Morze Bałtyckie jest jednym z najmłodszych mórz Oceanu Atlantyckiego – liczy tylko ok. 12 tys. lat. Powstało w wyniku zalania wodą wielkiego zagłębienia terenu, które pozostało po lądolodzie skandynawskim. W swoim rozwoju przechodziło kilka etapów, m.in. traciło kontakt z wodami oceanu i stawało się jeziorem.

Już wiesz
  • że Morze Bałtyckie leży w Europie Północnej i jest częścią Oceanu Atlantyckiego.

Nauczysz się
  • opisywać położenie Morza Bałtyckiego;

  • wskazywać na mapie największe zatoki, cieśniny, wyspy i półwyspy Bałtyku;

  • odczytywać z mapy maksymalną głębokość Bałtyku;

  • opisywać właściwości fizyczne i chemiczne wód Morza Bałtyckiego;

  • podawać przykłady zagospodarowania i wykorzystania Bałtyku przez człowieka;

  • wymieniać źródła zanieczyszczenia wód morza;

  • oceniać stopień zanieczyszczenia wód Morza Bałtyckiego.

1. Środowisko przyrodnicze Morza Bałtyckiego

Morze Bałtyckie zalicza się do typu mórz śródziemnych (małą literą), ponieważ ze wszystkich stron otoczone jest lądami. Jedyne połączenie z wodami wszechoceanu prowadzi przez kilka wąskich cieśnin, zwanych Cieśninami Duńskimi, do Morza Północnego.

Polecenie 1
  • Na mapie Europy wskaż Morze Bałtyckie i określ jego położenie geograficzne.

  • Wskaż i nazwij półwyspy oddzielające Bałtyk od Oceanu Atlantyckiego i Oceanu Arktycznego.

  • Powiększ mapę i odczytaj nazwy cieśnin, które łączą Morze Bałtyckie z wodami wszechoceanu.

Morze Bałtyckie utworzyło się po zakończeniu ostatniego zlodowacenia. Wyróżnić tu można cztery główne etapy jego powstawania:

  • utworzenie niecki morza przez lądolód skandynawski,

  • wypełnienie niecki wodami wszechoceanu oraz wodami z topnienia lądolodu i z rzek,

  • oddzielenie od oceanu wskutek podniesienia Półwyspu Skandynawskiego po ustąpieniu lodowca,

  • ponowne połączenie morza z wszechoceanem przez Cieśniny Duńskie w wyniku podniesienia się poziomu mórz na skutek ocieplania klimatu.

Kształtowanie linii brzegowej Morza Bałtyckiego trwa nieustannie do dziś. Obecnie Bałtyk jest morzem płytkim o dobrze rozwiniętej linii brzegowej z licznymi wyspami i półwyspami oraz zatokami i cieśninami.

Polecenie 2
  • Na mapie powyżej wskaż i nazwij 3 największe zatoki Morza Bałtyckiego.

  • Odszukaj najgłębsze miejsce Morza Bałtyckiego i odczytaj jego głębokość oraz nazwę.

  • Odczytaj z mapy nazwy wszystkich dziewięciu państw bałtyckich.

  • Korzystając z danych zawartych w tabelach poniżej, wskaż na mapie po 5 największych wysp i półwyspów na Bałtyku. Które państwo bałtyckie można uznać za najbardziej „wyspiarskie”, czyli takie, którego największa część położona jest na wyspach?

    Największe wyspy na Morzu Bałtyckim
    Lp. WYSPA Powierzchnia
    [km2]
    Ludność
    [tys.]
    Przynależność
    państwowa
    1 Zelandia 7031 2 115,3 Dania
    2 Gotlandia 3140 57,4 Szwecja
    3 Fionia 2984 447,1 Dania
    4 Sarema 2673 40,3 Estonia
    5 Olandia 1342 23,0 Szwecja
    6 Lolland 1243 66,7 Dania
    7 Hiuma 965 10,0 Estonia
    8 Rugia 935 73,0 Niemcy
    9 Aland 685 24,5 Finlandia
    10 Bornholm 588 44,1 Dania
    11 Falster 514 47,0 Dania
    12 Uznam (373/72) 445 31,5/36,0 Niemcy/Polska
    13 Als 312 50,0 Dania
    14 Langeland 285 15,0 Dania
    15 Wolin 265 17,0 Polska
    Największe półwyspy Morza Bałtyckiego
    Lp. PÓŁWYSEP Długość
    [km]
    Przynależność
    państwowa
    1 Mierzeja Kurońska (49/49) 98 Rosja/Litwa
    2 Mierzeja Wiślana (34/26) 60 Polska/Rosja
    3 Fischland‑Darß‑Zingst 45 Niemcy
    4 Mierzeja Helska 35 Polska
    5 Hanko 30 Finlandia
    6 Cypel Grenen 30 Dania

