Lekarz, aby wejść na oddział chorób zakaźnych, musi się do tego odpowiednio przygotować. Najpierw zakłada obuwie ochronne. Potem myje ręce płynem przeciwbakteryjnym. Następnie wchodzi do śluzy, gdzie wentylacja wymienia powietrze. Takie środki bezpieczeństwa są niezbędne, by nie dopuścić do rozprzestrzenienia niebezpiecznych chorób.

Już wiesz
  • że choroby wywoływane są m.in. przez drobnoustroje;

  • czym są bakterie i wirusy;

  • że niektóre bakterie są pożyteczne;

  • czym są choroby wieku dziecięcego.

Nauczysz się
  • rozpoznawać pospolite choroby zakaźne;

  • wskazywać drogi przenoszenia chorób zakaźnych;

  • wymieniać choroby wywoływane przez pasożyty i mikroorganizmy.

1. Jak przenoszą się choroby?

Znasz już choroby wieku dziecięcego. Problem z nimi jest taki, że są to choroby zakaźne. Do tej grupy zaliczamy również przeziębienie, zapalenie płuc, grypę i wiele innych. Każdy, kto na nie chorował, wie, że podczas choroby należy unikać kontaktu z osobami zdrowymi, aby ich nie zarazić. Ale jak dokładnie trzeba się izolować? Czy wystarczy nie przebywać w jednym pomieszczeniu z chorym? Aby odpowiedzieć na to pytanie, musimy wiedzieć, jak dochodzi do zarażenia.

Drogi przenoszenia chorób
Nazwa drogi przenoszenia Opis Przykłady chorób
kropelkowa Dochodzi do niej wtedy, gdy szkodliwe drobnoustroje znajdą się w powietrzu – na przykład w wyniku kichnięcia lub kaszlu. różyczka, odra, ospa wietrzna, angina, gruźlica
pokarmowa Drobnoustroje dostają się do organizmu razem z pokarmem lub wodą; źródłem zakażenia może być również mleko kobiety karmiącej piersią. wszelkie zatrucia pokarmowe, salmonelloza, dur brzuszny
kontaktowa Do zakażenia dochodzi poprzez bezpośredni kontakt z chorą osobą lub przedmiotem przez nią dotykanym. głównie choroby zakaźne skóry, np. świerzb, wszawica, grzybica
przez wrota zakażenia Drobnoustroje przedostają się z ziemi lub przedmiotów przez zadrapania lub rany na skórze. wścieklizna, tężec
przez ugryzenie lub ukąszenie Drobnoustroje przedostają się do organizmu w wyniku ugryzienia lub ukąszenia przez zarażone zwierzę. borelioza
Ważne!

Nie wszystkimi chorobami zakaźnymi można się zarazić od innych ludzi. Przykładem jest tężec – wywołuje go bakteria, jest więc chorobą zakaźną. Zarażamy się jednak nie od osoby chorej, a jedynie wówczas, gdy bakteria dostanie się do organizmu z ziemi, np. przez ranę w skórze.

Ciekawostka

Objawy i drogi zarażania niektórych chorób są bardzo podobne. Na przykład przeziębienie i grypa przenoszone są drogą kropelkową. Obie choroby kojarzymy z okresem jesienno‑zimowym, kiedy wiele osób ma katar i kaszel. Jak jednak odróżnić je od siebie i jak leczyć?

Porównanie przeziębienia i grypy
Przeziębienie Grypa
Rozwija się powoli; zakażenie dróg oddechowych. Rozwija się szybko.
Wywoływane przez różne wirusy. Wywoływana przez wirusa grypy.
Wywoływane przez różne wirusy. Objawy: wysoka gorączka (powyżej 38 stopni), duszący kaszel, drżenie, bóle mięśni i głowy.
Leczenie polega na podawaniu leków udrażniających zatoki oraz syropu na kaszel. Leczenie polega na zbijaniu gorączki i podawaniu leków wzmacniających odporność.
Przeziębienie nie jest groźną chorobą, jednak nieleczone może przeobrazić się w groźniejsze infekcje, np. zapalenie płuc. Grypa jest groźną chorobą – co roku umiera na nią wiele tysięcy osób; zlekceważenie jej objawów może doprowadzić do powikłań takich jak choroby serca czy zapalenie płuc.

2. Pasożyty

Istnieją choroby, które wywoływane są nie przez drobnoustroje, lecz przez niewielkie zwierzęta nazywane pasożytami. Niektóre z nich występują na powierzchni ciała. Na przykład świerzb wywołuje maleńkie roztocze. Inne mogą żyć wewnątrz naszego organizmu, najczęściej w przewodzie pokarmowym. Niektóre pasożyty, np. komary, nie powodują chorób, lecz mogą je przenosić.

Samice komarów żywią się krwią. Przy okazji przenoszą wiele niebezpiecznych chorób, np. występujące w tropikach malarię czy żółtą febrę

3. Choroby pasożytnicze

Pasożyty zewnętrzne są mniej uciążliwe, ale mogą przenosić choroby. Pasożyty żyjące wewnątrz ciała szkodzą nam samą swoją obecnością: nie tylko pozbawiają nas części pożywienia, ale i zatruwają wydalanymi przez siebie substancjami.

