Prometeusz stwarza człowieka przy współudziale Ateny Źródło: Jean-Simon Berthélemy, Jean-Baptiste Mauzaisse, Prometeusz stwarza człowieka przy współudziale Ateny, 1802, Muzeum w Luwrze, domena publiczna.
Prometeusz stwarza człowieka przy współudziale Ateny
Jean-Simon Berthélemy, Jean-Baptiste Mauzaisse, Prometeusz stwarza człowieka przy współudziale Ateny, 1802, Muzeum w Luwrze, domena publiczna
Ćwiczenie 1

Przypomnij sobie opis stworzenia człowieka ze Starego Testamentu. Jakie zadanie dostał człowiek, kiedy został stworzony? W jakim miejscu umieścił go Bóg?

Ćwiczenie 2

Przyjrzyj się freskowi przedstawiającemu moment stworzenia człowieka przez greckiego tytana Prometeusza. Czy dostrzegasz jakieś podobieństwa do biblijnej historii? Jaki jest nastrój tego malowidła? Uzasadnij swoją odpowiedź. Zapisz ją tutaj lub w zeszycie.

Ćwiczenie 3

Przeczytaj mit o Prometeuszu. Zwróć uwagę na to, jak ukarał ludzi Dzeus.

Inne podania głosiły, że człowiek jest tworem jednego z tytanów – Prometeusza, który ulepił go z gliny pomieszanej ze łzami. Duszę zaś dał mu z ognia niebieskiego, którego parę iskier ukradł z rydwanu słońca. [...]

Człowiek Prometeusza był słaby i nagi. Palce miał zakończone zbyt kruchymi paznokciami, by mu były obroną przed pazurami dzikich zwierząt. Jedynie jego postać, niepodobna do otaczających stworzeń, była widocznym obrazem bogów. Brakowało mu tylko ich siły. Niby mdłe zjawy senne błądzili ludzie, bezradni wobec potęg przyrody, której nie rozumieli. Wszystkie ich czyny były nieświadome i bezładne. Widząc to, Prometeusz ponownie zakradł się do wielkiego spichlerza ognia niebieskiego i przyniósł na ziemię pierwsze zarzewie. W siedzibach ludzkich zapłonęły jasne ogniska, ogrzewając mieszkańców i płosząc drapieżne bestie. Mądry tytan uczył ludzi umiejętnego używania ognia, sztuk i rzemiosł.

Nie podobało się to Dzeusowi. Mając w pamięci niedawną walkę z gigantami, obawiał się wszystkiego, co pochodzi z ziemi. Kazał tedy Hefajstosowi, z bogów najbieglejszemu we wszystkich kunsztach, stworzyć kobietę cudnej urody, na wzór bogiń nieśmiertelnych. Gdy misterne to dzieło już było gotowe, Atena nauczyła pierwszą niewiastę pięknych robót kobiecych; Afrodyta otoczyła jej oblicze wdziękiem i w oczy wlała urok uwodzicielski; Hermes dał jej skryty i pochlebczy charakter wraz z darem kuszącej wymowy; w końcu ubrano ją w złoto i uwieńczono kwiatami. I nazwano ją Pandorą, albowiem była ona darem dla ludzi od wszystkich bogów i każdy z bogów obdarzył ją jakąś szczególną właściwością. W posagu otrzymała glinianą beczkę szczelnie zamkniętą, której zawartości nikt nie znał.

Tak wyposażoną Pandorę zaprowadził Hermes, posłaniec bogów, na ziemię i zostawił ją przed chatą Prometeusza. Mądry tytan wyszedł przed dom przyjrzeć się pięknej nieznajomej i od razu zwietrzył jakiś podstęp. Nie przyjął jej więc, ale odprawił i innym doradzał tak samo postąpić. Lecz Prometeusz miał brata nie bardzo rozumnego, imieniem Epimeteusz, co się wykłada: „wstecz myślący”. Ten nie tylko nie wygnał Pandory, lecz natychmiast z nią się ożenił. Pandora ciekawa była zajrzeć do owej beczki, którą bogowie dali jej we wianie. Ale przyszedł Prometeusz, odwiódł brata na stronę i przestrzegał: „Niemądry Epimeteuszu – rzekł – zrobiłeś już jedno głupstwo, żeś tę niewiastę, na zło chyba stworzoną przez bogów, przyjął do domu. Nie czyń przynajmniej drugiego głupstwa i nie otwieraj beczki ani żonie nie pozwalaj, bo tak mi się zdaje, że w niej jakieś wielkie licho siedzi”. Epimeteusz przyrzekł, że się nad tym zastanowi. Miał zwyczaj myśleć bardzo długo i powoli, tak że zanim zdążył rozważyć słowa brata, szybkomówna Pandora nakłoniła go do otwarcia beczki. I oczywiście stało się nieszczęście. Ledwo podniesiono wieko, wyleciały na świat wszystkie smutki, troski, nędze i choroby i jak kruki obsiadły biedną ludzkość.

