Wydrukuj Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał Zapisz jako PDF
R1aEBPMOFV2o611
Okładka Źródło: domena publiczna.
domena publiczna
WeseleStanisław Wyspiański
Stanisław Wyspiański Wesele

Ensemble jak z feerii, z bajki,
ach, ta chata rozśpiewana,
jakby w niej słowiki dźwięczą,
i te stroje, ukąpane tęczą.
(akt I, scena 19)

Wesele

Czy zastanawialiście się kiedykolwiek nad strukturą widowiska teatralnego? Jakie dziedziny sztuki współtworzą takie widowisko? Jakie czynniki kulturowe odgrywają w nim ważną rolę?

Już wiesz

Przypomnij sobie ostatnio oglądany spektakl teatralny. Określ, czy scenografia, kostiumy, światło, dźwięk, muzyka i ruch sceniczny odgrywały w nim rolę równorzędną z tekstem słownym.

j0000007Y4B2v23_0000000G
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Teatr ogromny

Nie ulega wątpliwości, że Wyspiański – jako wybitny artysta malarz, scenograf, kostiumolog − tworzył dramaty przełamujące zwyczajową konwencję, do której przywykli ówcześni odbiorcy. W obrębie bogato zróżnicowanej dramaturgii młodopolskiej stworzył nurt dramatu neoromantycznego (nawiązującego do tradycji dramatu romantycznego). Wesele jest jednocześnie znakomitą realizacją synkretyzmu – w utworze występują elementy realistyczne, symbole, personifikacje stanów psychicznych oraz obrazowe metaforyj0000007Y4B2v23_000tp001metafory. Jako reformator i teoretyk teatru, Wyspiański chciał przeprowadzić własną reformę teatralnąj0000007Y4B2v23_000tp002teatralną.

Ważne!

Reformatorski program Wyspiańskiego „objął reformę całego teatru polskiego, wszystkich jego tworzyw: słowa, malarstwa i architektury teatralnej, światła, muzyki, tańca, śpiewu, rzemiosła aktorskiego i reżyserskiego”.

Wizja nowego „teatru monumentalnego” łączyła repertuar klasyczny (od antyku po wiek XIX) z inscenizacjami nowoczesnymi pod względem reżyserskim i scenograficznym (Wyspiański był również projektantem kostiumów do swoich spektakli). W sztuce artysty ujawniają się zarówno neoromantyczna idea narodowego „teatru ogromnego”, jak i młodopolskie koncepcje spektaklu łączącego słowo literackie, obraz, dźwięk oraz ruch sceniczny.

Ćwiczenie 1.1
RXQn8ixmVEweK1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 1.2

Przeanalizuj nastrojowość wybranych scen dramatu.

Ćwiczenie 1.3

Zastanów się, które dziedziny sztuki odgrywają w Weselu rolę równorzędną ze słowem literackim.

Ćwiczenie 1.4

Wśród wybranych dzieł malarstwa młodopolskiego wskaż obrazy, które mogłyby stanowić ilustrację Wesela. Uzasadnij wybór, odwołując się do treści dramatu.

uzupełnij treść
Ćwiczenie 2
RfTphbE7aH4yj1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
RzyECN3KBSPRW1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
R15znArh0uA0R1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000007Y4B2v23_000tp001
j0000007Y4B2v23_000tp002
j0000007Y4B2v23_0000002D
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Wesele – światło, dźwięk, ruch

Ćwiczenie 5

Na podstawie poniższego fragmentu spróbuj określić rolę dźwięku w utworze Wyspiańskiego. Omów, w jakim stopniu muzyka buduje przestrzeń sceniczną.

RACHEL
A, ten pęd; a potem te głosy coraz cichsze,
coraz dalsze – i ta muzyka bliska;
i te wszystkie na sadzie zjawiska,
którem ja widziała –
a że to tak przemija;
że my się rozejdziemy,
że się wzajem zapomniemy,
to jest, pan mnie zapomni,
i jak się Rachel oprzytomni,
to będzie marzyć
i może będzie smutna.

Ćwiczenie 6.1

Na podstawie didaskaliów wypisz wszystkie określenia natężenia światła. Wyjaśnij, w jaki sposób światło i mrok budują przestrzeń sceniczną.

Ćwiczenie 6.2

Zinterpretuj wypowiedź Racheli. Następnie odpowiedz na pytanie, czy potwierdza ona fascynacje ludowością, charakterystyczne dla artystów Młodej Polski.

ta chata rozśpiewana,
ta roztańczona gromada […],
zobaczy pan, proszę pana,
że się do poezji nada.

Ćwiczenie 7

Omów rolę inscenizacyjną, jaką odgrywają wizje oniryczne. W jaki sposób kreują one symboliczną wymowę utworu? Jaką lekcję ujawnia widzom przeszłość widziana przez pryzmat snu?

Ćwiczenie 8

Odpowiedz na pytanie, do jakiej tradycji literackiej nawiązuje oniryzm Stanisława Wyspiańskiego. Czy możesz wskazać nazwisko twórcy inspirującego konwencję oniryczną w Weselu?

Wesele jest dramatem synestezyjnym, co oznacza, że autor połączył w nim różne konwencje estetyczne: symbolizm, impresjonizm, realizm, naturalizm, ale sięgnął też po tradycję dramatu szekspirowskiego i romantycznego (zwłaszcza technikę oniryzmu zainspirowaną przez Sen srebrny Salomei Juliusza Słowackiego), a także − rozmaite dziedziny sztuki: słowo, dźwięk, muzykę, taniec, ruch sceniczny. Oryginalna sceneria bronowickiej izby stała się synonimem młodopolskiego modelu ludowości.

