Średniowiecze w naszym otoczeniu

Widok z Westminster Cathedral na Westminster Abbey
Andreas Praefcke, Widok z Westminster Cathedral na Westminster Abbey, 2011, licencja: CC BY-SA 3.0

Czy średniowiecze musi być prymitywne?

W codziennych rozmowach i mediach słowo „średniowiecze” ma znaczenie nacechowane negatywie. „Średniowieczny” oznacza coś przestarzałego, zabobonnego, zapóźnionego, skrajnie nietolerancyjnego. Mówiąc o nadejściu „nowego średniowiecza” politycy i dziennikarze podkreślają odejście od pokojowego współżycia na rzecz kultu siły i przemocy. Tylko w drobnej części ludzie żyjący między 450 a 1450 r. dali powód, by tak widzieć ich czasy. Czy naprawdę nasz dzisiejszy świat powstał i istnieje, nie zaciągając długu wobec średniowiecza? Czy średniowiecze jest tylko odległym wspomnieniem smutnych czasów?

Krajobraz średniowieczny i współczesny

Rewolucja przemysłowa w Europie doprowadziła do najgłębszej od schyłku starożytności zmiany miejsca zamieszkania Europejczyków. Wielkie grupy ludności wiejskiej przemieściły się w ciągu XIX‑XX wieku do miast. O ile w epokach wcześniejszych 80‑90% ludności żyło na wsi, odsetek ten zmalał do nie więcej niż około 40‑50%. Miasta zdecydowanie zdominowały krajobraz kontynentu. Czy oznacza to jednak, że najważniejszymi centrami życia społecznego i gospodarczego stały się nowe ośrodki miejskie?

Europa 1450 r.
Krystian Chariza i zespół,
Współczesna Europa
Krystian Chariza i zespół,
Praca domowa
Polecenie 1.1

Przyjrzyj się mapie z 1450 roku. Znajdź na niej największe miasta piętnastowiecznej Europy: Genuę, Kijów, Konstantynopol, Londyn, Mediolan, Moskwę, Paryż, Pragę, Rzym i Wenecję.

Polecenie 1.2

Przyjrzyj się mapie współczesnej Europy i znajdź: Berlin, Bukareszt, Kijów, Londyn, Madryt, Moskwę, Paryż, Petersburg, Rzym i Stambuł.

Polecenie 1.3

Porównaj ze sobą obie mapy.

  • Które z miast średniowiecznej Europy utrzymały swą rangę do dziś?

  • Czy doszło do jakiegoś znaczącego przesunięcia geograficznego centrów urbanizacji w Europie?

Wierność spaja społeczeństwo

Średniowieczni rycerze bardzo dużą wagę przywiązywali do zachowywania wierności swoim seniorom. Złamanie złożonej przysięgi wierności oznaczało utratę przez wojownika wszelkich praw. Z kolei wystąpienie przeciwko temu, komu ślubowano wierność, traktowano wówczas jako najgorszą zbrodnię. We współczesnym świecie takie przysięgi składa się rzadziej.

Polecenie 2

Spójrz na fotografie w poniższej galerii i spróbuj odpowiedzieć na pytania:

  • Dlaczego akurat w tych przypadkach taką przysięgę się składa?

  • Kim są osoby, które je składają? Komu ją składają?

  • Jak sądzisz, czy ich przysięgę łączy coś z czasami średniowiecznych wojowników?

Chrześcijaństwo jako religia spajająca kulturę Europy

Średniowieczną kulturę ukształtowały tradycje: antyczna i plemienne ludów tworzących państwa na gruzach rzymskiego Imperium. To miejsce głębokich zmian kulturowych nie doprowadziło do powstania wspólnej, jednolitej kultury europejskiej. Jego rezultatem była wielość lokalnych kultur. Jedno zjawisko umożliwiło podtrzymanie poczucia wspólnoty. Jego siła oddziaływania widoczna jest również współcześnie.

