Usługi to jeden z trzech głównych działów gospodarki narodowej (obok rolnictwa i przemysłu). Obejmują bardzo szeroki zakres działalności człowieka. Usługami są na przykład naprawy różnego rodzaju sprzętów, porady u lekarzy czy prawników, przewóz osób i towarów, handel i reklama, nadawanie programów telewizyjnych i radiowych, pilnowanie porządku przez policję, nauczanie w szkołach i wiele, wiele innych czynności, z którymi spotykamy się każdego dnia.

Praca w call center
Już wiesz
  • czym są usługi;

  • że poziom zatrudnienia w usługach stale u nas rośnie.

Nauczysz się
  • wyjaśniać, jaki jest podział usług;

  • charakteryzować przebieg rozwoju usług;

  • omawiać strukturę usług w Polsce oraz jej zmiany;

  • wskazywać przykłady największych firm usługowych w naszym kraju.

1. Rodzaje usług

Gospodarka narodowa to całokształt działalności gospodarczej prowadzonej na terenie danego kraju. W wyniku tej działalności powstają różnorodne dobra materialne i niematerialne. Dotychczas poznaliśmy bliżej dwa główne działy gospodarki narodowej – rolnictwo i przemysł – które wytwarzają dobra materialne, tzn. konkretne produkty. W przypadku usług wynikiem ich świadczenia mogą być też dobra niematerialne, np. porada lekarska, przedstawienie w teatrze, nauka w szkole. Z tego względu dokonano ogólnego podziału usług na:

  • usługi materialne – np. handel, transport i łączność, hotelarstwo i gastronomia, naprawy i drobne rzemiosło (szklarstwo, krawiectwo, stolarstwo itp.) oraz inne usługi świadczone bezpośrednio na rzecz konsumentów;

  • usługi niematerialne – np. edukacja, ochrona zdrowia, opieka społeczna, działalność kulturalna, sportowa, administracyjna itp.

Do celów administracyjnych, podatkowych i statystycznych przyjęło się stosować szczegółowe klasyfikacje obejmujące wszystkie rodzaje prowadzonej działalności. Przykładem może być przedstawiona poniżej Polska Klasyfikacja Działalności PKD 2007. W tabeli podano tylko dwa pierwsze stopnie z sześciostopniowego podziału. Pełna klasyfikacja w załączniku.

Podział gospodarki narodowej według Polskiej Klasyfikacji Działalności PKD 2007
ROLNICTWO Sekcja A – Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo
PRZEMYSŁ Sekcja B – Górnictwo i wydobywanie
Sekcja C – Przetwórstwo przemysłowe
Sekcja D – wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych
Sekcja E – dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją
Sekcja F – Budownictwo
USŁUGI Sekcja G – Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle
Sekcja H – Transport i gospodarka magazynowa
Sekcja I – Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi
Sekcja J – Informacja i komunikacja (IT, łączność)
Sekcja K – Działalność finansowa i ubezpieczeniowa
Sekcja L – Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości
Sekcja M – Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna
Sekcja N – Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca
Sekcja O – Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne
Sekcja P – Edukacja
Sekcja Q – Opieka zdrowotna i pomoc społeczna
Sekcja R – Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją
Sekcja S – Pozostała działalność usługowa
Sekcja T – Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby
Sekcja U – Organizacje i zespoły eksterytorialne

Powyższa klasyfikacja pokazuje, jak bardzo rozbudowany i zróżnicowany jest dział usług w porównaniu z dwoma innymi działami. I nie jest to klasyfikacja zamknięta, gdyż dopuszcza się możliwość dodania kolejnych rodzajów usług (czy też przemysłu i rolnictwa), jeśli takowe się pojawią, np. w związku z rozwojem nowoczesnych technologii. Do niedawna nie istniały usługi typu tworzenie stron internetowych czy doładowania telefonów na kartę. Toteż i dziś nikt nie wie, jakie nowe usługi okażą się potrzebne za kilka czy kilkanaście lat.

Polecenie 1

Korzystając z tabeli 1., odszukaj w pełnej klasyfikacji działalności (do pobrania załącznik powyżej) nazwę grupowania, które odnosi się do pracy twoich rodziców. Jeśli rodzice nie są aktualnie zatrudnieni, to weź pod uwagę ich ostatnią pracę.

