Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj
R1GaojCBYM7b611
Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

Wprowadzenie

90 lat temu uroczyście otwarto port w GdyniAgnieszka Kazimierczuk
Agnieszka Kazimierczuk 90 lat temu uroczyście otwarto port w Gdyni

Za formalny początek Portu Gdynia uznaje się datę 23 września 1922 roku. Tego dnia sejm uchwalił ustawę, w której w art. 1 zapisano: „Upoważnia się Rząd do poczynienia niezbędnych zarządzeń celem wykonania budowy portu morskiego przy Gdyni na Pomorzu, jako portu użyteczności publicznej”. Głównym projektantem i budowniczym portu został inżynier Tadeusz Wenda. Na stanowisku tym pozostał do 1932 roku.

29 kwietnia 1923 roku z udziałem prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego i premiera Władysława Sikorskiego odbyło się w Gdyni uroczyste otwarcie „Tymczasowego Portu Wojennego i Schroniska dla Rybaków”. W sierpniu tego samego roku do nabrzeża gdyńskiego portu wpłynął pierwszy pełnomorski statek – była to jednostka o nazwie Kentucky, pływająca pod banderą francuską.

Otwarcie portu i jego rozbudowa, której drugi etap rozpoczęto w 1924 roku, spowodowały dynamiczny rozwój Gdyni. 10 lutego 1926 roku Rada Ministrów ogłosiła rozporządzenie, zgodnie z którym gmina wiejska Gdynia otrzymywała z dniem 4 marca 1926 roku status miasta. Gdynia liczyła wówczas 12 tys. mieszkańców, a jej powierzchnia wynosiła 14 km2.

Olbrzymie zasługi dla rozwoju portu w Gdyni wniósł Eugeniusz Kwiatkowski, który jako minister przemysłu i handlu w latach 1926–1930 zdobył na budowę portu olbrzymie fundusze. Dzięki temu Gdynia szybko stała się jednym z największych i najnowocześniejszych portów na Bałtyku. Rozwijała się też jako nowoczesne miasto.

Ważnym wydarzeniem w historii Gdyni było otwarcie w 1931 roku Dworca Morskiego, z którego odpływali między innymi emigranci udający się do Ameryki Południowej. Dwa lata później z Gdyni po raz pierwszy wyeksportowano większą masę towarową niż przez port gdański. W 1938 roku do Gdyni zawinęło prawie 6,5 tys. statków, a przeładunki w porcie wyniosły 9,2 mln ton. W chwili wybuchu II wojny światowej była ona jednym z największych i najnowocześniejszych europejskich portów, wokół którego powstało miasto liczące ponad 120 tys. mieszkańców.

90 lat temu uroczyście otwarto port w Gdyni

Zadanie na rozgrzewkę

Ćwiczenie 1
RNAKy3srOXpHf1
zadanie interaktywne
j0000008NBB6v32_0000000K

Hiperinflacja

Jednym z wielkich problemów gospodarczych, z którym wkrótce po odzyskaniu niepodległości zetknęli się Polacy, była hiperinflacja, czyli gwałtowny spadek wartości pieniędzy. Nie była ona wprawdzie tak wielka, jak w tym samym czasie w Niemczech, gdzie ludzie nie nosili pieniędzy w portfelach, tylko wozili w wózkach – tak dużo ich potrzebowali, aby cokolwiek kupić. Ale również w Polsce dawała się wszystkim we znaki.

Wskaźnik zmian kosztów utrzymania w Warszawie w 1923 r.

Miesiąc

Wskaźnik (1914 = 1)

Wskaźnik łańcuchowy (zmiana w porównaniu z poprzednim miesiącem

Styczeń

4 294,5

-

Luty

6 797,7

58,3

Marzec

8 436,4

24,1

Kwiecień

9 283,7

10,0

Maj

10 485,4

12,9

Czerwiec

15 570,8

48,5

Lipiec

23 507,9

51,0

Sierpień

44 931,8

91,1

Wrzesień

66 813,1

48,7

Październik

192 111,4

187,5

Listopad

492 976,1

156,6

Grudzień

1 270 402,0

157,7

Źródło: „Kwartalnik Statystyczny” 1924, nr 1, s. 43, cyt. za: J. Tomaszewski, Stabilizacja waluty w Polsce, Książka i Wiedza, Warszawa 1961, s. 17.

Polecenie 1

W jakim miesiącu polska waluta czyli marka polska straciła najwięcej?