Prometeusz chciał teraz bogom podstępem za podstęp odpłacić. Zabił wołu i podzielił go na dwie części: osobno złożył mięso, które owinął skórą, oddzielnie zaś kości i nakrył je tłuszczem. Za czym poprosił Dzeusa: „Którą część weźmiesz, będzie odtąd bogom poświęcona”. Dzeus wybrał tę, gdzie było więcej tłuszczu, domyślając się pod jego grubą warstwą najdelikatniejszego mięsa. Natychmiast przekonał się, że były to same kości, okryte najgorszym tłuszczem. Ale wyrok był niecofniony: te właśnie części zwierząt składano w ofierze bogom niebieskim.

Dzeus zemścił się okrutnie. Na jego rozkaz przykuto Prometeusza do skały Kaukazu. Co dzień zgłodniały orzeł zlatywał, by mu wyjadać wątrobę, która wciąż odrastała. Wokoło było pusto i głucho. Skazaniec nie słyszał głosu ludzkiego ani nie ukazywała mu się twarz przyjazna. Palony gorącymi promieniami słońca, bez ruchu i spoczynku, trwał Prometeusz, niby wieczny wartownik, dla którego zawsze za późno przychodzi noc w płaszczu gwiaździstym i za późno zorza poranku roztapia się w ciepłocie dnia. Jego próżne jęki spadały w przepaść gór jak martwe kamienie.

Prometeusz jest jedną z najwznioślejszych postaci w mitologii – bóg, który cierpiał przez miłość dla ludzi. Zanim do nich przemówił, byli jak ślepcy i brodzili w mroku, nie wiedząc ani o sobie nic, ani o świecie otaczającym, były im obce budowy kamienne, strzelające ku słońcu, nie znali sztuki ciesielskiej. Nie umieli powiedzieć, kiedy następuje kres zimy lub kwietnej wiosny albo jesieni bogatej w plony. Żyli jak mrówki w ciemnych jaskiniach, aż on im pokazał, gdzie wschodzą gwiazdy i kędy zachodzą. Dał im naukę o liczbach, najprzedniejszą wiedzę i objawił kunszt pisma, ten skarbiec pamięci i źródło poezji. Oswoił zwierzęta, konie zaprzągł do wozu i na słone morze spuścił płóciennoskrzydłe statki. Dał chorym lekarstwa kojące i wynalazł zioła, które ból usuwają. W głębi ziemi wyśledził cenne metale i objawił, jak ze snu, lotu ptaków i głosów w przyrodzie odgadywać przyszłość. Prometeusz w człowieku rozbudził ducha i dał mu moc panowania nad światem.

Ćwiczenie 4

Wyjaśnij, jak Grecy tłumaczyli:

  • powstanie człowieka,

  • pojawienie się na świecie cierpień, chorób i trosk.

Ćwiczenie 5
Ćwiczenie 6
Ciekawostka

Grecy wierzyli, że dusza człowieka siedzi w jego ciele w postaci małej laleczki widocznej przez źrenicę oka. Dlatego też nazwali źrenicę kore – dziewczynką.

Ćwiczenie 7

Opowiedz mit o Prometeuszu na podstawie planu wydarzeń.

Ćwiczenie 8

Porozmawiajcie o Prometeuszu i wykonajcie zadania. Zaprezentujcie wyniki waszej pracy całej klasie.

Grupa I
Zastanówcie się i zanotujcie, w jakich sytuacjach ujawniły się podane niżej cechy tytana.

Uniwersytet Wrocławski, licencja: CC 0

Grupa II
Sformułujcie zdania o Prometeuszu według wzorów:
Prometeusz był życzliwy, bo...
O mądrości Prometeusza świadczy...
Wykazał się przebiegłością, kiedy...
Niezwykłej odwagi wymagało...
Prometeusz był przewidujący i dlatego uniknął...
Można o nim powiedzieć, że był poważny, ponieważ...

Grupa III
Przedstawcie w tabeli uczynki Prometeusza, oceniając je z punktu widzenia bogów i ludzi. Przerysujcie tabelę do zeszytów i uzupełnijcie ją.

Uczynki Prometeusza
według bogów
Uczynki Prometeusza
według ludzi
kradzież ognia dar ognia
   

Grupa IV
Jaką postać biblijną przypomina Prometeusz? Uzasadnijcie w co najmniej siedmiu zdaniach.

Grupa V
Wskażcie wśród podanych słów te, które pochodzą od imienia Prometeusz. Wyjaśnijcie ich znaczenie, korzystając ze słownika.

  • prometejski

  • ludzki

  • altruizm

  • prometeizm

  • promień

  • bunt

  • prom

Ćwiczenie 9

Podpisz rzeźbę cytatem (z ostatniego akapitu mitu), wyjaśniającym, kim jest Prometeusz. Zastosuj cudzysłów.

Prometeusz w okowach
Nicolas-Sébastien Adam, Prometeusz w okowach, 1762, Muzeum w Luwrze, domena publiczna
Ćwiczenie 10

Narysuj postać Pandory obdarzonej boskimi darami.

Ćwiczenie 11

Dokończ zdanie. Jeśli imię Epimeteusz znaczy „wstecz myślący”, to Prometeusz znaczy...