Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj
RfC9mswvFgYNp1

Cechy krakowiaka w piosence i utworze muzycznym

1

Scenariusz dla nauczyciela

RPStoqfM9in1n
Scenariusz zajęć do pobrania.

I. Indywidualna i zespołowa ekspresja muzyczna.

1. W zakresie śpiewu. Uczeń:

4) wykonuje solo lub w zespole „rapowanki”, rytmiczne recytacje itp.;

2. W zakresie gry na instrumentach. Uczeń:

1) gra na instrumentach ze słuchu lub/i przy pomocy nut (w zespole lub/i solo) na jednym lub kilku instrumentach melodycznych (do wyboru np. flet podłużny, flażolet /flecik polski/, pianino, keyboard, gitara, dzwonki, metalofon, ksylofon i inne) oraz perkusyjnych niemelodycznych:

a) schematy rytmiczne,

4. W zakresie słuchania i percepcji muzyki. Uczeń:

1) świadomie słucha wybranych dzieł literatury muzycznej (fragmentów lub/i w całości):

a) reprezentatywnych dla kolejnych epok (od średniowiecza do współczesności).

II. Język i funkcje muzyki, myślenie muzyczne, kreacja i twórcze działania.

1. Uczeń zna, rozumie i wykorzystuje w praktyce:

1) podstawowe pojęcia i terminy muzyczne (pięciolinia, klucz, nuta, pauza, wartość rytmiczna, dźwięk, gama, akord, akompaniament) oraz zależności między nimi;

2. Uczeń odczytuje i zapisuje elementy notacji muzycznej:

1) nazywa dźwięki gamy, rozpoznaje ich położenie na pięciolinii;

2) różnicuje wartości rytmiczne nut i pauz;

3) zna skróty pisowni muzycznej: repetycja, volty, da capo al fine;

4) zna podstawowe oznaczenia: metryczne, agogiczne, dynamiczne i artykulacyjne oraz fermatę;

3. Uczeń wykazuje się znajomością i dokonuje podziału:

1) instrumentów muzycznych ze względu na źródło dźwięku – nazywa i charakteryzuje je;

3) aparatu wykonawczego (solista, zespół kameralny, chór, orkiestra, big‑band, zespół folkowy).

4. Uczeń wykazuje się znajomością i dokonuje charakterystyki:

1) muzyki ze względu na jej rodzaj (wokalna, instrumentalna, wokalno‑instrumentalna, artystyczna, rozrywkowa, ludowa oraz do wyboru: sakralna, filmowa, teatralna i inne);

5. Uczeń określa charakterystyczne cechy:

1) polskich tańców narodowych: poloneza, mazura, kujawiaka, oberka, krakowiaka;

2) wybranych polskich tańców ludowych z uwzględnieniem własnego regionu;

7. Porządkuje chronologicznie postacie kompozytorów: np. Mikołaj Gomółka, Jan Sebastian Bach, Antonio Vivaldi, Wolfgang Amadeusz Mozart, Ludwig van Beethoven, Fryderyk Chopin, Stanisław Moniuszko, Karol Szymanowski, Witold Lutosławski, Wojciech Kilar, Henryk Mikołaj Górecki, Krzysztof Penderecki i inni).

III. Kultura muzyczna, narodowe i światowe dziedzictwo kulturowe. Uczeń:

1. zna repertuar kulturalnego człowieka, orientując się w sztandarowych utworach z dziejów historii muzyki i współczesnej kultury muzycznej oraz wartościowej muzyki popularnej.

Nauczysz się

rozpoznawać słuchem utwory w rytmie krakowiaka;

określać cechy krakowiaka;

rozpoznawać synkopę w zapisie muzycznym;

rozpoznawać słuchem instrumenty ludowej kapeli krakowskiej;

przyporządkowywać tytuły utworów do kompozytorów;

rozpoznawać wizerunki kompozytorów;

porządkować chronologicznie postacie kompozytorów.

