odpocząć oczom: co godzinę zamknij je na chwilę, intensywnie zamrugaj kilka razy i popatrz w dal, nie skupiając wzroku na konkretnym obiekcie.
Pamiętaj również, że słońce może nam zaszkodzić nie tylko, jeśli patrzymy wprost na nie. Bardzo przydatne są okulary przeciwsłoneczne z wysokim filtrem UV (czyli chroniącym przed promieniowaniem ultrafioletowym). Okulary takie należy nosić nie tylko latem, ale również zimą, ponieważ światło odbijające się od śniegu może uszkodzić oko!

Współcześnie bardzo częste występują u ludzi wady wzroku: krótkowzroczność, dalekowzrocznośćastygmatyzm. Może się zdarzyć, że początkowo wada wzroku nie jest poważna, ale zwiększa się z czasem. Oczy męczą się bowiem podczas korzystania z komputera oraz oglądania telewizji, a także podczas czytania przy zbyt słabym świetle. Pamiętaj, że w pomieszczeniu może być ciemno, ale czytany przez ciebie tekst musi być dobrze oświetlony!

Okulary robocze, czyli gogle, mają chronić oczy przed urazami, do których może dojść podczas wykonywania niektórych prac. Używają ich na przykład drwale, by drzazgi nie wbiły im się w oczy
Ciekawostka

Rzęsy oraz brwi są naturalną ochroną naszych oczu. Te krótkie włoski zapobiegają osadzaniu się na gałce ocznej drobnych owadów, kurzu i zanieczyszczeń unoszących się w powietrzu.

Na górnej powiece znajduje się do 250 rzęs, a na dolnej – do 150

2. Chronimy uszy

Nie tylko wzrok należy chronić! Innym naszym zmysłem równie ważnym i podatnym na uszkodzenia jest słuch. Jeśli mieszkasz w mieście, codziennie słyszysz hałas powodowany przez ruch drogowy. Jeszcze głośniejsze są na przykład roboty drogowe czy startujący lub lądujący samolot. Przyczyną uszkodzeń słuchu mogą być nawet niektóre zabawki!
Wiemy już, że głośność mierzy się w decybelach (dB). Im więcej decybeli, tym dźwięk głośniejszy, a tym samym bardziej niebezpieczny dla zdrowia.

Jak głośne są dźwięki?
Rodzaj dźwięku Głośność dzwięku
szelest liści na wietrze 10 dB
szept 20 dB
szmery w domu 40 dB
głośno grający telewizor 65 dB
ruchliwa ulica, gwarna kawiarnia 70 dB
uwaga! Dźwięki powyżej 110 dB mogą trwale uszkodzić słuch!
piła łańcuchowa z bliska 110 dB
startujący odrzutowiec 130 dB
eksplozja petardy z bliska 160 dB
Ciekawostka

Skala głośności w decybelach jest dość skomplikowana. Na przykład dźwięk o głośności 70 dB jest dziesięć razy głośniejszy od tego, który ma 60 dB, i aż sto razy głośniejszy od tego, który ma 50 dB! Różnica głośności nawet kilku decybeli może być więc wbrew pozorom znaczna i wyraźnie odczuwalna.

Na szczęście uszy również można chronić. W warunkach dużego hałasu (np. gdy w domu jest remont i wiertarka jest bardzo głośna) najlepiej używaj specjalnych nauszników ochronnych. Możesz także użyć stoperów. Staraj się nie słuchać muzyki zbyt głośno. Najbardziej szkodliwe jest słuchanie jej przez słuchawki douszne (inaczej nazywane kanałowymi).

Ciekawostka

Krzyk małego dziecka jest jednym z głośniejszych dźwięków – osiąga on od 82 dB nawet do 110 dB! Ma to swoje uzasadnienie: rodzice w ten sposób dostają sygnał, że dziecku potrzebna jest pomoc, a takiego sygnału nie powinni zignorować lub go nie usłyszeć.

Podsumowanie

  • Nasze oczy i uszy narażone są na uszkodzenia nawet podczas codziennych czynności.

  • Aby uchronić się przed uszkodzeniami oczu, stosujemy okulary ochronne i pozwalamy oczom na odpoczynek w ciągu dnia. Nie czytamy też przy zbyt słabym świetle.

  • Aby uchronić się przed uszkodzeniami uszu, stosujemy nauszniki ochronne i unikamy hałasu.

Praca domowa
Polecenie 1.1

Jeśli znasz osoby używające szkieł lub soczewek korekcyjnych, zapytaj, jakie utrudnienia i niedogodności powstają na skutek chorób oczu. Jeśli ty również masz wadę wzroku, możesz napisać własne spostrzeżenia.

Zobacz także

iVt7cLBdj9Dźwięki wokół nas
itYiC7BNXBJak pomóc oczom?
iXXyZnVNIGDlaczego widzimy?

Słowniczek

astygmatyzm

widzenie obrazów rozmazanych (niezależnie od odległości)

dalekowzroczność

niezdolność do wyraźnego widzenia przedmiotów położonych blisko oka

krótkowzroczność

niezdolność do wyraźnego widzenia przedmiotów położonych daleko od oka

wady wzroku

schorzenia oczu objawiające się niezdolnością do wyraźnego widzenia

zaćmienie Słońca

zjawisko astronomiczne, podczas którego Księżyc znajduje się między Ziemią a Słońcem, przesłaniając tym samym jego światło

Zadania

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3
Ćwiczenie 4