Nad Morzem Bałtyckim występuje 5 różnych rodzajów wybrzeża:

  • mierzejowo‑zalewowe – fale i prądy morskie usypują długie, piaszczyste wały (mierzeje), które odcinają zatoki, zalewy i jeziora przybrzeżne od otwartego morza; ten typ spotykać można nad południowym Bałtykiem;

  • klifowe – wysoki brzeg stale jest podcinany przez fale morskie, co powoduje cofanie się klifu; występuje głównie na południowych wybrzeżach Morza Bałtyckiego;

  • szkierowe (szerowe) – charakteryzuje się „tysiącem” małych wysepek (szkierów), które pojawiły się w wyniku częściowego zalania polodowcowych terenów pagórkowatych; przykładem mogą być Wyspy Alandzkie;

  • fierdowe (fjärdowe) – wybrzeże z zatokami o dość stromych ścianach (choć nie tak wysokich jak w fiordach); utworzyło się poprzez zalanie niezbyt głębokich dolin lodowcowych na obszarach wyżynnych; występuje nad całym północnym Bałtykiem, często w połączeniu ze szkierami;

  • ferdowe(föhrdowe) – powstało w wyniku zalania wypukłych obszarów akumulacji polodowcowej porozcinanych licznymi rynnami podlodowcowymi, które przebiegają w kierunku od lądu do morza; ten typ wybrzeża jest charakterystyczny dla Danii.

Wody Bałtyku nie są tak słone jak wody innych mórz. Główne tego przyczyny to:

  • duże opady w tej szerokości geograficznej – woda opadowa nie jest słona;

  • chłodny klimat, więc niskie parowanie – stężenie rozpuszczonej soli nie zwiększa się;

  • ograniczone połączenie ze słonymi wodami oceanu – tylko poprzez wąskie Cieśniny Duńskie;

  • dużo rzek wpływających do morza – dostarczają słodkiej wody.

Porównanie zasolenia różnych mórz
Akwen ZASOLENIE
średnie maksymalne
Morze Bałtyckie 7‰ 25‰
Morze Północne 33‰ 35‰
Morze Czarne 19‰ 23‰
Morze Śródziemne 37‰ 39‰
Morze Czerwone 40‰ 80‰
Ocean Atlantycki 35‰ 39‰
wszechocean 35‰ 80‰

Średnie zasolenie wód Morza Bałtyckiego wynosi ok. 7‰. Oznacza to, że po odparowaniu 1000 l wody morskiej otrzymuje się 7 l soli. Największe zasolenie Bałtyku występuje na zachodzie, w rejonie Cieśnin Duńskich – ze względu na napływ słonych wód z Morza Północnego. Najmniejsze zasolenie notowane jest na północy w Zatoce Botnickiej i na wschodzie w Zatoce Fińskiej – ze względu na zimny klimat.

Ciekawostka

Wody w Bałtyku tworzą trzy wyraźne warstwy. Pierwsza to powierzchniowa warstwa o niskim zasoleniu, dobrze natleniona i wymieszana, gdzie temperatura w zależności od pory roku waha się od 0°C do 20°C. Druga to warstwa głębinowa o dużym zasoleniu od 12‰ do 22‰ i stałej temperaturze 4–6°C. Pomiędzy nimi istnieje trzecia warstwa – przejściowa, tzw. halokalina (40–80 m głębokości), charakteryzująca się tym, że następuje w niej gwałtowny wzrost zasolenia.

Bałtyk należy do mórz chłodnych. W zależności od szerokości geograficznej i zasolenia temperatura wody waha się od 0°C do 18°C (zimą w bardziej zasolonych obszarach może zejść nieco poniżej 0°C, a latem w zatokach może osiągać do 22°C). Każdej zimy znaczna część akwenu zamarza, a wody Zatoki Botnickiej i Zatoki Fińskiej bywają skute lodem nawet przez okres dłuższy niż 6 miesięcy.