2. Rozwój usług

Z wcześniejszych tematów zapewne pamiętasz, że usługi rozwijają się głównie w miastach, szczególnie w tych większych. Rozwój ten jest wzajemnie powiązany – rozwijają się usługi, a więc rozwija się i miasto. Dawniej wielkie znaczenie miał też przemysł, gdyż często to właśnie od niego zaczynało rozwijać się miasto. Niekiedy bywało odwrotnie, tzn. na bazie miejskiej siły roboczej rozwijał się przemysł. W obu przypadkach po pewnym czasie zaczynały rozwijać się usługi, które pozostawały i wciąż pozostają w silnych relacjach z miastem i przemysłem.

Polecenie 2

Korzystając ze schematu powyżej, omów przebieg rozwoju i funkcjonowania usług w powiązaniu z wcześniejszym rozwojem przemysłu i miast.

W Polsce usługi w szybkim tempie zaczęły rozwijać się dopiero po przełomowym 1989 roku. Dzięki przejściu na gospodarkę wolnorynkową praktycznie z dnia na dzień dla każdego Polaka otworzyły się możliwości prowadzenia niemal dowolnej działalności usługowej. Na początku lat 90. XX wieku nastąpił lawinowy rozwój drobnej przedsiębiorczości prywatnej, z której później często powstawały wielkie firmy handlowe, transportowe czy telekomunikacyjne. Jednocześnie polski rynek usług stał się atrakcyjny dla inwestorów zagranicznych. Pojawiły się więc międzynarodowe banki, zagraniczne sieci hipermarketów, obce firmy przewozowe, salony światowych marek samochodowych, elektronicznych czy odzieżowych.
Doszło też do prywatyzacji niektórych państwowych banków, ubezpieczycieli czy przewoźników (np. PKP, PKS), która jednak nie zawsze przynosiła oczekiwane efekty. W niełatwej sytuacji znalazła się ta część państwowych usług, która nie podlegała prywatyzacji – administracja publiczna, służba zdrowia, edukacja, kultura. Zatrudnienie tutaj spadło, ponieważ państwo, działające już w gospodarce rynkowej, musiało ograniczać wydatki z budżetu, by na przykład nie dopuścić do galopującej inflacji. Cała sfera budżetowa stanowiła dziedzictwo epoki minionej, w której praca była na ogół źle zorganizowana, mocno zbiurokratyzowana, a często wręcz absurdalna. Zmiany polegały głównie na restrukturyzacji – reorganizacji i redukcji zatrudnienia – lub po prostu na likwidacji wielu urzędów. Dopiero po kilkunastu latach przekształceń poprawa w dziale usług publicznych stała się zauważalna – polepszyły się warunki pracy urzędników, zwiększyła dostępność urzędów dla obywateli, a także poprawiła się jakość obsługi.

Przypomnienie z lekcji ivDw86Y3462.4. Struktura zatrudnienia i problem bezrobocia w Polsce

Stopień rozwoju usług mówi o poziomie życia społeczeństwa i jego zamożności.
W krajach bogatych ludzie pragną wygodnego życia i bez wahania wydają pieniądze na przeróżne usługi, które często nie są u nas jeszcze powszechne, jak np. strzyżenie domowego trawnika czy wyprowadzanie psów na spacer. W Europie Zachodniej w usługach zatrudnionych jest ponad 70% pracujących, podczas gdy w Polsce nie osiągnęliśmy jeszcze 60%. Ale odsetek ten stale rośnie i prawdopodobnie w ciągu kilkunastu lat zbliżymy się do średniej unijnej.