Rodowód krakowiaka

R1Z05D2JZpxPS
Kazimierz Jasnoch, „Tańczący Krakowiacy” (fragment), 1943, polskatradycja.pl, CC BY 3.0

KrakowiakKrakowiakKrakowiak, taniec ludowy ziemi krakowskiej, jeden z polskich tańców narodowych, utrzymany w takcie 2/4, średnim tempie, zawierający charakterystyczne synkopySynkopasynkopy. W muzyce ludowej krakowiak rozpoczyna się przyśpiewką, opartą zwykle na 4 dwutaktowych frazach 6‑zgłoskowych, wykonywaną przed tańcem (czasem rubatoRubatorubato), podejmowaną następnie przez kapelęKapelakapelę, która nadaje jej skoczny rytmRytmrytm, a nieraz wprowadza motywy punktowane. Nazwa krakowiak, prawdopodobnie nieludowego pochodzenia, pojawiła się XVIII wieku, na określenie dwumiarowych tańców krakowskich o różnych lokalnych nazwach tworzonych od właściwości choreotechnicznych (np. mijany, suwany, dreptany, przebiegany, ścigany) lub od miejscowości (skalmierzak, szopieniak, wiśliczak, proszowiak). Początkowo nazwą krakowiak określano zarówno melodie z synkopami, jak i (rzadziej) bez synkop, później zwykle te pierwsze. […] W XVIII wieku rytmy krakowiaka przeniknęły do muzyki symfonicznejSymfoniczna muzykasymfonicznej, a zwłaszcza do twórczości wodewilowejWodewilwodewilowej. W końcu XVIII i na początku XIX wieku krakowiak stał się popularny zwłaszcza w muzyce scenicznej. Powstało wówczas i rozpowszechniło się wiele krakowiaków o sentymentalnej lub patriotycznej treści; z tej tradycji wyrósł m.in. popularny krakowiak „Albośmy to jacy tacy”.

Źródło: red. Andrzej Chodkowski, Encyklopedia muzyki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995.

R13U84tb3O9Hz
Ćwiczenie 1
Utwórz dwa zbiory nazw tańców, z których wywodzi się krakowiak. W pierwszym zbiorze zbierz nazwy, które były tworzone od nazw miejscowości, w drugim zbiorze te, które były tworzone od ich właściwości choreotechnicznych, czyli od schematów ruchowych danego tańca - kroków i ich układu w przestrzeni. Nazwy tańców utworzone od nazw miejscowości Możliwe odpowiedzi: 1. szopieniak, 2. dreptany, 3. proszowiak, 4. skalmierzak, 5. suwany, 6. przebiegany, 7. mijany, 8. wiśliczak, 9. ścigany Nazwy tańców utworzone od właściwości choreotechnicznych Możliwe odpowiedzi: 1. szopieniak, 2. dreptany, 3. proszowiak, 4. skalmierzak, 5. suwany, 6. przebiegany, 7. mijany, 8. wiśliczak, 9. ścigany
Ćwiczenie 2

Posłuchaj pieśni Albośmy to jacy tacy, o której czytałeś w tekście źródłowym i rozwiąż zadanie. Wskaż wszystkie odpowiedzi dotyczące krakowiaka.

R1ZpfS2zvRe5x
Ilustracja interaktywna przedstawia parę w stroju krakowiaka. Damska postać mają na sobie spódnicę do kostek oraz zapaskę. Mężczyzna odziany jest kaftan, sukmanę oraz czerwoną rogatywkę, z czarnym, barankowym otokiem i pękiem pawich piór. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Albośmy to jacy tacy”, autorstwa chóru i orkiestry Polskiego Radia.
Zofia Stryjeńska, Krakowiak, Tańce polskie, 1929, desa.pl, CC BY 3,0 (ilustracja); Albośmy to jacy tacy, online-skills, CC BY 3.0
R1Bdk7Lgeorol
Posłuchaj pieśni Albośmy to jacy tacy, o której czytałeś w tekście źródłowym i rozwiąż zadanie. Wskaż wszystkie odpowiedzi dotyczące krakowiaka. Możliwe odpowiedzi: 1. Krakowiak to taniec ludowy, 2. Krakowiak to taniec narodowy, 3. Krakowiak ma metrum 2/4, 4. Krakowiak jest utrzymany w średnim tempie, 5. W krakowiaku występują synkopy, 6. Krakowiak wywodzi się z ziemi krakowskiej, 7. Krakowiak wywodzi się z różnych tańców lokalnych, 8. Krakowiak ma metrum ¾, 9. Krakowiak jest utrzymany w wolnym tempie, 10. Krakowiak wywodzi się ze Śląska

Synkopa

Krakowiak to taniec, w którym nieodłącznym elementem są synkopy. Synkopa to zjawisko rytmiczne, które polega na przesunięciu akcentu w takcie na dźwięk nieakcentowany, czyli z mocnej na słabą część taktu, poprzez przedłużenie dźwięku nieakcentowanego.