Polecenie 3

Wyjaśnij, jaka jest zależność między temperaturą wód Morza Bałtyckiego a ich zasoleniem.

Na Morzu Bałtyckim występują lokalne prądy morskie.
W Zatoce Botnickiej na powierzchni powstaje prąd wody słodkiej, który kieruje się w stronę Cieśnin Duńskich. Natomiast w strefie przydennej, w kierunku przeciwnym przemieszcza się prąd wody słonej powstający w Morzu Północnym.
Wzdłuż polskich wybrzeży rozpoznano słabe prądy wywołane wiatrami zachodnimi, tzw. dryfy (dryfty).

Fale na Bałtyku są na ogół krótkie i strome. Typowa wysokość fali wynosi 3–5 m, ale w czasie bardzo silnych sztormów może przekroczyć nawet 10 m. Dnia 23.12.2004 roku w czasie sztormu w rejonie północnego Bałtyku zarejestrowano pojedynczą falę o wysokości prawie 14 m.
Sztormy na Bałtyku są niebezpieczne dla żeglugi statków. W ostatnich latach podczas sztormu zatonęły trzy duże promy: 14 stycznia 1993 roku polski Jan Heweliusz, 28 września 1994 roku estoński Estonia, a 1 listopada 2006 roku szwedzki Finnbrich.
Fale potrafią też niszczyć brzegi morza. Przez ostatnie stulecia spowodowały one m.in. cofniecie się
polskiego wybrzeża miejscami nawet o kilka kilometrów. Najbardziej znanym tego przykładem jest kościół w Trzęsaczu. Zbudowano go w XIII wieku prawie 2 km od morza. W 1750 roku morski brzeg znajdował się w odległości już tylko 50 m, a w 1850 roku – 5 m od świątyni. W 1901 roku zawaliła się pierwsza ściana kościoła, po czym w następnych latach morze zabierało kolejne fragmenty budowli. Obecnie pozostała już tylko jedna ściana, która utrzymuje się wyłącznie dzięki specjalnym zabezpieczeniom budowlanym stworzonym przez człowieka.

Ostatnia ściana kościoła w Trzęsaczu nad brzegiem Bałtyku

Na Bałtyku nie ma dobrych warunków do występowania pływów morskich – brak głębokich zatok. Największe amplitudy pływów notowane są w Zatoce Fińskiej i wynoszą nie więcej niż 0,5 m. A w Zatoce Gdańskiej jest to zaledwie kilka centymetrów. Przyczynia się do tego również zanikanie fali pływowej z Morza Północnego w płytkich Cieśninach Duńskich.

Z powodu małego zasolenia i małej przejrzystości wód w Bałtyku nie ma zbyt wielu gatunków organizmów morskich. Często można spotkać glony (zielenice i brunatnice), rzadziej rośliny kwiatowe (np. rdestnicę, trawę morską i wywłócznika). Wśród zwierząt dominują ryby, np. śledzie, dorsze, szproty, flądry, makrele, płastugi, łososie, węgorze. Sporadycznie występują duże ssaki morskie – morświny oraz foki (szare, pospolite i obrączkowane). Z ptaków najczęściej pojawiają się tutaj rybitwy, mewy śmieszki i łabędzie nieme. Są też meduzy, pierścienice, drobne małże i skorupiaki oraz inne małe organizmy zaliczane do zooplanktonu.

Polecenie 4

Nad polskim wybrzeżem Bałtyku niekiedy spotkać można foki. Dowiedz się, gdzie i kiedy najłatwiej można je zaobserwować.

2. Zagospodarowanie Morza Bałtyckiego

Człowiek w największym stopniu zagospodarował Morze Bałtyckie w części południowej. To ze względu na sprzyjający klimat, który pozwolił mu licznie osiedlić się na tamtejszych wybrzeżach. Na chłodnej i słabo zaludnionej północy wybrzeża niemal całej Zatoki Botnickiej pozostają niezagospodarowane.

