Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku

Przed setkami lat ludzie nie mieli kompasów. Jak zatem odnajdywali kierunki świata? Jest na to parę sposobów, wystarczy tylko uważnie obserwować otoczenie. Zabawmy się w dawnych podróżników i nauczmy odnajdywać strony świata bez kompasu.

Wyznaczanie kierunków geograficznych z wykorzystaniem cienia
Już wiesz
  • w jaki sposób za pomocą kompasu możemy określić kierunki świata;

  • że kompas jest bezużyteczny, gdy w pobliżu znajdują się przedmioty zawierające żelazo.

Nauczysz się
  • wyznaczać kierunki świata z wykorzystaniem cienia;

  • wskazywać kierunek południowy za pomocą zegarka wskazówkowego;

  • określać kierunek północny z użyciem Gwiazdy Polarnej;

  • ustalać kierunki świata na podstawie obserwacji otaczającej cię przyrody.

1. Jak wskazać strony świata za pomocą cienia?

W Polsce, w samo południe, Słońce znajduje się po południowej stronie nieba. W tym czasie cień rzucany przez naszą sylwetkę lub inne przedmioty jest najkrótszy i wskazuje kierunek północny. Stojąc twarzą w stronę cienia, łatwo wyznaczyć pozostałe kierunki. Metoda ta jest skuteczna tylko o określonej godzinie – o 12.00 w południe.

Wyznaczanie kierunków geograficznych z wykorzystaniem cienia

2. Jak odnaleźć północ w nocy?

W rozpoznaniu stron świata nocą pomoże nam Gwiazda Polarna należąca do gwiazdozbioru Małej Niedźwiedzicy. Gwiazdozbiór ten, z racji swego kształtu, zwany jest także Małym Wozem, a Gwiazda Polarna znajduje się na końcu jego „dyszla”. Nie zmienia ona niemal położenia na niebie – jest umiejscowiona prawie idealnie na północy, na przedłużeniu osi Ziemi. W jej odnalezieniu na niebie pomoże nam charakterystyczny i wyraźny gwiazdozbiór Wielkiego Wozu.

3. Czy zegarek pozwoli wskazać południe?

Kierunek południowy można wyznaczyć z dość dużą dokładnością przy użyciu zegarka wskazówkowego. Jak tego dokonać? Najpierw ustaw się w taki sposób, aby mała wskazówka (godzinowa) wskazywała na Słońce. Nie trzeba nawet zdejmować zegarka – wystarczy trzymać rękę tak, by jego tarcza była umieszczona poziomo. Linia dzieląca na połowę kąt między małą wskazówką a godziną 12.00 na tarczy zegarka wskazywać będzie kierunek południowy. Do południa bierzemy pod uwagę kąt między małą wskazówką a lewą stroną godziny 12.00, natomiast po południu kąt między małą wskazówką a prawą stroną godziny 12.00.

4. Jak przyroda pomaga wyznaczyć kierunki świata?

Kierunki geograficzne możemy także próbować wyznaczyć, obserwując przyrodę wokół nas. Jest to jednak metoda mało dokładna. Pamiętajmy, że w ten sposób wyznaczymy strony świata jedynie w przybliżeniu.

Podsumowanie

  • Kierunki świata można określić w ciągu dnia za pomocą cienia lub zegarka wskazówkowego.

  • Nocą można wyznaczyć kierunek północny po odszukaniu Gwiazdy Polarnej.

  • Kierunki świata można wyznaczyć z małą dokładnością poprzez obserwację przyrody.

Praca domowa
Polecenie 1.1

W pogodną noc znajdź na niebie Gwiazdę Polarną i wyznacz kierunki geograficzne. Porównaj swoje obserwacje ze wskazaniami kompasu. Nazwij metodę, jaką stosujesz.

Polecenie 1.2

Na podstawie dostępnych źródeł i informacji określ, czy metody wskazywania stron świata przez obserwację przyrody są dokładne. Uzasadnij swoje stanowisko.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:

Słowniczek

Gwiazda Polarna

gwiazda z gwiazdozbioru Małego Wozu, znajdująca się blisko przedłużenia osi Ziemi i niemal niezmieniająca swego położenia na niebie; dzięki niej odnajdujemy nocą kierunek północny

Zadania

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3