Choroby pasożytnicze
Pasożyt Rodzaj pasożyta Choroba Możliwości zarażenia Powikłania
świerzbowiec zewnętrzny Wywołuje chorobę zwaną świerzbem; żywi się komórkami skóry i drąży w niej jamki, powodując dokuczliwe swędzenie. korzystanie ze wspólnych ubrań, ręczników lub pościeli Rozdrapywanie swędzących miejsc może ułatwiać wniknięcie do organizmu innych drobnoustrojów chorobotwórczych.
tasiemiec wewnętrzny Tasiemce wywołują chorobę zwaną tasiemczycą; jej objawy to osłabienie, biegunki i chudnięcie. zjedzenie nieprzebadanego lub surowego mięsa Niektóre tasiemce mogą przedostać się do oczu, mózgu, wątroby, serca czy płuc, uszkadzając te narządy.
owsiki wewnętrzny Wywołują chorobę nazywaną owsicą; objawy to brak apetytu, nerwowość i swędzenie odbytu. kontakt z osobą zarażoną lub przedmiotem przez nią dotykanym Owsiki mogą wywoływać zapalenie jelita grubego.
glista ludzka wewnętrzny Wywołuje glistnicę; jej objawy to zawroty głowy, kaszel i obrzęk twarzy. zjedzenie niemytych warzyw i owoców, picie zanieczyszczonej wody Nieleczone zakażenie glistą ludzką może prowadzić nawet do śmierci.
wesz ludzka zewnętrzny Wywołują wszawicę objawiającą się swędzeniem skóry oraz przyklejonymi do włosów jajami tych owadów. korzystanie ze wspólnych czapek, ręczników, szczotek i grzebieni; dotykanie włosów osoby zarażonej Wszy żywią się krwią; przekłuwają skórę, ułatwiając wnikanie do organizmu chorobotwórczych drobnoustrojów.
kleszcz zewnętrzny Może wprowadzić do organizmu bakterie wywołujące boreliozę i wirusy zapalenia mózgu. nie dotyczy (pasożyt sam wybiera ofiarę i nie przenosi się z człowieka na człowieka) Żywi się krwią zwierząt i człowieka; zaczerwienienie skóry wokół miejsca ukąszenia może być objawem boreliozy.
komar zewnętrzny Może wprowadzać do organizmu drobnoustroje wywołujące różne choroby. nie dotyczy (pasożyt sam wybiera ofiarę i nie przenosi się z człowieka na człowieka) Żywi się krwią zwierząt i człowieka; jego ślina zawiera substancje wywołujące silne swędzenie; drapanie może uszkodzić skórę i ułatwić przenikanie chorobotwórczych drobnoustrojów.
Ważne!

Aby uniknąć zakażenia pasożytami, należy dbać o higienę. Pamiętaj, aby zawsze myć owoce i warzywa oraz starannie myć ręce przed posiłkiem i po skorzystaniu z toalety!

Ciekawostka

Niektóre pasożyty człowieka są bardzo wytrzymałe i odporne na niesprzyjające lub nietypowe warunki. Na przykład pluskwy domowe – pasożytnicze owady – znajdowano nawet na stacjach polarnych oraz w załogowych statkach kosmicznych! Owady te zwalczano za pomocą środków chemicznych i w niektórych krajach niemal wytępiono, lecz działania te okazały się skuteczne tylko na krótki czas.

Podsumowanie

  • Choroby mogą być przenoszone drogą kropelkową, pokarmową, kontaktową lub przez wrota zakażenia.

  • Choroby wywoływane przez szkodliwe drobnoustroje to choroby zakaźne.

  • Nie wszystkimi chorobami zakaźnymi można zarazić się od innych ludzi.

  • Wiele chorób wywoływanych jest przez pasożyty.

Praca domowa
Polecenie 1.1

Poproś osobę dorosłą, by pokazała ci domową apteczkę. Dowiedz się, jakie lekarstwa i inne środki się w niej znajdują.

Polecenie 1.2

Dowiedz się, na co należy zwrócić uwagę, zanim przyjmie się jakikolwiek lek.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadień pokrewnych:

iQ9oEXDi3TCo nam zagraża?

iRCWCEqnz9Co zrobić, aby się nie zarazić?

Słowniczek

choroba zakaźna

choroba wywoływana przez drobnoustroje chorobotwórcze

grzybica

zakażenie organizmu (bardzo często skóry i paznokci) przez mikroskopijne grzyby

pasożyt

organizm żyjący kosztem innego organizmu

roztocza

niewielkie, często mikroskopijnych rozmiarów zwierzęta podobne do pająków; należą do nich organizmy pożyteczne, ale też liczne pasożyty

tężec

śmiertelna choroba wywołana przez bakterie; objawia się silnymi skurczami mięśni

wrota zakażenia

miejsce, np. rana, przez które drobnoustroje chorobotwórcze dostają się do organizmu

wścieklizna

choroba wywołana przez wirusa wścieklizny; niszczy mózg; częsta u psów, lisów i nietoperzy

Zadania

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3
Ćwiczenie 4