Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku

Zajmujący około 1/4 obszaru Polski pas pojezierzy wykorzystywany jest przez człowieka na różne sposoby i z różną intensywnością. Mamy tu i tereny silnie przekształcone poprzez działalność gospodarczą i tereny całkowicie nienaruszone ręką ludzką – ostoje dzikiej przyrody.

Już wiesz
  • że w Polsce mamy trzy duże pojezierza – Pojezierze Mazurskie, Pojezierze Pomorskie i Pojezierze Wielkopolskie;

  • jakie warunki naturalne występują na pojezierzach.

Nauczysz się
  • charakteryzować działalność gospodarczą człowieka na pojezierzach;

  • wyjaśniać, dlaczego na poszczególnych pojezierzach rozwinęły się różne gałęzie gospodarki;

  • podawać przykłady pozytywnego i negatywnego wpływu człowieka na środowisko przyrodnicze pojezierzy;

  • wskazywać przyszłe kierunki rozwoju gospodarczego na pojezierzach.

1. Pojezierze Mazurskie i Pojezierze Suwalskie – turystyka

Pojezierze Mazurskie leży na północnym wschodzie naszego kraju i zajmuje większą część województwa warmińsko‑mazurskiego. Pojezierze Suwalskie położone jest przy granicy z Litwą, w północnej części województwa podlaskiego. Największe miasta regionu to Olsztyn (174 tys. mieszkańców), Suwałki (69 tys.) i Ełk (60 tys.). Są one ważnymi ośrodkami lokalnymi, spełniającymi przede wszystkim funkcje usługowe. Pozostałe jednostki osadnicze to małe miasta i wsie.

Przemysł w tej części Polski rozwinięty jest bardzo słabo. Działają głównie małe firmy z branży spożywczej i drzewnej. Wiele z nich ulokowało się na terenie Warmińsko‑Mazurska Specjalna Strefa EkonomicznaSuwalska Specjalna Strefa Ekonomiczna. Z dużych zakładów przemysłowych regionu wymienić można właściwie tylko fabrykę opon w Olsztynie i fabrykę papierosów w Augustowie.

Znacznie lepiej na Mazurach rozwinęło się rolnictwo. To dlatego, że występuje tam stosunkowo dużo niezłych gleb brunatnych. Uprawia się na nich m.in. pszenicę, jęczmień, rzepak i tytoń. Znaczne obszary zajmują też łąki i pastwiska, na których chowane jest głównie bydło – stąd liczne spółdzielnie mleczarskie, w tym największe w Mrągowie, Nidzicy i Lidzbarku Warmińskim.

W mazurskich jeziorach poławiane są ryby słodkowodne, takie jak szczupaki, sandacze, sieje, sielawy, węgorze.
Drewno z okolicznych lasów wykorzystywane jest m.in. do produkcji mebli.

LEGENDA MAPY

Zdecydowanie najlepiej rozwinęła się tu branża turystyczna. Warmię, Mazury i Suwalszczyznę większość Polaków jednoznacznie kojarzy z wypoczynkiem nad jeziorami. O rozwoju różnorodnej turystyki na Pojezierzu Mazurskim i Suwalskim zdecydowały następujące czynniki:

  • walory środowiska naturalnego – czyste powietrze, jeziora, lasy, malownicze krajobrazy m.in. w Wigierskim Parku Narodowym, Mazurskim Parku Krajobrazowym (Wielkie Jeziora), Suwalskim Parku Krajobrazowym (rezerwat głazów narzutowych), Puszczy Rominckiej, dolinie Rospudy, dolinie Krutyni;

  • liczne zabytki i muzea – np. gotyckie zamki w Nidzicy, Kętrzynie, Reszelu, Lidzbarku Warmińskim czy pochodzący z początku XX w. Wilczy Szaniec (główna kwatera Hitlera) i inne bunkry z czasów II wojny światowej w Gierłoży i okolicach Kętrzyna, pole bitwy pod Grunwaldem, wysokie wiadukty kolejowe w Stańczykach i Botkunach, Kanał Augustowski, park etnograficzny (skansen) w Olsztynku;

  • inne atrakcje turystyczne – szlaki wodne (m.in. Wielkie Jeziora, dolina Rospudy i Krutyni, Kanał Augustowski), hodowle dzikich zwierząt (żubry, jelenie, koniki polskie), planetarium (Olsztyn), jarmarki regionalne i inne cykliczne imprezy plenerowe (np. Mazurskie Noce Kabaretowe czy Piknik Country w Mrągowie);

  • dobrze zorganizowana infrastruktura komunikacyjna, noclegowa i gastronomiczna – liczne miejscowości o charakterze typowo turystycznym, np. Mikołajki, Ruciane‑Nida, Sorkwity, Giżycko, Węgorzewo, Mrągowo, Augustów, i wiele innych; stosunkowo gęsta sieć kolejowa i drogowa (choć brak autostrady); w Szymanach koło Szczytna od 2016 roku ma działać regionalny port lotniczy;

  • dosyć korzystne położenie geograficzne – bliskość Warszawy, dla której Mazury są najbliższym miejscem masowego wypoczynku nad wodą.