RILxeOOc4FcvL
Synkopa – przykłady, online-skills, CC BY 3.0
RancEloYcirHm
Synkopa – przykłady, online-skills, CC BY 3.0

Posłuchaj jak brzmi wielokrotnie powtarzana synkopa złożona z ósemki – ćwierćnuty – ósemki, a następnie razem z nagraniem powtarzaj w tym samym rytmie wyraz „synkopa” rozdzielając na sylaby: syn – ko – pa. Jak już dobrze opanujesz rytmiczne wypowiadanie wyrazu synkopa, kontynuuj rytmizowanie w tym rytmie innych wyrazów, które składają się z trzech sylab, np.: ma – li – na, dziew – czy – na, cyt – ry – na; lub imion np. Ka – mi – la; Sa – bi – na; Mar – ty – na itp.

RcyR1vj1SCj671
Ilustracja interaktywna przedstawia zapis. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzona synkopa.
Synkopa, online-skills, CC BY 3.0
R1BHts6olN09n
Ćwiczenie 3
Wskaż, w taktach zapisu nutowego znajdują się synkopy.

Krakowiak w twórczości ludowej

RQGB2cJHO2yZo
Krakowiak tańczony pod sukiennicami na Rynku Starego Miasta przez 296 par podczas bicia rekordu Guinnessa w kategorii taniec narodowy, wf1.xcdn.pl, CC BY 3.0
RxvFpgHCQQr8y
Ćwiczenie 4
Przeczytaj informację spod zdjęcia i odpowiedz na pytanie. Ile osób tańczyło krakowiaka podczas bicia rekordu Guinnessa w kategorii taniec narodowy na Rynku Starego Miasta w Krakowie? Odpowiedź wpisz w ramkę za pomocą cyfr. Tu uzupełnij

W Krakowskiem, w folklorzeFolklorfolklorze muzycznym duże znaczenie miała muzyka instrumentalna. U schyłku XIX wieku kapela ludowa składała się tu ze skrzypiec i małych basów. Z czasem powiększano ilość skrzypiec, dzieląc je na pierwsze i drugie, basy zaś zastąpiono kontrabasem. Następnie do kapeli włączono klarnet, trąbkę, harmonię lub akordeon a nawet heligonkę.

Posłuchaj krakowiaka w wykonaniu kapeli ludowej w składzie: skrzypce pierwsze, skrzypce drugie, klarnet, trąbka, kontrabas.

R1ZDyAm8Lmbfe
Ilustracja interaktywna przedstawia parę w stroju krakowiaka. Damska postać mają na sobie spódnicę do kostek oraz zapaskę. Mężczyzna odziany jest kaftan, sukmanę oraz czerwoną rogatywkę, z czarnym, barankowym otokiem i pękiem pawich piór. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Krakowiak z Wesołowa”, autorstwa kapeli Kamionka z Łysej Góry.
Zofia Stryjeńska, „Krakowiak”, amazonaws.com, CC BY 3.0 (Fotografia); Krakowiak z Wesołowa, Kapela Kamionka z Łysej Góry, online-skills, CC BY 3.0
Ćwiczenie 5

Wskaż instrumenty, które słychać w Krakowiaku z Wesołowa w wykonaniu Kapeli Kamionka z Łysej Góry.