Gospodarka morska to wykorzystanie gospodarcze położenia nad morzem oraz bogactw naturalnych z nim związanych. Wyróżnia się tu kilka głównych działów:

  • transport morski – przewóz towarów i ludzi wodami morza; główne jego elementy to porty i statki, a także rurociągi (np. gazociąg Nordstream z Rosji do Niemiec); główne jego funkcje to obsługa handlu, na ogół zagranicznego, (dostawy dla przemysłu, usług, odbiorców detalicznych) i obsługa ruchu pasażerskiego, w tym turystycznego;

  • rybołówstwo – połowy organizmów morskich, w Bałtyku dotyczy głównie ryb, a następnie rozwój przetwórstwa rybnego; wszystkie kraje bałtyckie, oprócz Rosji, należą do Unii Europejskiej, która wyznacza określone limity połowów dla poszczególnych państw; lokalnie (głównie w Szwecji i Finlandii) prowadzona jest też marikultura, czyli hodowla ryb, małży i skorupiaków oraz uprawa wodorostów;

  • energetyka – wykorzystanie silnych wiatrów wiejących nad gładkimi, pozbawionymi przeszkód powierzchniami morza; najwięcej nadmorskich farm wiatrowych znajduje się w Danii, Szwecji i Niemczech; lokalnie działają też elektrownie napędzane falami morskimi;

  • pozyskanie surowców mineralnych – ropa naftowa, gaz ziemny, sole, piasek, bursztyny; na Morzu Bałtyckim ta działalność ma niewielkie znaczenie gospodarcze;

  • przemysł stoczniowy – budowa i remonty statków oraz innych jednostek pływających; do niedawna branża ta przeżywała głęboki kryzys, zwłaszcza w Polsce, głównie ze względu na rozwój taniej produkcji statków w Chinach i Korei Południowej;

    Stocznia Remontowa w Gdańsku – w ostatnich latach stała się światowym liderem budowy promów z napędem na skroplony gaz ziemny (LNG)

  • turystyka – podróżowanie w celach głównie wypoczynkowych i krajoznawczych; ze względu na raczej chłodny klimat wypoczynek nad Bałtykiem funkcjonuje właściwie tylko na południu, przede wszystkim w Polsce i w Niemczech; pomiędzy niektórymi miastami portowymi (Helsinki, St. Petersburg, Sztokholm, Kopenhaga i in.) pływają duże statki wycieczkowe.

    Ważniejsze dane dotyczące gospodarki morskiej w krajach bałtyckich (2011 r.)
    Państwo Powierzchnia
    [km2]
    Długość linii brzegowej
    [km]
    Ludność
    [mln]
    PKB
    per capita\*\*
    [tys. €]
    Przeładunki w portach
    morskich
    [mln t]
    Liczba pasażerów w portach
    morskich
    [mln]
    Produkcja statków handlowych
    [szt.]
    Połowy ryb morskich
    [tys. ton]
    Dania\* 43 094 7 314 5,5 31,0 92,6 41,5 5 716,3
    Estonia 42 226 3 794 1,3 15,6 48,5 11,8   80,7
    Finlandia 337 030 4 500 5,4 29,5 115,5 18,1 1 153,8
    Litwa 65 300 90 3,3 14,4 42,7 0,3 3 138,6
    Łotwa 64 589 498 2,2 11,9 67,0 0,8   155,3
    Niemcy\* 357 112 2 389 82,1 29,2 296,0 29,2 21 233,9
    Polska 312 685 770 38,2 15,5 57,7 2,5 37 192,3
    Fed. Rosyjska\* 17 075 400 37 653 141,5 12,9 212,8 1,3 32 4 254,9
    Szwecja 449 967 3 218 9,4 31,3 181,6 30,1   181,3
    \* – państwo z dostępem także do morza innego niż Bałtyckie
    \*\* – produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca
Polecenie 5

Na podstawie danych z tabeli powyżej wymień wiodące gałęzie gospodarki morskiej w poszczególnych krajach bałtyckich.

Największe porty bałtyckie według przeładunków w 2011 roku
PORT Przeładunki
[mln ton]
Göteborg 66,1
St. Petersburg 59,9
Lubeka 31,7
Gdańsk‑Gdynia 30,0
Kłajpeda 29,9
Ryga 29,6
Tallin 29,1
Windawa (Litwa) 28,6
Rostock 27,2
Kopenhaga‑Malmö 18,3
Szczecin‑Świnoujście 16,6
Kaliningrad 15,4
Arhus (Dania) 12,1
Helsinki 11,9
Polecenie 6

Na podstawie danych z obu powyższych tabel oblicz, ile wynosi udział największych portów w ogólnych przeładunkach morskich Polski, Rosji, Niemiec, Estonii czy Finlandii.

