Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku

Najczęściej chorujemy wiosną i jesienią. Dzieje się tak, ponieważ w tym czasie dni ciepłe przeplatają się z zimnymi. Czasem wychodzimy z domu lekko ubrani, gdyż jest ciepło, po czym wieczorem wracamy zziębnięci, ponieważ zrobiło się chłodniej.

Już wiesz
  • że elementy krwi chronią twój organizm przed chorobami;

  • że ruch i ćwiczenia fizyczne pomagają utrzymać zdrowie i sprawność;

  • że dla zachowania zdrowia duże znaczenie mają odpoczynek i zdrowa żywność.

Nauczysz się
  • objaśniać, czym są bakterie i wirusy oraz jakie powodują choroby;

  • wyjaśniać, jak zapobiegać chorobom i jak je leczyć;

  • opisywać pozytywne i negatywne znaczenie mikroorganizmów.

1. Drobnoustroje

Co to jest choroba? Najprościej mówiąc, jest to taki stan, kiedy organizm nie jest zdrowy, czyli nie funkcjonuje prawidłowo. Przyczyn tego może być wiele, ale jedną z najczęstszych jest działanie szkodliwych drobnoustrojów zwanych chorobotwórczymi. Nasz organizm może je zwalczyć. Jednak czasem, np. na skutek niezdrowego trybu życia, nie potrafi sobie z nimi poradzić. Wówczas chorujemy.

Czym są drobnoustroje? To bardzo różnorodne organizmy o małych rozmiarach, najczęściej zbudowane z jednej komórki. Można je zobaczyć tylko pod mikroskopem, dlatego nazywane są również mikroorganizmami. Zaliczamy do nich m.in. bakteriewirusy. Bakterie znajdują się wszędzie wokół nas: w ziemi, wodzie, a nawet w powietrzu. Często bywają pożyteczne – wiele z nich żyje w organizmach innych zwierząt (również w nas!), ułatwiając trawienie pokarmów i wytwarzając witaminy. Niektóre mogą natomiast powodować choroby, np. anginę, zwaną inaczej zapaleniem gardła. Inne, żyjące w ziemi, rozkładają martwe części roślin i zwierząt.

Źródło: NIAID (https://www.flickr.com), licencja: CC BY 2.0. Wielkość bakterii to zaledwie jedna tysięczna milimetra. Takie podłużne bakterie to pałeczki. Inne są kuliste, nazywamy je paciorkowcami

Innym czynnikiem chorobotwórczym są wirusy. Wiele z nich jest dla nas groźnych. Wirusy mają prostą budowę, dlatego ulegają częstym i szybkim zmianom. Ich zwalczanie jest więc bardzo trudne – czasami okazuje się, że lekarstwa skuteczne w jednym roku, w następnym już nie działają.
Do drobnoustrojów zaliczamy także niektóre grzyby. Wywołują one choroby zwane grzybicami. Najczęściej są to choroby skóry, ale część grzybów może też atakować płuca.

Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0. Wirusy mają bardzo zróżnicowane kształty. Niektóre, np. wirus grypy, przypominają konstrukcje mechaniczne
Ciekawostka

Wirusy nie są organizmami żywymi – znajdują się na pograniczu materii żywej i nieożywionej. Nie odżywiają się, nie oddychają – potrafią się jedynie namnażać, kiedy znajdą się wewnątrz ciała zwierzęcia lub rośliny. Do wirusów zalicza się twory wywołujące na przykład grypę, a także występujące głównie w tropikach groźne choroby (wirus ebola powodujący gorączkę krwotoczną).

Źródło: CDC Global (https://www.flickr.com), licencja: CC BY 2.0. Wirus ebola ma charakterystyczny kształt przypominający znak zapytania
Ważne!

Niektóre choroby mogą być wywołane przez różne drobnoustroje. Na przykład zapalenie płuc może być wynikiem zakażenia pewnym rodzajem bakterii lub wirusami. Prawidłowe rozpoznanie przyczyn choroby jest bardzo ważne, ponieważ leczenie zależy od tego, czy musimy zwalczyć bakterie czy też wirusy. Tylko choroby bakteryjne leczymy antybiotykami! Wobec wirusów leki te są zupełnie nieskuteczne i prowadzą do niepotrzebnego osłabienia organizmu.