Rzs7rgfXyFuEX
Ilustracja interaktywna przedstawia parę w stroju krakowiaka. Damska postać mają na sobie spódnicę do kostek oraz zapaskę. Mężczyzna odziany jest kaftan, sukmanę oraz czerwoną rogatywkę, z czarnym, barankowym otokiem i pękiem pawich piór. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Krakowiak z Wesołowa”, autorstwa kapeli Kamionka z Łysej Góry.
Zofia Stryjeńska, „Krakowiak”, amazonaws.com, CC BY 3.0 (Fotografia); Krakowiak z Wesołowa, Kapela Kamionka z Łysej Góry, online-skills, CC BY 3.0
RjQyMRIJbhgZi
Wskaż instrumenty, które słychać w Krakowiaku z Wesołowa w wykonaniu Kapeli Kamionka z Łysej Góry. Możliwe odpowiedzi: 1. Trąbka, 2. Klarnet, 3. Obój, 4. Puzon, 5. Kontrabas, 6. Wiolonczela, 7. Skrzypce, 8. Bęben dwumembranowy, z talerzem, 9. Harmonia, 10. Heligonka

Krakowiak w piosence

Posłuchaj współczesnego zespołu ludowego Krakusy w piosence Płynie Wisła, płynie. Zwróć uwagę na synkopowany rytm, brzmienie instrumentów oraz na tekst pieśni śpiewanej gwarą, czyli specyficzna odmianą języka narodowego w danym regionie.

R5gFDbKSzL4G9
Ilustracja interaktywna przedstawia widok na rzekę Wisłę. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Płynie Wisła, płynie”, autorstwa Krakusy.
Rzeka Wisła, wikipedia.org, CC BY 4,0 (ilustracja); Krakowiak „Płynie Wisła, płynie”, Krakusy, online-skills, CC BY 3.0
R12FTioIYk7i9
Ćwiczenie 6
Dokończ zdanie. Terytorialna odmiana języka narodowego to Tu uzupełnij.

Jedna z najpiękniejszych i najbardziej znanych polskich pieśni patriotycznych napisanych w rytmie krakowiaka nosi tytuł Płynie Wisła, płynie. Pieśń ta powstała w drugiej połowie XIX wieku. Pełniła ona rolę wychowawczą w trudnych dla Polaków momentach w historii kraju i narodu. W pieśni tej ukazana jest miłość Polaków do Ojczyzny, religii i domu rodzinnego. Posłuchaj tej pieśni i przeczytaj uważnie tekst. Próbuj śpiewać z nagraniem.

R1TXW0w4XyMwS
Ilustracja interaktywna - po zaznaczeniu kursorem myszy na grafikę, zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny.
Zofia Stryjeńska, Krakowiak, Tańce polskie, 1929, desa.pl, CC BY 3,0 (ilustracja); Krakowiak „Płynie Wisła, płynie”, online-skills, CC BY 3.0

Płynie Wisła, płynie

Płynie Wisła, płynie po polskiej krainie.
Po polskiej krainie
A dopóki płynie Polska nie zaginie!
A dopóki płynie Polska nie zaginie!

Nad moją kolebką Matka się schylała
Matka się schylała
I mówić pacierza wcześnie nauczała.
I mówić pacierza wcześnie nauczała.

„Ojcze nasz” i „Zdrowaś' i Skład Apostolski,
I Skład Apostolski,
Bym do samej śmierci kochał naród polski.
Bym do samej śmierci kochał naród polski.

Bo ten naród polski ma ten urok w sobie:
Ma ten urok w sobie:
Kto go raz pokochał, Nie zapomni w grobie.
Kto go raz pokochał, Nie zapomni w grobie.

Krakowiak w muzyce poważnej

Krakowiaka pisało wielu polskich kompozytorów, m.in.:

  • Fryderyk ChopinChopin, Fryderyk (Franciszek)Fryderyk Chopin – Krakowiak na fortepian z orkiestrą

  • Ignacy DobrzyńskiDobrzyński Ignacy FeliksIgnacy Dobrzyński – w finale Symfonii na tematy polskie

  • Zygmunt NoskowskiNoskowski ZygmuntZygmunt Noskowski – Krakowiak na fortepian na 4 ręce

  • Ignacy Jan PaderewskiPaderewski Ignacy JanIgnacy Jan Paderewski– Krakowiak fantastyczny