3. Zanieczyszczenie wód Morza Bałtyckiego

Wody Bałtyku są zanieczyszczane głównie w strefie przybrzeżnej. Na wybrzeżu rozwinęły się miasta, porty i zakłady przemysłowe, z których ścieki często odprowadza się bezpośrednio do morza. Wielu zanieczyszczeń dostarczają też uchodzące do Bałtyku rzeki. Dotyczy to zwłaszcza rzek płynących z gęściej zaludnionego południa i wschodu – Wisły, Odry, Niemna, Dźwiny, Newy. Niosą one ze sobą m.in. ścieki komunalne i przemysłowe, a także wypłukane z pól nawozy sztuczne i pestycydy (chemiczne środki ochrony roślin). Nadmiar wszystkich tych substancji powoduje zwiększoną eutrofizację wód Bałtyku, czyli jej użyźnienie – wzbogacenie w pokarm. Nie jest to jednak zjawisko korzystne, bowiem dzięki niemu rozwijają się przede wszystkim glony. Duże ilości glonów tworzą w następnej kolejności potężne ilości obumarłej materii organicznej zużywającej do swego rozkładu tlen zawarty w wodzie morskiej, którego dla innych organizmów zaczyna brakować. Często, zwłaszcza latem, słyszy się o tzw. zakwitaniu wód Bałtyku – to właśnie skutek eutrofizacji.
Na pełnym morzu nieczystości i odpady bywają zrzucane przez statki wprost do wody. Zdarzają się również ich awarie, co skutkuje wyciekiem paliwa lub innych płynów. Zagrożeniem dla wód Bałtyku są też liczne wraki oraz inne pozostałości po II wojnie światowej (amunicja, chemikalia), które wciąż zalegają na dnie morza. Ponadto, tak jak wszędzie, wraz z wiatrami przenoszone są zanieczyszczenia powietrza, które mogą osiadać na morzu.
Dodatkowo wyraźne oddzielenie Morza Bałtyckiego od oceanu utrudnia wymianę wód przez Cieśniny Duńskie.

Polecenie 7

Korzystając z powyższej mapy, wskaż główne źródła zanieczyszczeń wód Morza Bałtyckiego.

Bezpośrednim skutkiem zanieczyszczenia Morza Bałtyckiego jest degradacja środowiska naturalnego. Zanieczyszczenia niszczą naturalne warunki życia dla organizmów. Mają także negatywny wpływ na życie człowieka, np. wyrzucane do morza śmieci pogarszają stan wód, plaż i kąpielisk nadmorskich, a łowione ryby zawierają w sobie substancje szkodliwe.

Zanieczyszczona plaża nad Zatoką Gdańską
Polecenie 8

Wyjaśnij, dlaczego należy chronić wody Morza Bałtyckiego i w jaki sposób najlepiej to robić.

Ciekawostka

Narastające zagrożenia dla środowiska przyrodniczego Morza Bałtyckiego przyczyniły się do podjęcia działań ochronnych na skalę międzynarodową. Jednym z ważniejszych dokumentów chroniących ekosystem Bałtyku jest podpisana w 1974 roku pierwsza Konwencja Helsińska. W 1992 roku zmodyfikowano ją i wydano jako II Konwencję Helsińską – jej pełna nazwa brzmi: Konwencja o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego. Przystąpiły do niej wszystkie kraje bałtyckie.

Podsumowanie

  • Morze Bałtyckie jest zaliczane do mórz śródziemnych. Ma dobrze rozwiniętą linię brzegową i jest wyraźnie oddzielone od oceanu poprzez wyspy i półwyspy i połączone przez cieśniny duńskie.

  • Morze Bałtyckie jest słabo zasolone ze względu na chłodny klimat i utrudnioną wymianę wód z oceanem.

  • Im dalej na północ, tym niższa temperatura wód Bałtyku. Zatoki Botnicka i Fińska w zimie zamarzają.

  • Na Bałtyku występują słabe prądy przybrzeżne i bardzo niewielkie fale pływowe.

  • Morze Bałtyckie wykorzystywane jest przez człowieka m.in. w transporcie, rybołówstwie, turystyce i energetyce.

  • Do zanieczyszczenia wód Morza Bałtyckiego przyczynia się głównie przemysł, transport, gospodarka komunalna i rolnictwo.