2. Choroby wieku dziecięcego

Istnieją choroby, które większość z nas przechodzi w młodym wieku, nazywamy je chorobami wieku dziecięcego. Wywoływane są najczęściej przez wirusy i mają wspólną cechę: już po jednokrotnym zachorowaniu organizm jest odporny na nie aż do końca życia! Pomimo to szczepi się dzieci na niektóre z tych chorób, ponieważ po szczepieniu objawy są łagodniejsze. Choroby wieku dziecięcego są uciążliwe, ale mało groźne dla ludzi w młodym wieku, gorzej jeśli przytrafią się dorosłemu.

Źródło: Blake Patterson (http://www.flickr.com), licencja: CC BY 2.0. Szczepienia pozwalają nabyć odporność na niektóre choroby nawet na całe życie. Nie są niczym przyjemnym, ale pamiętaj, że ukłucie trwa tylko chwilę, a zabieg ma długotrwałe i pożyteczne skutki
Choroby wieku dziecięcego

Nazwa choroby

Objawy

Uwagi

odra

gorączka i męczący kaszel oraz wysypka w postaci zlewających się ze sobą krost

U osłabionych i niedożywionych dzieci może prowadzić do powstania zapalenia płuc i zapalenia serca.

ospa wietrzna

wysypka w postaci pojedynczych, swędzących krost oraz gorączka

Występują powikłania, np. zaburzenia równowagi.

świnka

bolesna opuchlizna ślinianek oraz gorączka

Może wystąpić zapalenie opon mózgowych.

różyczka

lekka gorączka i niewielka wysypka

Nie jest groźna dla dzieci, ale gdy wirus przedostanie się do organizmu kobiety w ciąży, mogą wystąpić powikłania u płodu.

Ciekawostka

Szczepienia stosuje się też przeciwko chorobom takim jak grypa. Jednak skuteczność szczepień jest w tym wypadku znacznie niższa. Dzieje się tak, gdyż wirusy grypy ciągle ulegają zmianom i szczepionka skuteczna w jednym roku, w kolejnym może nie mieć żadnej wartości.

Podsumowanie

  • Wiele chorób jest wywoływanych przez szkodliwe drobnoustroje (np. bakterie i wirusy).

  • Choroby wywołane przez bakterie leczymy za pomocą antybiotyków.

  • Niektóre bakterie są pożyteczne dla nas i środowiska.

  • Choroby przechodzone w młodym wieku nazywamy chorobami wieku dziecięcego.

Praca domowa
Polecenie 1.1

Zapytaj rodziców, na jakie choroby cię zaszczepiono. Wypisz ich nazwy i znajdź informacje, jakie drobnoustroje wywołują te choroby: bakterie czy wirusy.

Zobacz także

iinOFGTFywZdrowie i choroba
iRCWCEqnz9Co zrobić, aby się nie zarazić?
iFd1IZBAo5Pierwsza pomoc

Słowniczek

antybiotyk

lek, którym leczy się infekcje wywołane przez bakterie; nieskuteczny w przypadku chorób wirusowych

bakteria

najmniejszy żywy organizm jednokomórkowy; niektóre z bakterii mogą powodować choroby

drobnoustrój

mikroorganizm – organizm widoczny jedynie pod mikroskopem, najczęściej jednokomórkowy; niektóre z nich mogą być pożyteczne, a inne – chorobotwórcze

objawy

oznaki, po których można rozpoznać rodzaj choroby, np. kaszel, katar gorączka, ból itp.

powikłania

choroby lub dolegliwości, które powstają na skutek innych chorób lub na przykład operacji

szczepienie

podanie preparatu, dzięki któremu organizm staje się niewrażliwy na daną chorobę

wirus

zbudowany z białek czynnik chorobotwórczy; wirusy nie są organizmami żywymi, ale mogą się namnażać w ciele roślin i zwierząt

Zadania

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3