  • Karol SzymanowskiSzymanowski KarolKarol Szymanowski– Krakowiak na fortepian

Fryderyk Franciszek Chopin

RS0gI9BUApUwH
Ilustracja interaktywna fotografię Fryderyk Chopin, polskiego kompozytora i pianistę. Mężczyzna ukazany jest od pasa w górę oraz w pozycji frontalnej (en face). Ubrany jest w płaszcz i koszulę z przeplecioną apaszką pod szyją. Postać ma bujne włosy. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Rondo à la Krakowiak”, autorstwa Fryderyka Chopina.
Fryderyk Chopin, 1810-1847, wikimedia.org, domena publiczna (ilustracja); Fryderyk Chopin, Rondo à la Krakowiak, online-skills, CC BY 3.0

Rondo à la Krakowiak – utwór na fortepian i orkiestrę Chopin dedykował księżnej Annie z Sapiehów Adamowej Czartoryskiej. Oryginalny rękopis partytury znajduje się w Muzeum Czartoryskich w Krakowie.

Krakowiak ma kształt rondaRondoronda. Jego temat główny, czyli refren, jest w tej kompozycji najbardziej typowym krakowiakiem: tańcem żywym, przekornym dzięki licznym synkopom, zadzierżystym i pełnym rozmachu. Jego melodia nie jest wprawdzie cytatem, ale każdemu, kto zna Albośmy to jacy tacy, wydaje się tej melodii bliska.

W chwili, gdy Chopin komponował swoje krakowskie Rondo – tytułowy taniec prowadził żywot, rzec można, dwoisty: jego ludowe pochodzenie i wiejska żywotność była dla wszystkich oczywista. Jednak od końca poprzedniego wieku – kiedy to wkroczył na salę balową, podniesiony do rangi tańca towarzyskiego - trwał na niej wspólnie z polonezem i mazurem, tworząc potrójny kanon tańców narodowych. Dokładnie w roku, w którym Chopin położył datę pod ostatnim taktem partytury Ronda à la Krakowiak, Kazimierz Brodziński w eseju zatytułowanym O tańcach narodowych dawał barwny opis tańca, o którym mowa. Konkretnego i zwięzłego opisu Krakowiaka dostarcza w ćwierć wieku później Oskar KolbergKolberg Oskar HenrykOskar Kolberg: „Taniec idzie wedle melodii częściej rzewnej niż wesołej, w takcie na 2/4, z naciskiem na drugiej i czwartej, więc słabej ósemce taktu lub na obu ćwierćnutach.”

Autor: Mieczysław Tomaszewski
Cykl audycji „Fryderyka Chopina Dzieła Wszystkie”
Polskie Radio II

Źródło: http://pl.chopin.nifc.pl/chopin/composition/detail/page/2/id/50 (dostęp z dnia 31.03.2018)

R1ROCHj81VxKk
Ćwiczenie 7
Wskaż takty z synkopami we fragmencie Ronda à la Krakowiak Fryderyka Chopina.

Ignacy Jan Paderewski

RMnwzFOD0OnwN
Ilustracja interaktywna przedstawia fotografię Ignacego Jana Paderewskiego, polskiego pianistę i kompozytora. Starszy mężczyzna ukazany jest od ramion w górę oraz w pozycji frontalnej (en face). Wirtuoz ma na sobie płaszcz i białą koszulę. Postać wyróżnia wąs i okrągły kapelusz. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Krakowiak Fantastyczny” op. 14 no. 6, autorstwa Ignacego Jana Paderewskiego.
Ignacy Jan Paderewski, 1860-1941, wikimedia.org, domena publiczna (ilustracja); Ignacy Jan Paderewski , Krakowiak Fantastyczny, op. 14 no. 6, AMFN, CC BY 3.0

Ignacy Jan Paderewski był wybitnym kompozytorem i wirtuozem fortepianu. Z okazji 500. rocznicy bitwy pod Grunwaldem ufundował w Krakowie Pomnik Grunwaldzki, który został odsłonięty w 1910 roku, w obecności ponad 150 tysięcy osób. Paderewski wygłosił wówczas przemówienie o charakterze niepodległościowym. W odradzającej się Polsce sprawował funkcję premiera i ministra spraw zagranicznych. Po wybuchu II wojny światowej Paderewski wszedł w skład władz Polski na uchodźstwie. Posłuchaj Krakowiaka Fantastycznego.