W Polsce stale rośnie zatrudnienie w usługach i spada zatrudnienie w rolnictwie
Struktura zatrudnienia w wybranych państwach Europy
Państwo/związek państw Rolnictwo Przemysł Usługi
[%]
Austria 5,9 27,3 66,8
Białoruś 14,0 34,7 51,3
Republika Czeska 3,7 40,0 56,3
Francja 3,5 23,1 73,4
Grecja 11,5 22,4 66,1
Hiszpania 4,5 29,3 66,2
Holandia 3,1 20,1 76,8
Litwa 10,7 30,0 59,3
Niemcy 2,3 29,8 67,9
Norwegia 3,0 21,1 75,9
Polska 11,6 30,3 57,9
Federacja Rosyjska 10,2 27,4 62,4
Rumunia 30,1 31,8 38,1
Słowacja 4,2 39,5 56,3
Szwecja 2,3 21,7 76,0
Szwajcaria 4,0 22,5 73,5
Ukraina 19,4 24,2 56,4
Węgry 4,6 32,8 62,6
Wielka Brytania 1,4 22,4 76,2
Włochy 3,9 30,4 65,7
UNIA EUROPEJSKA 5,7 27,7 66,6
Źródło: , Eurostat
Polecenie 3

Korzystając z tabeli i mapy powyżej, wymień województwa o najwyższym oraz najniższym poziomie zatrudnienia w usługach i przypomnij przyczyny takiego stanu rzeczy.

Z gospodarczego i geograficznego punktu widzenia wyróżnić w Polsce można kilka branż usługowych o największym znaczeniu:

  • handel – detaliczny i hurtowy, w tym zagraniczny;

  • komunikacja – transport i łączność (telekomunikacja);

  • edukacja – przedszkolna, szkolna, akademicka;

  • administracja państwowa – urzędy centralne i lokalne, a także służby mundurowe;

  • służba zdrowia – przychodnie, szpitale, sanatoria, pogotowie ratunkowe;

  • turystyka – m.in. infrastruktura pobytowa (hotele, gastronomia);

  • finanse – m.in. bankowość i ubezpieczenia.

W ostatnich latach bardzo intensywnie rozwijają się technologie nowoczesne (Hi‑Tech), co pociąga za sobą szeroką ekspansję usług telekomunikacyjnych i informatycznych. Skutkuje to wzrostem zatrudnienia w tych branżach, a jednocześnie zmniejszeniem zatrudnienia w innych, np. w handlu, który na coraz większą skalę rozwija się w Internecie i nie wymaga tak dużej obsługi personalnej, jak handel tradycyjny.
Na przeciwległym biegunie rozwoju znajduje się drobne rzemiosło, które niegdyś w pierwszej kolejności kojarzone było z usługami, np. krawiectwo, szewstwo, zegarmistrzostwo. Działalność ta niemal zupełnie zanikła, ponieważ koszty skorzystania z tych usług często są znacznie wyższe niż zakup nowego produktu.
Diagramy poniżej pokazują też wzrost zatrudnienia w edukacji i służbie zdrowia, co spowodowane jest rozwojem tych branż głównie w sektorze prywatnym.

Rozwój sklepów internetowych skutkuje spadkiem zatrudnienia w handlu
Polecenie 4

Podaj przyczyny zmian struktury zatrudnienia w usługach widocznych na diagramach powyżej.

Polecenie 5

Odszukaj w Internecie na stronach Głównego Urzędu Statystycznego lub jego oddziału wojewódzkiego dane dotyczące zatrudnienia w różnych branżach usługowych w twoim województwie. Narysuj diagramy kołowe ilustrujące te dane i wskaż oraz wyjaśnij różnice między nim a diagramami dla Polski.

3. Największe firmy usługowe w Polsce

Firmy usługowe działają na nieco innych zasadach niż firmy przemysłowe. Podstawowym zadaniem usług jest jak najszybsze, jak najłatwiejsze dotarcie do klienta. A klientem tym najczęściej jest zwykły człowiek. Toteż większość firm usługowych działa poprzez sieć swoich oddziałów rozmieszczonych w wielu miejscach. Dla klienta nie ma znaczenia, gdzie znajduje się główna siedziba banku, hipermarketu czy przewoźnika. Klient potrzebuje skorzystać z usług, które świadczone są w każdym oddziale i najlepiej jakby ten oddział znajdował się jak najbliżej. A główne siedziby dużych firm usługowych często znajdują się w Warszawie – ze względów komunikacyjnych, biznesowych, marketingowych, prestiżowych i innych.