Podstawowe dane o Morzu Bałtyckim
MORZE BAŁTYCKIE
Powierzchnia 415 266 km2
(385 000 km2 bez Kattegatu)
Głębokość maksymalna 459 m
średnia 52 m
Objętość 21 721 km3
Temperatury
(typowe)
latem 12–22°C
zimą 0–3°C
Zasolenie maksymalne 20‰
średnie 8‰
minimalne 1‰
Powierzchnia zlewiska 1 721 238 km2
Większe rzeki uchodzące do Bałtyku
(średni przepływ)
Newa (2510 m3/s)
Wisła (1080 m3/s)
Dźwina (678 m3/s)
Niemen (616 m3/s)
Odra (535 m3/s)
Praca domowa
Polecenie 9.1

Wydrukuj poniższą mapę i wykonaj następujące polecenia:

  • Jasnoniebieską kredką pokoloruj obszar Morza Bałtyckiego.

  • Niebieskim cienkopisem podpisz 3 największe zatoki.

  • Czarnym cienkopisem wpisz brakujące nazwy państw leżących nad Bałtykiem.

  • Niebieskim cienkopisem wyraźnie oznacz polską część linii brzegowej Bałtyku.

  • Jasnymi kolorami kredek zamaluj powierzchnie wszystkich państw bałtyckich.

Polecenie 9.2

Poszukaj informacji w różnych źródłach i dowiedz się, jaką rolę w życiu człowieka Morze Bałtyckie odgrywało dawniej, a jaką odgrywa obecnie. Zwróć uwagę na różne znaczenie morza w poszczególnych krajach. Sporządź odpowiednią notatkę w zeszycie.

Zobacz także

ivbdrmRaEeŚrodowisko naturalne Pobrzeży Południowobałtyckich
ijMoy6eZ7oGospodarcza działalność człowieka na Pobrzeżach Południowobałtyckich

Dowiedz się więcej

Nasz Bałtyk
Instytut Morski w Gdańsku
Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2013

Słowniczek

Ancylusowe Jezioro

słodkowodna forma przejściowa w trakcie tworzenia się Morza Bałtyckiego występująca 8–9 tys. lat temu; nazwa pochodzi od pospolitych ślimaków wodnych Ancylus fluviatilis (przytulik strumieniowy)

Cieśniny Duńskie

grupa cieśnin na zachodzie Morza Bałtyckiego, poprzez które łączy się ono z Atlantykiem (Morzem Północnym); zaliczają się do nich: Sund, Wielki Bełt i Mały Bełt oraz Kattegat, a także Skagerrak będący częścią Morza Północnego

eutrofizacja

wzbogacanie wód w sole biogeniczne (głównie związki azotu i fosforu), które przyczyniają się do szybkiego i nadmiernego rozwoju glonów, co prowadzi do pogorszenia warunków dla innych organizmów żyjących w wodzie

ferd (föhrd)

długa i wąska rynna polodowcowa, częściowo zalana wodami morza; występuje głównie w Danii

field

płaska powierzchnia Gór Skandynawskich powstała wskutek działania długotrwałych procesów zrównujących (wietrzenie, erozja, ruchy masowe)

fierd (fjärd)

niezbyt głęboki odcinek doliny polodowcowej zalany przez wody morskie; występuje nad północnym Bałtykiem

fiord

długi, wąski odcinek głębokiej doliny polodowcowej o stromych zboczach zalany przez wody morza; występuje przede wszystkim na górzystym wybrzeżu Norwegii, a ponadto m.in. na Islandii, Grenlandii, Ziemi Baffina, Alasce, Nowej Zelandii, a także w Patagonii i Szkocji

Litorynowe Morze

schyłkowa forma tworzenia się Morza Bałtyckiego występująca 4–8 tys. lat temu; nazwa pochodzi od typowego wówczas ślimaka Littorina littorea (pobrzeżek)

mierzeja

wąski wał usypany z piasku naniesionego przez wiatr i fale morskie

szkier

skalista wyspa morska powstała wskutek zalania terenów wokół wzniesienia odpornego na erozję lodowcową

Yoldiowe Morze

początkowa forma tworzenia się Morza Bałtyckiego występująca 9–10 tys. lat temu; nazwa pochodzi od małża Yoldia arctica, który był wówczas charakterystycznym mieszkańcem akwenu

Zadania

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3
Ćwiczenie 4
Ćwiczenie 5
Ćwiczenie 6
Ćwiczenie 7