RtPqUTk1s4g1c
Pomnik Grunwaldzki w Krakowie podczas uroczystości odsłonięcia 15 lipca 1910, wikimedia.org, domena publiczna

Karol Szymanowski

R19kiEbgv65TS
Karol Szymanowski, 1882-1937, wikimedia.org, domena publiczna

Karol Szymanowski to wybitny przedstawiciel Młodej Polski. W jego twórczości wyróżniamy okres, kiedy był zafascynowany folklorem Podhala, Kurpiów, Kujaw i Mazowsza. Podhalem zafascynował się do tego stopnia, że przez kilka lat mieszkał w Zakopanem w willi Atma, w której obecnie znajduje się muzeum jego imienia. Posłuchaj krakowiaka, w którym odzywają się muzyczne echa góralskie.

RzyaT9IUpIwvC
Ilustracja interaktywna przedstawia Muzeum Karola Szymanowskiego w willi „Atma” w Zakopanem. Fotografia ukazuje drewnianą chatę w typowym podhalańskim stylu. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Krakowiak na fortepian”, autorstwa Karola Szymanowskiego.
Muzeum Karola Szymanowskiego w willi „Atma” w Zakopanem, wikimedia.org, CC BY-SA 3.0 (ilustracja); Karol Szymanowski, Krakowiak na fortepian, AMFN, CC BY 3.0

Sprawdź swoją wiedzę

R1NrmYS0ceyD2
Ćwiczenie 8
Dobierz w pary tekst utworu z jego autorem.
RLG2VXuaiUzJ9
Ćwiczenie 9
Przed Tobą dwa fragmenty Ronda à la Krakowiak Fryderyka Chopina. Wskaż ten, który jest zapisany w rytmie krakowiaka.
R1dNZDyMLkEg9
Ćwiczenie 10
Wskaż wszystkie polskie tańce narodowe w metrum 2/4. Możliwe odpowiedzi: 1. Krakowiak, 2. Polonez, 3. Mazur, 4. Kujawiak, 5. Oberek, 6. Polka

Praca domowa

RbmBZbgTwfkpc
Ćwiczenie 11
Uporządkuj chronologicznie grafiki z postaciami kompozytorów.

Słownik pojęć

Akordeon
Akordeon

[fr.] -  instrument muzyczny klawiszowy z grupy idiofonów dętych, skonstruowany 1829 w Wiedniu przez C. Demiana.

Basy
Basy

instrument ludowy podobny do kontrabasu.

Chopin, Fryderyk (Franciszek)
Chopin, Fryderyk (Franciszek)

ur. 1 III (22 II?) 1810, Żelazowa Wola, zm. 17 X 1849, Paryż, najwybitniejszy kompozytor polski, słynny pianista, współtwórca europejskiego romantyzmu.

Dobrzyński Ignacy Feliks
Dobrzyński Ignacy Feliks

ur. 25 II 1807, Romanów (Wołyń), zm. 9 X 1867, Warszawa, kompozytor i dyrygent.

Folklor
Folklor

to twórczość ludowa obejmująca podania, legendy, pieśni, zwyczaje i obrzędy, język i gwarę, sztuki plastyczne: rzeźbę, malarstwo, grafikę i rzemiosło artystyczne.

Fortepian
Fortepian

[wł. forte ‘mocno’, piano ‘cicho’] - instrument muzyczny z grupy chordofonów uderzanych.

Harmonia
Harmonia

dęty instrument muz. z grupy idiofonów języczkowych.

Heligonka
Heligonka

to popularny na południu Polski, w Czechach i na Słowacji instrument muzyczny przypominający akordeon, lecz mniejszy, z guzikami, a nie klawiszami; źródłem jego dźwięku są drgania blaszek powodowane przez strumień powietrza.

Kapela
Kapela

zespół muzyczny wykonujący muzykę ludową.

Klarnet
Klarnet

[wł. < łac.] - instrument muz. z grupy aerofonów stroikowych (aerofony), drewniana, cylindryczna rura zakończona u wylotu stożkowatą czarą głosową, a w części wlotowej płasko ściętym „dziobem”, na którym jest umocowany stroik pojedynczy; otwory boczne zaopatrzone w klapy ułatwiające grę; skala dźwiękowa w pisowni e–a (c); w brzmieniu, zależnie od stroju (np. B, A), o cały ton lub półtora tonu niżej; skonstruowany ok. 1700 przez J.C. Dennera; wszedł do orkiestry symfonicznej; klarnet basowy, bas‑klarnet, o znacznie większych rozmiarach, najczęściej w stroju B.