Polecenie 1
  1. Odszukaj na mapie miejscowości wymienione w tekście i w opisach powyższych zdjęć.

  2. Dowiedz się z Internetu, jaka jest aktualnie oferta turystyczna Żeglugi Mazurskiej. Na mapie powyżej wskaż trasy rejsów.

2. Pojezierze Pomorskie – leśnictwo

Pojezierze Pomorskie jest największym regionem pojeziernym w Polsce – są to rozległe tereny leżące na północ od Pradoliny Toruńsko‑Eberswaldzkiej. Zajmuje ono większą część obszarów trzech województw: zachodniopomorskiego, pomorskiego i kujawsko‑pomorskiego. Jeśli wliczać do niego Pojezierze Iławskie, to sięga też do województwa warmińsko‑mazurskiego.

Pojezierze Pomorskie jest silnie zalesione i dlatego słabo zaludnione. Do osadnictwa zniechęcały tu właśnie gęste lasy iglaste rosnące na słabych glebach bielicowych oraz pofałdowane tereny z licznymi jeziorami i mokradłami wokół nich. Niekorzystne było też położenie geograficzne – ludność wolała osiedlać się nad pobliskim morzem, które zawsze stwarzało więcej możliwości zarobkowania.

Największe miasta leżące w głębi Pojezierza Pomorskiego – ChojniceSzczecinek – liczą zaledwie po około 40 tys. mieszkańców. Co ciekawe, w całym regionie przeważa ludność miejska. To dlatego, że osadnictwo wiejskie i rolnictwo również nie rozwinęło się dobrze na tych zalesionych terenach. Ludność zamieszkuje głównie małe miasteczka, a większe miasta – Bydgoszcz (357 tys. mieszkańców), Toruń (203 tys.), Gorzów Wlkp. (124 tys.), Grudziądz (97 tys.), Piła (74 tys.) – rozwinęły się na obrzeżach regionu, w szerokich dolinach rzecznych.

LEGENDA MAPY

Gospodarcza działalność człowieka na Pojezierzu Pomorskim w dużym stopniu opiera się na wykorzystaniu zasobów leśnych. Przede wszystkim pozyskiwane jest drewno, które obrabia się w licznych tartakach. Przetwarzają je też duże zakłady przemysłu papierniczego w Świeciu, KwidzyniuKostrzyniu. Ponadto drewno wykorzystywane jest m.in. do produkcji mebli oraz do celów budowlanych i opałowych. W lasach zbiera się runo – grzyby, jagody, borówki, jeżyny, maliny, zioła oraz żywicę. Poluje się też na zwierzęta łowne, takie jak dziki, jelenie, sarny, kaczki czy zające. W głębi lasów dosyć duże tereny użytkuje wojsko (np. poligon drawski).

Na Pojezierzu Pomorskim działają też elektrownie wodne, np. Żydowo (o mocy 150 MW) czy Koronowo (26 MW).
rolnictwie przeważają uprawy żyta i owsa na słabych glebach bielicowych oraz warzyw i owoców w przydomowych ogródkach.

Turystyka w regionie nie rozwinęła się na wielką skalę. Nieliczne ośrodki wypoczynkowe funkcjonują głównie nad dużymi jeziorami, takimi jak Jezioro Drawskie, Jezioro Charzykowskie, Jezioro Raduńskie, Wdzydze, Lubie, Betyń, Wielimie. W Połczynie‑Zdroju mamy uzdrowisko z leczniczymi wodami mineralnymi. Pojezierze Pomorskie nie jest oblegane przez turystów i dlatego na wielkich jego obszarach zachowała się dzika przyroda z bogactwem świata roślinnego i zwierzęcego.

Polecenie 2

Wskaż na mapie miejscowości i jeziora wymienione w opisie powyżej.

Polecenie 3

Czy na Pojezierzu Pomorskim turystyka powinna rozwijać się w większym stopniu? Odpowiedź uzasadnij.