Warto wiedzieć

Nowoczesne technologie przyczyniają się do zmniejszania liczby oddziałów niektórych firm usługowych. Rosnące możliwości prowadzenia różnorodnej działalności przez Internet wpłynęły na zamknięcie wielu placówek bankowych i pocztowych, a także sklepów czy wypożyczalni filmów. Powszechność telefonów komórkowych wymusiła likwidację budek telefonicznych. Znikają też punkty kserograficzne, bo papierowe kopie dokumentów są coraz rzadziej wymagane, a poza tym mając aparat cyfrowy i drukarkę można samemu wykonać taką kopię.

Wśród firm handlowych wyraźnie dominują sieci dyskontów i hipermarketów. Od kilku lat na czele listy największych firm handlowych znajduje się Jeronimo Martins Polska, do której należą najpopularniejsze wśród Polaków sklepy „Biedronka”. Nie brakuje też innych dobrze nam znanych sklepów – odczytaj ich nazwy z tabeli poniżej.

Lista największych firm handlowych w Polsce [2012]
Miejsce Firma handlowa Przychody ze sprzedaży
w tys. zł
Przychody ogółem
w tys. zł
Zysk brutto
w tys. zł
Zysk netto
w tys. zł
Zatrudnienie
1 Jeronimo Martins Polska SA, Kostrzyn 28 907 849 28 996 725 brak danych brak danych 39 341
2 Grupa Eurocash SA, Komorniki 16 575 781 16 630 313 282 457 250 381 12 055
3 Metro Group w Polsce, Warszawa 14 960 000 brak danych brak danych brak danych 21 000
4 Carrefour w Polsce, Warszawa 7 570 665 brak danych brak danych brak danych brak danych
5 Auchan Polska Sp. z o.o., Piaseczno 6 550 000 brak danych brak danych brak danych brak danych
6 GK Specjał, Warszawa 4 761 631 4 796 743 3 866 3 134 3 466
7 Grupa Muszkieterów, Poznań 4 650 000 brak danych brak danych brak danych 11 000
8 POLOmarket Sp. z o.o., Pakość 3 570 000 brak danych brak danych brak danych 11 000
9 Selgros Sp. z o.o., Poznań 3 375 174 brak danych brak danych brak danych 3 984
10 Żabka Polska Sp. z o. o., Poznań 3 306 554 brak danych brak danych brak danych 611
11 GK NFI Empik Media&Fashion SA, Warszawa 3 243 720 3 286 263 38 709 92 063 6 871
12 E.Leclerc Polska, Warszawa 2 771 500 brak danych brak danych brak danych 6 500
13 Netto Sp. z o.o., Motaniec 2 381 345 2 381 345 brak danych brak danych 3 928
14 Polska Grupa Supermarketów Sp. z o.o., W‑wa 2 010 000 2 030 000 brak danych brak danych 7 100
15 Emperia Holding SA, Lublin 1 948 879 1 992 265 10 788 19 774 7 310
16 GK Alma Market SA, Kraków 1 529 530 1 540 877 15 595 10 099 3 180
17 Cefetra Polska Sp. z o.o., Gdynia 1 418 025 1 437 478 4 681 3 926 60
18 Jysk Sp. z o.o., Gdańsk 1 148 563 1 172 905 brak danych 29 265 1 425
19 GK Eko Holding SA, Wrocław 1 048 070 1 053 717 -83 804 -74 761 brak danych
20 Piotr i Paweł SA, Poznań 870 176 884 388 brak danych brak danych 322
Źródło: Lista 500 Polityki

Wśród firm zajmujących się łącznością prym wiodą operatorzy telefonii komórkowej. Jest to jak najbardziej zrozumiałe, ponieważ od końca lat 90. XX wieku trwa intensywny rozwój rynku telefonów mobilnych, które są stale ulepszane i posiadają coraz więcej nowych możliwości. Toczy się niemal drapieżna walka między operatorami o pozyskanie jak największej liczby klientów. Firmy prześcigają się w oferowaniu coraz to nowych taryf, abonamentów czy promocji. Ta walka operatorów wynika stąd, że do zdobycia jest bardzo duży rynek – ponad 30 mln. A już dziś w Polsce aktywnych jest ponad 50 mln telefonów komórkowych. Oznacza to, że statystycznie każdy Polak ma przynajmniej jeden telefon.
W Polsce jest aktualnie czterech dużych operatorów telefonii komórkowej: Orange, Polkomtel (sieć Plus), Polska Telefonia Cyfrowa (T‑Mobile) i P4 (Play).