Krakowiak
Krakowiak

polski taniec ludowy z przyśpiewkami; też: muzyka do tego tańca; piosenka ludowa w rytmie tego tańca. Krakowiak jest też jednym z polskich tańców narodowych.

Kolberg Oskar Henryk
Kolberg Oskar Henryk

ur. 22 II 1814, Przysucha, zm. 3 VI 1890, Kraków, syn Juliusza Krzysztofa, folklorysta, etnograf, muzyk i kompozytor.

Kontrabas
Kontrabas

największy instrument strunowy, mający najniższą skalę tonów w grupie instrumentów smyczkowych

Młoda Polska
Młoda Polska

Nazwą Młoda Polska w muzyce określa się grupę kompozytorów działających na przełomie XIX i XX w. (K. Szymanowski, L. Różycki, G. Fitelberg, A. Szeluto oraz zbliżony do grupy Młodej Polski ok. 1906 M. Karłowicz). Włączyli się oni w nowe nurty muzyki europejskiej, nawiązali do osiągnięć neoromantyzmu muzycznego, zwłaszcza do twórczości R. Wagnera, R. Straussa oraz kompozytorów Potężnej Gromadki; kompozytorzy Młodej Polski współdziałali organizacyjnie (m.in. wspólne koncerty i publikacje utworów) do I wojny światowej.

Noskowski Zygmunt
Noskowski Zygmunt

ur. 2 V 1846, Warszawa, zm. 23 VII 1909, tamże, kompozytor, pedagog muzyczny i dyrygent.

Paderewski Ignacy Jan
Paderewski Ignacy Jan

ur. 18 XI 1860, Kuryłówka (Podole), zm. 29 VI 1941, Nowy Jork, pianista, kompozytor, polityk, działacz społeczny.

Rondo
Rondo

Utwór instrumentalny, w którym główny temat nazywany refrenem przeplata się z kontrastującymi tematami pobocznymi nazywanymi kupletami.

Rubato
Rubato

[wł., ‘obrabowane’, ‘kradzione (tempo)’] - tempo rubato, tempo wykonania utworu, swobodnie regulowane przez wykonawcę (gł. solistę) przez przyspieszanie i zwalnianie toku muzycznego.

Rytm
Rytm

[gr. rhythmós ‘takt’, ‘rytm’] - jeden z podstawowych elementów dzieła muzycznego, regulujący jego przebieg w czasie.

Skrzypce
Skrzypce

instrument muzyczny z grupy chordofonów smyczkowych.

Szymanowski Karol
Szymanowski Karol

ur. 3 X 1882, Tymoszówka (Ukraina), zm. 29 III 1937, Lozanna, kompozytor, pianista, pedagog muzyczny, uznawany za największego twórcę w muzyce polskiej po F. Chopinie.

Symfoniczna muzyka
Symfoniczna muzyka

muzyka przeznaczona do wykonywania przez orkiestrę o różnym składzie instrumentów.

Synkopa
Synkopa

przesunięcie naturalnego akcentu metrycznego na dźwięk nieakcentowany przez wydłużenie wartości rytmicznej nuty nieakcentowanej.

Trąbka
Trąbka

[wł.] - instrument muzyczny, dęty blaszany, z grupy aerofonów ustnikowych.

Wirtuoz
Wirtuoz

[wł.] - muzyk zdolny pokonać trudności techniczne w grze na instrumencie muzycznym.

Wodewil
Wodewil

widowisko sceniczne o charakterze komedii lub farsy przeplatane piosenkami i wstawkami baletowymi.