Warto wiedzieć

Najwyższe obszary Pojezierza Kaszubskiego nazywane są „Szwajcarią Kaszubską”. To dlatego, że w regionie tym występują wyjątkowo piękne krajobrazy – mamy tam silnie pofałdowane tereny, które pokrywają różnorodne lasy i inna roślinność, a w licznych zagłębieniach znajdują się jeziora z krystalicznie czystą wodą.

3. Pojezierze Wielkopolskie – rolnictwo i przemysł

Pojezierze Wielkopolskie, a także Pojezierze Lubuskie leżą na południe od Pradoliny Toruńsko‑Eberswaldzkiej. Zajmują one jednak znacznie mniejszy obszar niż leżące na północ od pradoliny Pojezierze Pomorskie. Pojezierze Wielkopolskie obejmuje większość północnej części województwa wielkopolskiego i południowo‑zachodnią część województwa kujawsko‑pomorskiego. Pojezierze Lubuskie leży w środkowej części województwa lubuskiego.

Pojezierze Lubuskie jest silnie zalesione i dlatego słabo zaludnione, a to oznacza, że gospodarcza działalność człowieka nie rozwinęła się tam na dużą skalę. Dominuje leśnictwo i rolnictwo, miejscami turystyka, w małych miastach usługi. Działa też Kostrzyńsko‑Słubicka Specjalna Strefa Ekonomiczna, w której rozlokowały się na ogół małe firmy przemysłowe i usługowe.
Zgoła odmienna sytuacja panuje na Pojezierzu Wielkopolskim, gdzie na dużą skalę rozwinęło się wiele różnorodnych gałęzi gospodarki.

iJuvKfUrGE_1448745055326_0

LEGENDA MAPY

Głównym ośrodkiem usługowo‑przemysłowym Pojezierza Wielkopolskiego jest Poznań (545 tys. mieszkańców) – piąte co do wielkości miasto w Polsce. To stolica województwa i ważny węzeł komunikacyjny Polski Zachodniej. Leży przy autostradzie A2, która przecina region w kierunku wschód‑zachód i łączy Warszawę z Berlinem oraz z Europą Zachodnią. W Poznaniu przecina się też wiele linii kolejowych, a tamtejsze lotnisko zaliczane jest do większych regionalnych portów lotniczych w kraju. Od 1925 roku w mieście organizowane są Międzynarodowe Targi Poznańskie, które cieszą się renomą w Europie i na świecie. Poznań jest też ważnym ośrodkiem akademickim – mamy tu Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Politechnikę Poznańską oraz inne szkoły wyższe (Akademię Muzyczną, AWF i uniwersytety: przyrodniczy, ekonomiczny, medyczny, artystyczny).

W mieście działa wiele dużych firm przemysłowych z branży elektromaszynowej (fabryka samochodów dostawczych Volkswagen), chemicznej (opony, farmaceutyki, kosmetyki) czy spożywczej (słodycze „Goplana”, przyprawy „Amino”, piwo „Lech”). Przemysł i inne gałęzie gospodarki rozwinęły się też w okolicach Poznania, np. w gminie Tarnowo Podgórne, gdzie działa duża fabryka papierosów oraz liczne firmy handlowe, transportowe, budowlane i inne. W pobliskich Wronkach od dawna produkowane są artykuły gospodarstwa domowego pod nazwą Amica (kuchenki, lodówki, pralki, zmywarki itp.). W Bolechowie wytwarza się polskie autobusy Solaris.
Na Pojezierzu Wielkopolskim wydobywane są różne surowce mineralne:

  • węgiel brunatny – w okolicach Konina, gdzie jest on od razu spalany w trzech elektrowniach cieplnych: Pątnów (o mocy ok. 1600 MW), Adamów (600 MW) i Konin (560 MW);

  • sól kamienna – w pasie od Żnina do Kłodawy na Kujawach, przerabiana m.in. w zakładach sodowych w Inowrocławiu i Janikowie;

  • ropa naftowa i gaz ziemny – małe szyby w różnych częściach regionu, większość na Pojezierzu Lubuskim;

  • surowce skalne – głównie wodnolodowcowe piaski, żwiry, iły, gliny.