Warto wiedzieć

Łączność dzieli się na:

  • telekomunikację (przewodową i bezprzewodową) – radio, telewizja, telefonia, Internet;

  • łączność tradycyjną – poczta, prasa, plakaty i inne media drukowane.

    Lista największych firm łącznościowych – telekomunikacyjnych, telewizyjnych, wydawniczych i innych z branży medialnej [2012]
    Miejsce Firma łącznościowa Przychody ze sprzedaży
    w tys. zł
    Przychody ogółem
    w tys. zł
    Zysk brutto
    w tys. zł
    Zysk netto
    w tys. zł
    Zatrudnienie
    1 GK Orange Polska (dawniej TP SA), Warszawa 14 147 000 14 721 000 1 016 000 855 000 22 413
    2 GK Polkomtel SA, Warszawa 7 133 000 brak danych brak danych brak danych 3 192
    3 Polska Telefonia Cyfrowa SA (T‑Mobile), W‑wa 7 023 000 brak danych brak danych brak danych 4 760
    4 Kolporter Sp. z o.o. S.K.A., Kielce 4 143 974 4 161 517 23 517 24 284 1 119
    5 P4 Sp. z o.o. (Play), Warszawa 3 440 000 brak danych brak danych brak danych 2 366
    6 GK Cyfrowy Polsat SA, Warszawa 2 778 215 2 797 669 695 647 598 298 1 454
    7 GK Netia SA, Warszawa 2 121 356 2 154 039 -60 906 -87 704 2 117
    8 Grupa Bauer Media, Warszawa 1 848 165 1 898 799 brak danych 398 845 2 088
    9 GK TVN SA, Warszawa 1 584 263 1 851 092 267 752 470 239 1 521
    10 UPC Polska Sp. z o.o., Warszawa 1 462 000 brak danych brak danych brak danych 1 751
    11 Grupa HDS Polska, Warszawa 1 161 542 1 216 948 72 289 66 065 371
    12 GK Agora SA, Warszawa 1 138 588 1 179 031 -10 145 -9 035 3 085
    13 GK Multimedia Polska SA, Gdynia 685 520 714 933 70 465 49 034 1 892
    14 MediaCom Warszawa Sp. z o.o., Warszawa 661 489 664 607 14 600 11 784 169
    15 Grupa Vectra SA, Gdynia 579 466 579 466 brak danych brak danych 227
    16 Blue Media SA, Sopot 512 102 512 343 5 722 4 619 72
    17 Cinema City Poland - CC Sp. z o.o., Warszawa 458 100 458 100 brak danych brak danych 2 670
    18 Grupa Wydawnicza Polskapresse, Warszawa 401 725 brak danych brak danych brak danych 2 119
Ciekawostka

Dzięki nowoczesnym technologiom komunikacji – Internet, telefonia komórkowa – na świecie rozwinęła się tzw. telepraca, czyli praca na odległość. W domu można wykonywać na przykład tłumaczenia, ekspertyzy czy inne opracowania i następnie wysyłać je Internetem do zleceniodawcy.
Dzięki telefonii cyfrowej działać mogą tzw. call center, czyli telefoniczne biura obsługi klienta. Największym na świecie skupiskiem call center są Indie, dokąd swoje główne biura obsługi przeniosły tak renomowane firmy, jak IBM czy Microsoft. Stało się tak ze względu na tanią siłę roboczą oraz powszechną znajomość języka angielskiego w Indiach, które są dawną kolonią brytyjską.