Definicje słownikowe opracowano na podstawie:

https://encyklopedia.pwn.pl/

red. Andrzej Chodkowski, Encyklopedia muzyki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995.

muzykotekaszkolna.pl

Biblioteka muzyczna

R1ZpfS2zvRe5x
Ilustracja interaktywna przedstawia parę w stroju krakowiaka. Damska postać mają na sobie spódnicę do kostek oraz zapaskę. Mężczyzna odziany jest kaftan, sukmanę oraz czerwoną rogatywkę, z czarnym, barankowym otokiem i pękiem pawich piór. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Albośmy to jacy tacy”, autorstwa chóru i orkiestry Polskiego Radia.
Zofia Stryjeńska, Krakowiak, Tańce polskie, 1929, desa.pl, CC BY 3,0 (ilustracja); Albośmy to jacy tacy, online-skills, CC BY 3.0
RcyR1vj1SCj67
Ilustracja interaktywna przedstawia zapis. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzona synkopa.
Synkopa, online-skills, CC BY 3.0
R1ZDyAm8Lmbfe
Ilustracja interaktywna przedstawia parę w stroju krakowiaka. Damska postać mają na sobie spódnicę do kostek oraz zapaskę. Mężczyzna odziany jest kaftan, sukmanę oraz czerwoną rogatywkę, z czarnym, barankowym otokiem i pękiem pawich piór. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Krakowiak z Wesołowa”, autorstwa kapeli Kamionka z Łysej Góry.
Zofia Stryjeńska, „Krakowiak”, amazonaws.com, CC BY 3.0 (Fotografia); Krakowiak z Wesołowa, Kapela Kamionka z Łysej Góry, online-skills, CC BY 3.0
R5gFDbKSzL4G9
Ilustracja interaktywna przedstawia widok na rzekę Wisłę. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Płynie Wisła, płynie”, autorstwa Krakusy.
Rzeka Wisła, wikipedia.org, CC BY 4,0 (ilustracja); Krakowiak „Płynie Wisła, płynie”, Krakusy, online-skills, CC BY 3.0
R1TXW0w4XyMwS
Ilustracja interaktywna - po zaznaczeniu kursorem myszy na grafikę, zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny.
Zofia Stryjeńska, Krakowiak, Tańce polskie, 1929, desa.pl, CC BY 3,0 (ilustracja); Krakowiak „Płynie Wisła, płynie”, online-skills, CC BY 3.0
RS0gI9BUApUwH
Ilustracja interaktywna fotografię Fryderyk Chopin, polskiego kompozytora i pianistę. Mężczyzna ukazany jest od pasa w górę oraz w pozycji frontalnej (en face). Ubrany jest w płaszcz i koszulę z przeplecioną apaszką pod szyją. Postać ma bujne włosy. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Rondo à la Krakowiak”, autorstwa Fryderyka Chopina.
Fryderyk Chopin, 1810-1847, wikimedia.org, domena publiczna (ilustracja); Fryderyk Chopin, Rondo à la Krakowiak, online-skills, CC BY 3.0
RMnwzFOD0OnwN
Ilustracja interaktywna przedstawia fotografię Ignacego Jana Paderewskiego, polskiego pianistę i kompozytora. Starszy mężczyzna ukazany jest od ramion w górę oraz w pozycji frontalnej (en face). Wirtuoz ma na sobie płaszcz i białą koszulę. Postać wyróżnia wąs i okrągły kapelusz. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Krakowiak Fantastyczny” op. 14 no. 6, autorstwa Ignacego Jana Paderewskiego.
Ignacy Jan Paderewski, 1860-1941, wikimedia.org, domena publiczna (ilustracja); Ignacy Jan Paderewski , Krakowiak Fantastyczny, op. 14 no. 6, AMFN, CC BY 3.0
RzyaT9IUpIwvC
Ilustracja interaktywna przedstawia Muzeum Karola Szymanowskiego w willi „Atma” w Zakopanem. Fotografia ukazuje drewnianą chatę w typowym podhalańskim stylu. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Krakowiak na fortepian”, autorstwa Karola Szymanowskiego.
Muzeum Karola Szymanowskiego w willi „Atma” w Zakopanem, wikimedia.org, CC BY-SA 3.0 (ilustracja); Karol Szymanowski, Krakowiak na fortepian, AMFN, CC BY 3.0

Bibliografia

red. Andrzej Chodkowski, Encyklopedia muzyki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995.

Bogusław Schaeffer, Dzieje muzyki, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1983.