Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku

Na całym świecie uczeni korzystają z pomocy sateliów, balonów i samolotów, by uzyskać informacje na temat wiatru, temperatury i wielu innych czynników atmosferycznych. Na podstawie zebranych danych powstaje prognoza pogody, dzięki której wiemy na przykład, jak się ubrać następnego dnia. Ale prognozy pogody mają też o wiele ważniejsze znaczenie, np. zwiększają bezpieczeństwo rejsów statków i samolotów.

Już wiesz
  • co to jest ciśnienie atmosferyczne;

  • z czego zbudowane są chmury i jak powstają;

  • w jakich warunkach powstają różne rodzaje opadów i osadów atmosferycznych.

Nauczysz się
  • wyjaśniać, co to jest pogoda;

  • wymieniać składniki pogody;

  • odczytywać wskazania przyrządów mierzących składniki pogody;

  • dokonywać obserwacji pogody w swoim miejscu zamieszkania;

  • rozpoznawać podstawowe symbole używane na mapach meteorologicznych.

1. Pogoda i jej składniki

Pogodą nazywamy stan atmosfery występujący w danej chwili na danym obszarze. Wraz z upływem czasu można obserwować ciągłe zmiany pogody. Jej stan określa wiele składników wymienionych poniżej.

  • Temperatura powietrza podawana jest w stopniach Celsjusza (°C).

  • Wilgotność powietrza to zawartość pary wodnej w powietrzu. Jej wartość podaje się w procentach (%). Wilgotność powietrza rośnie przed deszczem lub po nim, a maleje podczas słonecznych i suchych dni. Jeśli wilgotność wynosi 100%, to dalsze zwiększanie ilości pary wodnej prowadzi do jej skraplania.

  • Ciśnienie atmosferyczne mierzone jest barometrem; jego wartości podaje się najczęściej w hektopaskalach (hPa).

  • Wiatr to czynnik, do opisu którego podaje się dwa elementy: kierunek i prędkość wyrażoną w metrach na sekundę lub kilometrach na godzinę.

  • Opady atmosferyczne określa się, podając ich rodzaj i wielkość w milimetrach.

  • Zachmurzenie określa się na podstawie stopnia pokrycia nieba przez chmury i określa w skali od 0 do 8. Obserwuje się także typy chmur i kolejność ich pojawiania się.

  • Usłonecznienie to czas, przez jaki na określone miejsce padają promienie słoneczne. Podaje się je w godzinach. Usłonecznienie jest mniejsze zimą, a większe latem.

Zjawiska i procesy zachodzące w atmosferze badają meteorolodzy. Robią to na podstawie obserwacji prowadzonych w stacjach meteorologicznych. Stacje takie wyposażone są w różnego rodzaju aparaturę, która mierzy wymienione powyżej składniki pogody. W Polsce wszystkie zebrane dane pogodowe trafiają do Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej (czyli IMGW). Tamsynoptycyprzygotowują prognozy pogody, czyli przewidywania jej stanu na określony czas. Informacje te umieszcza się na specjalnych mapach pogody, które są prezentowane w telewizji, stacjach radiowych, gazetach i Internecie. Dzięki nim wiadomo na przykład, czy danego dnia mamy się spodziewać burzy i silnych wiatrów, czy może pięknej, słonecznej pogody. W celu przygotowania prognozy synoptycy muszą badać pogodę na obszarze znacznie większym niż tylko teren naszego kraju. Niestety, pogoda ciągle się zmienia, w związku z tym prognoza krótkoterminowa (np. dwudniowa) sprawdza się czasami z dokładnością co do godziny, ale długoterminowa (np. na 4–5 dni) może odbiegać od rzeczywistości.

W celu uzyskania dokładnej prognozy niezbędne są pomiary do kilkunastu kilometrów nad powierzchnią ziemi. Do wykonywania takich pomiarów wykorzystuje się samoloty, balony i satelity meteorologiczne
Ciekawostka

Komputery rozwinęły się w znacznej mierze dzięki chęci prognozowania pogody. Tylko one mogły zebrać ogromną masę danych o pogodzie i na ich podstawie opracować prognozę. Dzięki dzisiejszym superkomputerom możliwe jest opracowanie prognozy na 3–4 dni z dokładnością do godziny.

2. Ogródek meteorologiczny

Pomiary wszystkich składników pogody powinny być prowadzone w wyznaczonym miejscu i o tej samej, ustalonej godzinie, a działania urządzeń pomiarowych nie powinno zakłócić na przykład nadmierne oświetlenie. Dlatego przyrządy służące obserwacji pogody umieszcza się w specjalnych ogródkach meteorologicznych. W takim ogródku powinno się znaleźć następujące wyposażenie:

  • kilka termometrów (do uzyskania dużej dokładności pomiaru) – do mierzenia minimalnej i maksymalnej temperatury powietrza oraz temperatury gruntu;

  • higrometr – do pomiaru wilgotności powietrza;

  • barometr – do wyznaczania wartości ciśnienia atmosferycznego;

  • wiatromierz – wskazuje on zarówno kierunek, jak i prędkość wiatru;

  • deszczomierz – zbierający wodę pochodzącą z opadów i mierzący jej ilość.

Termometry i higrometry umieszcza się w klatce meteorologicznej w celu oddzielenia ich od wpływu czynników zewnętrznych, które zakłócają pracę urządzeń pomiarowych, np. działania promieni słonecznych. Na pewno znasz pojęcia „temperatura w cieniu” albo „temperatura na słońcu”. Aby pomiar powietrza był dokładny, nie może zostać zakłócony przez nadmierne usłonecznienie – Słońce nagrzałoby powietrze, co zaowocowałoby błędnym pomiarem.