Praca w call center

Główne firmy finansowe to banki oraz towarzystwa emerytalne i ubezpieczeniowe, a także spółdzielcze kasy oszczędnościowo‑kredytowe.
Od wielu lat naszym największym bankiem jest Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski SA. Większościowym udziałowcem w tej spółce wciąż pozostaje Skarb Państwa i tak prawdopodobnie pozostanie ze względu na bezpieczeństwo ekonomiczne kraju. Pozostałe banki są znacznie mniejsze, mimo iż wiele z nich łączyło się z innymi bankami bądź je wchłaniało. Do Polski napłynęło dużo kapitału zagranicznego, za który w dużej części sprywatyzowano liczne państwowe banki. Pojawiają się głosy, że tego kapitału zagranicznego w naszych bankach jest za dużo, bo one właściwie nie są już polskie. Jednak banki, podobnie jak wszystkie inne firmy, działają w gospodarce wolnorynkowej i może je kupić każdy, kogo na to stać. Z całkowitej prywatyzacji wyłączony został jedynie bank PKO BP, choć pojawiają się głosy by i jego sprzedać w prywatne ręce. Na straży ogólnokrajowych finansów stoi całkowicie państwowy i niekomercyjny Narodowy Bank Polski.
Pod koniec lat 90. XX wieku chciano sprywatyzować Państwowy Zakład Ubezpieczeń – największą naszą firmę ubezpieczeniową. Nie udało się to jednak, choć proces prywatyzacji był mocno zaawansowany. Ujawniono wiele nieprawidłowości, a Skarb Państwa ostatecznie musiał wypłacić niedoszłym inwestorom znaczne odszkodowania.
Dzisiaj państwo polskie posiada nieco ponad 30% udziałów zarówno w PZU, jak i PKO BP, a reszta została podzielona na wielu mniejszych akcjonariuszy, w tym osoby fizyczne.

Lista największych firm finansowych w Polsce [2012]
Miejsce Firma finansowa Wartość aktywów w 2012 r.
w tys. zł
Wartość aktywów w 2011 r.
w tys. zł
Kapitały własne
w tys. zł
Zysk brutto
w tys. zł
Zysk netto
w tys. zł
Zatrudnienie
1 GK PKO BP SA, Warszawa 193 479 628 190 748 037 24 707 650 4 645 261 3 748 621 28 556
2 GK Banku Pekao SA, Warszawa 150 949 830 146 590 106 23 366 545 3 680 261 2 955 702 19 816
3 GK BRE Banku SA, Warszawa 102 236 046 98 875 647 9 685 493 1 472 100 1 203 800 8 034
4 GK ING Banku Śląskiego SA, Katowice 78 266 800 69 723 400 8 133 800 1 016 100 832 300 8 687
5 ING PTE SA, Warszawa 64 169 708 53 297 007 575 781 220 463 178 575 144
6 Aviva PTE SA, Warszawa 60 901 423 51 272 007 490 800 brak danych brak danych brak danych
7 GK Banku Zachodniego WBK SA, Wrocław 60 019 177 59 873 339 8 977 714 1 837 039 1 462 635 8 877
8 GK Getin Noble Bank SA, Warszawa 58 794 443 53 542 074 4 721 643 455 910 385 776 6 402
9 Grupa PZU SA, Warszawa 55 909 560 52 129 282 14 269 269 4 038 708 3 253 826 15 019
10 GK Raiffeisen Bank Polska SA, Warszawa 54 684 903 32 822 076 5 707 976 29 800 8 124 6 633
11 GK Banku Millennium SA, Warszawa 52 742 499 50 838 099 4 824 170 595 054 472 181 6 001
12 Bank Gospodarstwa Krajowego, Warszawa 48 683 442 brak danych 6 025 832 513 565 479 220 1 289
13 GK Banku Handlowego w Warszawie SA, Warszawa 43 508 763 42 278 198 7 391 415 1 239 535 970 132 4 892
14 GK Kredyt Banku SA, Warszawa 40 761 235 42 003 084 3 051 378 -158 077 -156 453 4 532
15 GK Banku Gospodarki Żywnościowej SA, Warszawa 37 196 663 33 407 213 3 472 617 173 964 130 049 5 637
16 GK Banku BPH SA, Kraków 34 416 439 37 087 476 4 735 647 345 299 261 039 5 805
17 Nordea Bank Polska SA, Gdynia 33 310 218 35 325 117 2 299 329 209 998 150 632 2 011
18 Deutsche Bank PBC SA, Warszawa 27 510 456 25 482 772 2 791 670 217 816 171 240 2 198
19 GK Credit Agricole Bank Polska SA, Wrocław 21 653 199 11 728 122 2 445 643 362 513 198 770 6 378
20 Alior Bank SA, Warszawa 21 352 348 15 409 648 2 246 352 229 755 174 063 4 876
21 GK BNP Paribas Bank Polska SA, Warszawa 20 830 812 22 479 304 1 730 945 53 565 30 841 3 011
22 AXA PTE SA, Warszawa 16 912 608 14 141 846 158 953 53 620 43 372 134
23 Bank Ochrony Środowiska SA, Warszawa 16 784 706 15 637 117 1 416 688 61 545 58 489 1 745
24 Aviva TUnŻ SA, Warszawa 14 467 089 12 911 545 1 381 550 669 232 559 756 brak danych
25 Generali PTE SA, Warszawa 13 529 072 11 270 000 270 967 29 632 25 374 63
26 ING Investment Management (Polska) SA, Warszawa 13 405 000 12 182 000 37 004 38 174 32 194 35
27 Nordea PTE SA, Warszawa 12 048 297 10 083 916 91 586 46 650 37 583 109
28 Aviva Investors TFI SA, Warszawa 11 701 980 9 769 279 23 801 9 733 7 801 brak danych
29 Santander Consumer Bank SA, Wrocław 11 644 384 13 310 597 2 439 239 658 439 529 893 2 245
30 Aegon PTE SA, Warszawa 11 601 437 9 692 060 586 611 26 392 20 121 78
31 SGB‑Bank SA, Poznań 11 403 010 10 159 492 666 674 29 705 24 632 594
32 Euro Bank SA, Wrocław 10 706 400 10 692 360 1 112 706 172 861 138 206 2 745
33 ING TFI SA, Warszawa 9 460 000 7 950 041 31 002 5 427 4 301 46
34 ING TUnŻ SA, Warszawa 9 072 477 8 430 640 760 772 185 132 149 254 208
35 Grupa Ubezpieczeniowa Europa, Wrocław 8 939 865 5 339 106 1 049 769 173 650 142 597 449
36 PTE Allianz Polska SA, Warszawa 8 220 184 6 725 696 199 038 30 831 24 895 32
37 Grupa Copernicus, Warszawa 8 122 469 6 212 000 44 612 8 210 6 144 70
38 TUiR Warta SA, Warszawa 7 697 796 5 208 426 1 933 761 302 599 262 735 brak danych
39 Grupa Ergo Hestia, Sopot 7 305 976 4 405 724 1 485 559 322 746 253 807 2 207
40 Grupa Deutsche Bank Polska SA, Warszawa 7 300 598 6 288 741 832 027 154 314 125 173 192
41 GK Banku Pocztowego SA, Bydgoszcz 7 132 308 5 213 258 373 124 56 612 45 386 1 658
42 SKOK im. Franciszka Stefczyka, Gdynia 6 820 944 6 305 789 457 348 215 009 133 305 180
43 Rabobank Polska SA, Warszawa 5 817 223 7 248 199 326 039 32 974 25 114 58
44 Idea Bank SA, Warszawa 5 336 920 brak danych 908 527 74 516 70 019 1 639
45 Pocztylion‑Arka PTE SA, Warszawa 5 091 982 4 260 983 54 630 17 839 14 428 33
46 Aegon TUnŻ SA, Warszawa 4 990 061 5 041 038 417 102 29 691 19 837 195
47 Open Life TUŻ SA, Warszawa 3 735 537 brak danych 97 771 28 542 23 084 138
48 PTE Warta SA, Warszawa 3 606 742 3 056 444 44 090 8 618 6 947 33
49 AXA Życie TU SA, Warszawa 3 574 715 2 822 025 722 334 -43 372 -46 825 263
50 Legg Mason TFI SA, Warszawa 3 208 164 3 046 644 25 930 14 752 11 982 26
Polecenie 6

Przeczytaj nazwy firm usługowych – handlowych, komunikacyjnych, finansowych, podane w trzech powyższych tabelach, i policz, z usług ilu spośród nich dane było tobie lub twoim rodzicom skorzystać.