Ciekawostka

Wyspiański chciał, by świat wyobrażony był zobaczony i doznawany tak jak rzeczywisty. Scena teatralna mogła go fascynować właśnie jako miejsce dające możliwość zniesienia przyzwyczajeń do kontrastowego przedstawiania faktyczności i fantazji.

j0000007Y4B2v23_00000039
JPOL_E3_E4_Konteksty

Pawie pióra

Podczas każdego przedstawienia teatralnego Wesela rzuca się w oczy i na długo pozostanie w pamięci widzów obraz kolorowej, wesołej, dźwięczącej tańcem i muzyką weselnej wsi podkrakowskiej, obraz zamknięty w niepowtarzalnym rytmie wiersza, zaczarowany w pięknie mowy polskiej. Raz po raz uderza w nas feeria różnobarwnych strojów ludowych. Raz po raz odzywają się proste, ale miłe w swej prostocie dźwięki wiejskich instrumentów, śpiewy i nawoływania parobków. I mimo jesiennej pory roku w bronowickiej izbie weselnej jaśnieje w słońcu polska wieś. Za oknem przysposobiono już na zimowe mrozy delikatne krzewy róż, w chacie wszakże pełna, radosna wiosna […].
Radosną wiejską wiosnę przynieśli ze sobą na wesele gospodarze bronowiccy, drużbowie i druhny, przyniosła ją Panna Młoda, urzekająca swoją urodą weselników – przede wszystkim Pana Młodego:

A ty z twoim sercem złotem
nie zgadniesz dziewczyno‑żono,
jak mi serce wali młotem,
jak cię widzę z tą koroną,
z tą koroną świecidełek,
w tym rozmaitym gorsecie,
jak lalkę dobytą z pudełek
w Sukiennicach, w gabilotce:
zapaseczka, gors, spódnica,
warkocze we wstążek splotce;
że to moje, że to własne,
że tak światłem gorą lica!
(akt I, scena 12).

Wstąpmy na chwilę do owej chaty rozśpiewanej. Przejdźmy przez izbę Gospodarza, zaglądnijmy do tanecznej. Oczom naszym ukaże się wspaniały obraz. Kolorowe kapoty i białe sukmany idą tu w zawody z wzorzystymi spódnicami i haftowanymi gorsetami, krasnymi wstążkami i pawimi piórami. Gdzieniegdzie tylko, w kącie albo z tyłu, dostrzec można czarny kolor miejskiego fraka. Środek izby zajmują roześmiane, tańczące z jurnymi parobkami dziewczęta. Dookoła, na ławach, rozsiadły się wygodnie bronowickie sąsiadki i gwarzą o czasach swej młodości. Z boku widać otwarte drzwi. Dochodzi przez nie gwar biesiadujących godnie gospodarzy. Wychylili już niejedną kwartę, ale cóż to dla nich! Rozmawiają żywo, oczywiście o polityce.

R1aq1YeM0fKbI
Lato w Bronowicach
Ludwik de Laveaux, Lato w Bronowicach, 1892–1893, olej na płótnie, Muzeum Historyczne w Krakowie, domena publiczna
R1CIvLOA0QajH
Dziewczyna z Bronowic
Aleksander Gierymski , Dziewczyna z Bronowic, 1893–1894, olej na płótnie , Muzeum Narodowe w Krakowie, domena publiczna
Ćwiczenie 9.1

Komentarz profesora Franciszka Ziejki sugestywnie odtwarza efektowną scenerię dramatu. Napisz własny komentarz z odwołaniem do informacji zawartej w didaskaliach: „chałupa rozświecona, z daleka jak arka w powodzi”.

Ćwiczenie 9.2

Omów, tradycję literacką, do której nawiązuje przedstawiony obraz bajecznie kolorowej wsi.

j0000007Y4B2v23_0000003Z
JPOL_E3_E4_Preteksty

Symbolizm – Wesele i Malczewski

Ćwiczenie 10.1

Melancholia oraz Błędne koło – te dwa obrazy Jacka Malczewskiego znakomicie korespondują z symboliczną wymową i nastrojową aurą Wesela.

Ćwiczenie 10.2

W jakim sensie malarstwo Jacka Malczewskiego może stanowić ilustrację Wesela? Zredaguj na ten temat dłuższą notatkę.

Ćwiczenie 10.3

Wskaż sceny z filmu Andrzeja Wajdy Wesele nawiązujące do obrazów Jacka Malczewskiego.

j0000007Y4B2v23_0000004I
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

Ćwiczenie 11.1

Jakie odczytanie Wesela Stanisława Wyspiańskiego proponuje Andrzej Wajda? Napisz recenzję filmu, w której zawrzesz odpowiedź na pytanie.

Ćwiczenie 11.2

Obejrzyj końcowe sceny Wesela oraz Pana Tadeusza w reżyserii Andrzeja Wajdy. W Weselu widzimy chocholi taniec, w Panu Tadeuszu – poloneza. Opisz wykorzystanie motywu tańca w obu utworach. Wskaż podobieństwa i różnice. Wypowiedź zredaguj w formie notatki.

R11Yxf7iUOYQD1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.