Doświadczenie 1

Stworzenie własnego dziennika pogody.

Co będzie potrzebne
  • notes,

  • termometr zaokienny,

  • barometr,

  • wiatromierz (może to być kijek i przywiązana do niego tasiemka – jak w obserwacji 2. w lekcji Skąd się bierze wiatr? ).

Instrukcja
  1. Sporządź tabelkę obserwacyjną według wzoru:

    Pomiary pogody

    Data

    Godzina

    Temperatura powietrza

    Kierunek wiatru

    Ciśnienie

    Zachmurzenie

    Rodzaj opadów i osadów atmosferycznych

                 
                 
                 
                 
                 
                 
                 
  2. Codziennie przez tydzień, wykorzystując termometr zaokienny, barometr i prosty wiatromierz, prowadź obserwacje pogody. Pomiary należy przeprowadzać 3 razy dziennie o stałych godzinach, np. 7.00, 14.00 i 20.00. Zachmurzenie określa się w skali ośmiostopniowej, obserwując niebo i oceniając, jaka część jego powierzchni jest pokryta chmurami (np. mówimy, że zachmurzenie wynosi 2/8).

  3. Na podstawie własnych obserwacji spróbuj przewidywać pogodę na następny dzień.

Podsumowanie

Śledząc wskazania przyrządów meteorologicznych, można określić pogodę. W przybliżeniu udaje się też (np. na podstawie wskazań barometru) przewidzieć stan pogody na dzień następny.

Ciekawostka

Nie wszystkie zjawiska atmosferyczne da się przewidzieć z dużym wyprzedzeniem. Na przykład wiadomo, że trąby powietrzne powstają w określonych warunkach, ale dokładne przewidzenie, kiedy się pojawią, jest bardzo trudne.

Trąba powietrzna niszczy wszystko, co napotka, a jednocześnie obiekty leżące w pobliżu toru jej przejścia pozostają nienaruszone. Widać to na zdjęciu lotniczym: pas zniszczonych domów i roślinności odcina się od obszarów, które trąba powietrzna ominęła

3. Mapa synoptyczna

Kiedy meteorolodzy i synoptycy zbiorą wszystkie dane z pomiarów na stacjach meteorologicznych, muszą je nanieść na mapy, by ocenić stan pogody i przewidzieć ją na dalsze dni. Tak powstaje mapa synoptyczna, która służy przedstawieniu sytuacji pogodowej nad danym obszarem i w danym czasie. W celu uproszczenia informacji, a także by znaki były czytelne dla ludzi z różnych krajów, wszystkie zjawiska przedstawia się w postaci umownych znaków synoptycznych. Znaki te, podobnie jak znane nam już znaki kartograficzne, ułatwiają rozpoznanie stanu pogody i jej prognozę na najbliższy czas.

Znaki synoptyczne wykorzystywane na mapach pogody

4. Naturalne oznaki pogody

Ludzie od tysięcy lat próbowali określać pogodę, przynajmniej tę na następny dzień. Spostrzegli, że rośliny i zwierzęta często odczuwają drobne zmiany pogody, których oni nie zauważają. Obserwując przyrodę, można uzyskać wiele cennych informacji o tym, jak zmieni się pogoda. Na przykład zwierzęta gospodarskie przed burzą stają się niespokojne. Natomiast jaskółki przed deszczem zaczynają latać nisko nad ziemią, gdyż na większych wysokościach nie ma wtedy owadów.

Podsumowanie

  • Pogoda jest stanem atmosfery w danej chwili na określonym obszarze.

  • Składniki pogody to zachmurzenie, usłonecznienie, wilgotność powietrza, temperatura powietrza, opady, wiatr i ciśnienie.

  • Prognoza pogody powinna opierać się na analizie wszystkich jej składników.

  • Pomiarami i obserwacjami pogody zajmują się stacje meteorologiczne.

  • Na mapie pogody zaznaczona jest pogoda dla danego obszaru na określony czas.

Praca domowa
Polecenie 1.1

Zastanów się i odpowiedz, z jakiego powodu prognozy pogody nie zawsze się sprawdzają.

Polecenie 1.2

Pogoda wpływa na nasze zdrowie, ale czy prognozy pogody decydują o naszym zdrowiu i życiu? Uzasadnij swoje zdanie.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
itogiwzeXvCiśnienie atmosferyczne
iliUbxaTzqSkąd się bierze wiatr?
iGm4gkMde2Jak działa termometr?
i5XPYFqilyDlaczego latem nie pada śnieg?
iVCljsMdwyChmury

Słowniczek

deszczomierz

przyrząd do pomiaru ilości opadów atmosferycznych

higrometr

przyrząd do mierzenia wilgotności powietrza, czyli zawartości pary wodnej w powietrzu

mapa synoptyczna

mapa przedstawiająca prognozę pogody dla danego obszaru w danym czasie

meteorolog

naukowiec zajmujący się badaniem zjawisk i procesów fizycznych zachodzących w atmosferze ziemskiej

pogoda

stan atmosfery w danym czasie na danym obszarze; wpływają na nią procesy zachodzące w warstwie atmosfery najbliższej powierzchni ziemi

synoptyk

meteorolog zajmujący się opracowywaniem prognoz pogodowych

Zadania

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3
Ćwiczenie 4
Ćwiczenie 5
Ćwiczenie 6
Ćwiczenie 7