Podsumowanie

  • Usługi dzielą się na materialne (np. handel, transport, komunikacja, hotelarstwo, gastronomia, naprawy) i niematerialne (np. edukacja, ochrona zdrowia, opieka społeczna, kultura, administracja).

  • Usługi rozwijają się wraz z rozwojem miast, a często także w powiązaniu z przemysłem.

  • W Polsce największy rozwój usług nastąpił w latach 90. XX wieku po przejściu na gospodarkę wolnorynkową i uzyskaniu swobody działalności gospodarczej.

  • Wzrost zatrudnienia w usługach wynikał też z upadku zakładów przemysłowych i konieczności znalezienia innego zatrudnienia przez ludzi tracących pracę.

  • W państwach wysokorozwiniętych zatrudnienie w usługach przekracza 70%. W Polsce nie osiągnęło jeszcze 60%, ale systematycznie wzrasta.

  • Kapitał zagraniczny w znacznym stopniu przyczynił się do rozwoju naszych usług, a zwłaszcza handlu, bankowości i komunikacji.

  • W wyniku intensywnego rozwoju usług pojawiła się konkurencja na ich rynku, a to oznaczało poprawę ich dostępności i jakości.

  • Większość wielkich firm usługowych działa poprzez dużą liczbę oddziałów lokalnych, które mają być łatwo i szybko dostępne dla każdego klienta.

  • Największe firmy usługowe w Polsce to m.in. banki (np. PKO BP, Pekao SA, ING, Bank Zachodni WBK), sieci handlu wielkopowierzchniowego (Biedronka, Tesco, Lidl, Auchan, Carrefour), ubezpieczyciele (PZU, Avia, Allianz, Axa, Generali, Warta), operatorzy telefonii komórkowej (Orange, Plus, T‑Mobile, Play).

  • Obecnie rozwijają się przede wszystkim usługi związane z nowoczesnymi technologiami – telekomunikacja, handel internetowy, bankowość elektroniczna. Zanikają usługi rzemieślnicze i naprawy (z wyjątkiem samochodów).

  • Dzięki możliwości szybkiego przesyłania informacji w różnych kierunkach Internet i telefonia komórkowa przyspieszyły procesy globalizacji, a także wywarły wpływ na przemiany społeczne i kulturowe – rozwinęły się m.in. portale społecznościowe, przez które kontaktuje się coraz więcej ludzi z całego świata.

Praca domowa
Polecenie 7.1

Z aplikacji Google Maps wydrukuj mapę najbliższych terenów miejskich. Następnie oznacz na niej, np. różnokolorowymi kropkami, wszystkie obiekty usługowe. Zrobisz to najlepiej, jeśli udasz się w teren. Na zakończenie opisz krótko w zeszycie, jakie usługi są dostępne w twojej okolicy, których jest najwięcej, których najmniej, a których nie ma wcale. Zastanów się, jakie usługi można by uruchomić i zrobić na tym dobry interes.

Zobacz także

ivDw86Y346Struktura zatrudnienia i problem bezrobocia w Polsce
id9vC5qEWwZróżnicowanie poziomu urbanizacji w Polsce

Dowiedz się więcej


Słowniczek

deflacja

wzrost wartości pieniądza (odwrotność inflacji)

gospodarka narodowa

całokształt działalności gospodarczej prowadzonej na terenie danego kraju; działalność ta podzielona jest na 3 główne działy: rolnictwo, przemysł i usługi

inflacja

spadek wartości pieniądza (odwrotność deflacji)

komunikacja

dział usług obejmujący transport (przewóz ludzi i towarów) oraz łączność (przekazywanie informacji)

usługi

jeden z trzech głównych działów gospodarki narodowej (obok rolnictwa i przemysłu) obejmujący nieprodukcyjną działalność człowieka, mającą na celu zaspokojeniem potrzeb innych ludzi; do usług zalicza się m.in. komunikację (transport i łączność), handel, naprawy, remonty, bankowość i ubezpieczenia, naukę, oświatę, kulturę, ochronę zdrowia, ochronę środowiska, turystykę, administrację państwową (w tym wojsko, policję, straż pożarną i inne służby)

Zadania

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3
Ćwiczenie 4
Ćwiczenie 5
Ćwiczenie 6
Ćwiczenie 7