Pojezierze Wielkopolskie jest regionem rolniczym. Szczególnie intensywnie wykorzystywane są urodzajne czarne ziemie na Kujawach, gdzie uprawia się pszenicę, kukurydzę, buraki cukrowe, a także rzepak będący surowcem m.in. dla dużych zakładów tłuszczowych w Kruszwicy. Na słabszych glebach uprawiane są głównie inne zboża – pszenżyto, jęczmień i żyto. Dużą rolę w rolnictwie Wielkopolski odgrywa chów zwierząt, a zwłaszcza trzody chlewnej. Jest on prowadzony w dużych, wyspecjalizowanych gospodarstwach wysokotowarowych, które są w regionie typową formą produkcji rolnej.
Pojezierze Wielkopolskie posiada liczne walory turystyczne. Jednakże funkcje wypoczynkowe, typowe dla pojezierzy, nie są tu wykorzystywane w największym stopniu – dobrze znanych jest tylko kilka miejscowości turystycznych, np. Łagów i Trzciel na Pojezierzu Lubuskim czy Sława i Boszkowo na Pojezierzu Leszczyńskim. W regionie rozwinęły się też inne rodzaje turystyki:

  • krajoznawcza – liczne obiekty zabytkowe i współczesne, np. prasłowiańska osada w Biskupinie, rezerwat archeologiczny na Ostrowie Lednickim, katedra w Gnieźnie, Stary Rynek i inne zabytki w Poznaniu, Mysia Wieża w Kruszwicy, Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji, zespoły parkowo‑pałacowe w Kórniku i Rogalinie, romański kościół w Strzelnie i wiele innych;

  • pielgrzymkowa – bazylika w Licheniu oraz coroczne Ogólnopolskie Spotkania Młodzieży w Lednogórze;

  • uzdrowiskowa – Ciechocinek, Wieniec‑Zdrój, Inowrocław na Kujawach oraz Łagów na Ziemi Lubuskiej.

Polecenie 4
  1. Wskaż na mapie miejscowości Pojezierza Wielkopolskiego wymienione w tekście i na zdjęciach powyżej.

  2. Które gałęzie gospodarki powinny wg ciebie rozwijać się na Pojezierzu Wielkopolskim? Odpowiedź uzasadnij.

Podsumowanie

  • Rozwój gospodarczy polskich pojezierzy jest bardzo zróżnicowany, zarówno jeśli chodzi o rodzaje działalności człowieka, jak i intensywność tych działań.

  • Na Pojezierzu Mazurskim dominuje turystyka; w miastach funkcjonują usługi, na obszarach wiejskich rolnictwo, w lasach pozyskanie drewna, nad jeziorami rybołówstwo.

  • Pojezierze Pomorskie to najsłabiej zaludniony region Polski, w którym dominują lasy i dlatego rozwinął się tam głównie przemysł drzewny; drugorzędną rolę odgrywa turystyka i rolnictwo.

  • Na Pojezierzu Wielkopolskim ukształtowała się dosyć gęsta sieć osadnicza, dzięki czemu rozwinęły się tam różnorodne gałęzie gospodarki, m.in. przemysł wydobywczy i przetwórczy, wysokotowarowa produkcja rolna (roślinna i zwierzęca), turystyka krajoznawcza, wypoczynkowa, pielgrzymkowa, uzdrowiskowa, a także transport drogowy, kolejowy i lotniczy.

Praca domowa
Polecenie 5.1

Wypełnij tabelę.
Używając szkolnej skali ocen (od 1 do 6), ustal poziom rozwoju wymienionych elementów gospodarki na poszczególnych pojezierzach i krótko uzasadnij swoją ocenę.

Rozwój gospodarki na polskich pojezierzach
 

Pojezierze Mazurskie

Pojezierze Pomorskie

Pojezierze Wielkopolskie

poziom rozwoju

uzasadnienie oceny (przykłady)

poziom rozwoju

uzasadnienie oceny (przykłady)

poziom rozwoju

uzasadnienie oceny (przykłady)

Zaludnienie

2

przewaga ludności małych miast i wsi;
Olsztyn głównym ośrodkiem miejskim

1

najsłabiej zaludniony obszar Polski; brak dużych miast

4

równomierne rozmieszczenie ludności; wyjątek – Poznań

Przemysł

           

Rolnictwo

           

Leśnictwo

           

Turystyka

           

Zobacz także

itHf7xjC1CRozmieszczenie ludności Polski
id9vC5qEWwZróżnicowanie poziomu urbanizacji w Polsce
i1dUASK5dLCzynniki rozwoju rolnictwa Polski
i72Rpr5V2PRozmieszczenie upraw na terenie Polski
ivUTYjxnsyHodowla zwierząt w Polsce
iLsb51MRkJTurystyczne walory Polski
i4yL6sE2OXOchrona środowiska w Polsce
iMeCHDXYF5Środowisko naturalne Pojezierzy

Dowiedz się więcej

Warmińsko‑Mazurska Specjalna Strefa Ekonomiczna
Suwalska Specjalna Strefa Ekonomiczna
Kostrzyńsko‑Słubicka Specjalna Strefa Ekonomiczna

Zadania

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3
Ćwiczenie 4
Ćwiczenie 5
Ćwiczenie 6
Ćwiczenie 7