Polecenie 2

Ile razy wyższe były koszty utrzymania w Warszawie pod koniec 1923 r. niż te same koszty w styczniu 1923 r.?

j0000008NBB6v32_0000002G

Reforma walutowa Władysława Grabskiego

W 1923 roku wicepremierem i ministrem finansów został Władysław Grabski, ekonomista, który zdecydował o wprowadzeniu nowej waluty: złotego polskiego. Miał on mieć pokrycie w złocie, czyli w każdej chwili można było wymienić w banku pieniądze na złoto.

R1JEFUK8b5D4V
Banknot polski
Bank Polski, licencja: CC 0
Ćwiczenie 2
RYXQgiQET4WVv1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 3

Które z tych elementów występują także na współczesnych banknotach? Czym różnią się banknoty współczesne od przedwojennych?

j0000008NBB6v32_0000002U

Wielki kryzys

Druga połowa lat dwudziestych przyniosła ożywienie gospodarcze na świecie i w Polsce. Niestety, w październiku 1929 roku nastąpił krach na giełdzie w Nowym Jorku. Akcje przedsiębiorstw gwałtownie spadły, co doprowadziło do bankructwa wielu firm (w tym banków), zwalniania pracowników i ogólnego zubożenia społeczeństwa.

Fotografie przedstawiają dwie kolejki Amerykanów z czasów wielkiego kryzysu. Odpowiedz na pytania:

Polecenie 4.1

Na jakiej podstawie można się domyślić, kiedy i gdzie wykonano fotografie?

Polecenie 4.2

Po co stoi każda kolejka? Po czym to poznajesz?

Polecenie 4.3

Która fotografia przedstawia ludzi zamożniejszych? Po czym to poznajesz?

Polecenie 4.4

Czym jeszcze różnią się obie kolejki?

Polecenie 4.5

Powiedz, o czym mogli myśleć sportretowani na fotografiach ludzie.

j0000008NBB6v32_0000003R

Wielki kryzys

Problemy gospodarcze trudno było przezwyciężyć, bo kryzys sam się napędzał. Oto jedno z jego błędnych kół. Gdy pojawiły się trudności gospodarcze, banki zaczęły bankrutować, a ludzie zaczęli wypłacać z nich swoje pieniądze. Ponieważ ludzie wyciągali oszczędności, sytuacja banków jeszcze się pogarszała. Kolejne banki bankrutowały, kolejne osoby wyciągały więc swoje oszczędności. I tak dalej, i tak dalej.

Ćwiczenie 3
RhdKola0JWleV1
zadanie interaktywne
j0000008NBB6v32_0000003Y

Centralny Okręg Przemysłowy

Jako pierwsze z kryzysu zaczęły wychodzić Stany Zjednoczone. Amerykańska polityka New Deal (Nowego Ładu) zakładała, że państwo sfinansuje niektóre prace, na przykład przy budowie dróg. Dzięki temu ludzie mogli pracować, zaczynali więc zarabiać, a zatem wydawać i oszczędzać, a to napędzało całą gospodarkę.

W Polsce zastosowano podobny model. Głównym jego twórcą był Eugeniusz Kwiatkowski, a najważniejszą inwestycją – Centralny Okręg Przemysłowy (COP) powstały w latach 1936–1939.

RAVHZRUirVcur1
Gospodarka II RP z COP
Krystian Chariza i zespół, Gospodarka II RP z COP,
Ćwiczenie 4
R1Z2B7PUUIta81
zadanie interaktywne
Ćwiczenie 5
R1OxHjONirybX1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000008NBB6v32_0000004G

Podsumowanie

Co wiem?

II Rzeczpospolita musiała mierzyć się z wielkimi trudnościami gospodarczymi. Na początku lat dwudziestych XX wieku głównym problemem była hiperinflacja. Kres jej położyła reforma walutowa Władysława Grabskiego w 1923 roku. Markę polską zastąpił złoty. Na początku lat trzydziestych do Polski dotarł z USA wielki kryzys. Próbą jego przezwyciężenia była budowa Centralnego Okręgu Przemysłowego.

Co potrafię?
  • Identyfikować łańcuchy przyczyn i skutków.

  • Odczytywać informacje z mapy.

R13EHxKyTsDr91
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Zapamiętaj!

Kryzysy gospodarcze powtarzają się co jakiś czas. Jak można się na taką ewentualność przygotować?