W ciągu tysięcy lat ludzie zapisywali liczby na różne sposoby.

Dawno temu w Europie powszechnie używano znaków, które można spotkać także obecnie. Są to znaki rzymskie. Warto umieć je odczytywać.

Ważne!

Oto najważniejsze reguły zapisywania liczb w systemie rzymskim za pomocą znaków I, V i X.

  1. Nie piszemy więcej niż trzy jednakowe znaki IX obok siebie.

  2. Znak V możemy zapisać w liczbie tylko raz.

  3. Zapisanie znaku I przed V lub oznacza, że liczbę większą (lub X) zmniejszamy o liczbę mniejszą (I).

  4. Przed większą liczbą (lub X) może stać tylko jeden znak I.

  5. Zapisanie znaku I po V lub X oznacza, że większą liczbę (V lub X) zwiększamy o 1.

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2

Zapisz wynik za pomocą znaków rzymskich.

  1. 10 + 4 

  2. 10 + 6

  3. 10 + 9 

  4. 20 + 6

  5. 20 + 9

  6. 20 + 4 

Ćwiczenie 3

Wykonaj działania i zapisz wynik w systemie rzymskim.

  1. XIV+IX

  2. XXX-XXVI

  3. XXVIII : IV

  4. VI  IV

  5. XXIX : (XIV+XV)

  6. XII : VI  XI

Ciekawostka

Stosując poznane reguły zapisywania liczb za pomocą znaków rzymskich, nie powinniśmy mieć problemu z zapisaniem liczb do XXXIX. W podobny sposób można zapisywać jeszcze większe liczby, ale trzeba znać kolejne cztery cyfry rzymskie.

cyfra w systemie rzymskim
Cyfra
w systemie rzymskim
Liczba
w systemie dziesiątkowym
L
50
C
100
D
500
M
1000

W systemie rzymskim mamy siedem znaków (cyfr) za pomocą których możemy zapisywać inne liczby. Są to znaki: I, V, X, L, C, D, M.

Ciekawostka

Najważniejsze reguły zapisywania większych liczb w systemie rzymskim.

  • Nie piszemy więcej niż trzy jednakowe znaki CM obok siebie.

  • Znaki D możemy zapisać w liczbie tylko raz.

  • Zapisanie znaku X przed L lub C oznacza, że liczbę większą (L lub C) zmniejszamy o dziesięć.

  • Zapisanie znaku C przed D lub M oznacza, że liczbę większą (D lub M) zmniejszamy o sto.

  • Przed większą liczbą może być tylko jeden znak oznaczający mniejszą liczbę.

  • Zapisanie znaku X po lub C oznacza, że większą liczbę (lub C) zwiększamy o dziesięć.

  • Zapisanie znaku C po D lub M oznacza, że większą liczbę zwiększamy o sto.

Nie są to wszystkie reguły, ale dzięki nim możemy zapisywać i odczytywać wiele liczb. W systemie rzymskim nie można zapisać liczby zero. Bardzo trudno w tym systemie wykonuje się rachunki.

Ćwiczenie 4

Liczby zapisz w systemie rzymskim.

Tabela. Dane
Liczba w systemie rzymskim Liczba w systemie dziesiątkowym
 
40
 
60
 
90
 
400
 
600
 
700
 
800
 
900
Ćwiczenie 5

Liczby zapisz w systemie dziesiątkowym.

Tabela. Dane
Liczba
w systemie rzymskim
Liczba
w systemie dziesiątkowym
XLVIII
 
XCVI
 
CDLXII
 
MCCXII
 
LXXXIX
 
Ćwiczenie 6

Zapisz w systemie rzymskim

  1. swój rok urodzenia

  2. obecny rok

  3. numer swojej szkoły

Ćwiczenie 7

Zagraj w grę o podanych regułach.
Przygotuj

  • kostkę sześcienną do gry z liczbami I, V, X, L, C, D na jej ściankach,

  • 20 pionków lub drobnych przedmiotów, które zmieszczą się na polach planszy i zakryją liczby zapisane na planszy,

  • planszę.

Wzór planszy.

Jak grać?
Gra przeznaczona jest dla 2-3 osób. Gracze rozkładają wszystkie pionki na polach z liczbami zapisanymi systemem dziesiątkowym. W każdej kolejce każdy gracz rzuca dwa razy kostką z rzymskimi cyframi. Pierwszy rzut mówi, jaka jest pierwsza rzymska cyfra, drugi – jaka jest druga cyfra liczby, którą musi z tych cyfr ułożyć. Należy odszukać na planszy pole odpowiadające wyrzuconej rzymskiej liczbie dwucyfrowej. Jeżeli na tym polu leży pionek, gracz zdejmuje go. Jeżeli pionek tam nie leży lub gracz uzyskał liczbę niepoprawną (odpowiada jej szare pole), rzuca kostką kolejny gracz. Wygrywa ta osoba, która uzbiera więcej pionków. Grę można zakończyć po dowolnej kolejce, ustalonej na początku gry, lub w innej sytuacji (na przykład wtedy, gdy na planszy zostaną 4 pionki).