Miasta współczesnej Europy i ślady średniowiecza

Polecenie 3

Spójrz na zdjęcia 4 miast europejskich znajdujące się w powyższej galerii i odpowiedz na pytania:

  • Czy widzisz na nich dominujący w krajobrazie miasta element, który był związany ze średniowieczem?

  • Czy uważasz, że ten sam czynnik zadecydował o powstaniu wspólnej kultury europejskiej w średniowieczu i nadal pomaga tę wspólnotę utrzymać?

Polecenie 4
  • Spróbuj powiązać swoją odpowiedź z danymi statystycznymi prezentowanymi na wykresach: co wspiera dziś poczucie wspólnoty kultury Europy i Stanów Zjednoczonych?

Uniwersytet jako centrum wiedzy

Współczesna Europa chlubi się swoim przywiązaniem do wiedzy. Centralnymi ośrodkami jej rozwijania i propagowania pozostają uniwersytety. Poważane są szczególnie te, które zajmują wysokie miejsca w światowych rankingach. Ale korzenie uniwersytetów tkwią w średniowieczu.

Praca domowa
Polecenie 5.1

Spójrz na listę najstarszych uczelni Europy i spróbuj odnaleźć je na listach najważniejszych, światowych rankingów.

Polecenie 5.2

Czy istnieje związek między wiekiem uczelni i jej pozycją? Jak sądzisz, jakie są tego przyczyny? W swojej odpowiedzi wykorzystaj dane z zamieszczonych poniżej tabeli.

Najstarsze uniwersytety europejskie

Miasto Rok założenia Uniwersytet
Bolonia 1088 Uniwersytet Boloński
Paryż ok. 1100 Uniwersytet Paryski (połączony później z Sorboną)
Oksford 1167 Uniwersytet Oksfordzki
Modena 1175 Uniwersytet w Modenie
Cambridge 1209 Uniwersytet Cambridge
Salamanka 1218 reorganizacja: 1254
Padwa 1222 Uniwersytet w Padwie
Neapol 1224 -
Tuluza 1229 -
Siena 1240 -
Paryż 1257 Sorbona
Montpellier 1289 -
Coimbra 1290 Uniwersytet w Coimbrze
Rzym 1303 -
Orlean 1309 -
Florencja 1321 -

Najlepsze uniwersytety europejskiej według tzw. listy szanghajskiej z 2013 r.

Uniwersytet Państwo Miejsce na liście
University of Oxford Anglia 3
University of Cambridge Anglia 5
Imperial College London Anglia 27
University of Paris Sud XI Francja 36
University of Edinburgh Szkocja 45
Pierre et Marie Curie University Paris Francja 48
University of Geneva Szwajcaria 56
Karolinska Institute Szwecja 60
Sapienza University, Rzym Włochy 62
Ecole Normal Superieure, Paris Francja 65
Uniwersytet Monachijski Niemcy 67
Uniwersytet Kopenhaski Dania 68
Unwersytet w Manchester Anglia 72
Uniwersytet w Zurichu Szwajcaria 74
Kings College London Anglia 75
Najstarsze Uniwersytety 
Krystian Chariza i zespół,

Korzenie narodów

Polecenie 6

Współczesne dyskusje na temat istnienia narodów w średniowieczu, rzadko dotykają problemu skutków działania państw średniowiecznych dla czasów nam współczesnych. Pamiętając o tych zależnościach porównaj mapę polityczną Europy z czasów między XII i XIII wiekiem oraz dzisiejsze podziały polityczne. Wskaż podobieństwa i spróbuj wyjaśnić ich pojawienie się.

Europa współcześnie
Krystian Chariza i zespół,
Współczesna Europa
Krystian Chariza i zespół,

Quiz. Czas (roz)poznać średniowiecze

Dzięki temu spotkaniu z historią uzyskałem lub rozwinąłem:

  • umiejętność:

  • wiedzę:

  • zrozumienie: