Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał Wydrukuj
R7kqBPrJmKEqN1
Burza na morzu Źródło: Marcus Larson, Burza na morzu, 1857, domena publiczna.
Burza na morzu
Marcus Larson, Burza na morzu, 1857, domena publiczna
RH4DYpR6HLXVF1
Napoleon Bonaparte
Napoleon Bonaparte, XIX wiek, domena publiczna

Początek XIX wieku był czasem wojen napoleońskich i konfliktów politycznych w Europie. Powstania w Grecji przeciwko imperium osmańskiemu, w Hiszpanii walczącej z cesarstwem francuskim czy w Polsce zmagającej się z trzema zaborcami sprzyjały ukształtowaniu się nowej, zaangażowanej uczuciowo postawy obywatelskiej. Romantycy nie tylko poddawali krytyce aktualną sytuację polityczną i społeczną, z której uczynili temat swojej sztuki, lecz także skupiali się na dramatycznej egzystencji jednostki. Cechowało ich także szczególne uwielbienie natury – pojmowanej jako domena nieokiełznanych żywiołów lub widzianej przez pryzmat panteizmuj0000000DHB2v23_000tp001panteizmu. Artyści łączyli realizm z wizyjnością, indywidualizm ze zwrotem ku historii, świat fantazji z egzotyką. Moda na orient, z jego zmysłowością, tajemniczością i okrucieństwem, do literatury i malarstwa wprowadziła niepospolitych bohaterów i bogactwo nieznanego bajecznego świata.

Już wiesz

1) Odwiedź wirtualne Muzeum Narodowe w Krakowie: link.

2) Zwiedź Galerię Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach, ale skup się na sali: „Romantyzm. W stronę sztuki narodowej”.

3) Obejrzyj dokładnie dzieła Piotra Michałowskiego i przeczytaj informacje o jego obrazach.

j0000000DHB2v23_000tp001
j0000000DHB2v23_0000000T
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Rewolty i walki wyzwoleńcze

JPOL_E3_E4_Tekstykultury
R1LEI43gKraMi1
Bitwa pod Austerlitz Źródło: François Gérard, Bitwa pod Austerlitz, 1810, pałac w Wersalu, domena publiczna.
Bitwa pod Austerlitz
François Gérard, Bitwa pod Austerlitz, 1810, pałac w Wersalu, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Tekstykultury
Ćwiczenie 1.1
RvYfEF55eNM6B
zadanie interaktywne
Autoportret
Piotr Michałowski, Autoportret,
Ćwiczenie 1.2
RClYYxR8NEaej1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Grecja umierająca na ruinach Missolungi

RqQpwQVeOwxIJ1
Grecja umierająca na ruinach Missolungi
Eugène Delacroix, Grecja umierająca na ruinach Missolungi, 1826, olej na płótnie, Musée des Beaux-Arts, Bordeaux, domena publiczna
Romantyzm: 1780–1860: narodziny nowej wrażliwościIlaria Ciseri
Ilaria Ciseri Romantyzm: 1780---1860: narodziny nowej wrażliwości

Temat niepodległości Grecji, znajdującej się pod tureckim jarzmem, był niezwykle żywo dyskutowany przez romantyków, którzy często osobiście angażowali się w wojnę wyzwoleńczą. Właśnie w wielokrotnie obleganym i wyzwalanym dzięki wsparciu cudzoziemców Missolungi zmarł w 1824 roku George Byron, który przybył tam, aby walczyć u boku Greków przeciwko Osmanom. Delacroixj0000000DHB2v23_000tp002Delacroix przedstawił alegoryczną personifikację Grecji po kapitulacji Missolungi, co nastąpiło w wyniku dramatycznego oblężenia 22 kwietnia 1826 roku. Opierająca się o fragmenty murów zniszczonego miasta kobieta w tradycyjnej helleńskiej szacie została pokonana, ale jest gotowa do zrzucenia okowów. Echa tragedii dostrzegamy w widocznych na pierwszym planie zakrwawionych kamieniach, oraz ciele poległego obrońcy, przygniecionego płytami. W tle odcina się na ciemnym niebie postać triumfującego Turka.

j0000000DHB2v23_00000_BIB_001
j0000000DHB2v23_000tp002
j0000000DHB2v23_0000001S

Dramat egzystencji

RRre16HTBImqZ1
Tratwa „Meduzy”    Źródło: Théodore Géricault, Tratwa „Meduzy”, 1818–1819, olej na płótnie, Musée du Louvre, Paryż, domena publiczna.
  
Théodore Géricault, Tratwa „Meduzy”, 1818–1819, olej na płótnie, Musée du Louvre, Paryż, domena publiczna
Spór Ingres - DelacroixAnna Lewicka - Morawska
Anna Lewicka - Morawska Spór Ingres - Delacroix

Latem 1816 roku, na skutek błędu kapitana, u wybrzeży Afryki zatonęła fregata „Meduza” ze stu pięćdziesięcioma ludźmi na pokładzie, z których kilkunastu dryfujących na tratwie odnaleziono po dwóch tygodniach. Géricaultj0000000DHB2v23_000tp003Géricault przeczytał książkę napisaną przez ocalałego z katastrofy lekarza opisującego wypadki kanibalizmu, które tam się zdarzyły, zapoznał się też z innymi relacjami rozbitków. Powstanie Tratwy poprzedziły dziesiątki studiów kompozycyjnych, olbrzymie podmalowane rysunki, będące świadectwem wielkiego wysiłku malarza, pragnącego nadać przedstawieniu możliwie prawdziwy, ale i dramatyczny wyraz. Wykonywał liczne szkice pomocnicze w prosektorium. Makabryczną pomocą stały się dla niego studia przedstawiające ucięte głowy skazańców – kliniczne studium śmierci. Ostatecznie relacje i fakty zostały zobrazowane przez Géricault na podstawie tradycji ikonografii Potopu i scen Sądu Ostatecznego, które tu uległy zeświecczeniu, służąc przedstawieniu współczesnej tragedii. Efekt całości daleki był od heroicznej wymowy, do jakiej przyzwyczaili publiczność David i jego uczniowie. Géricault zespolił rozpacz i wiarę, szaleństwo i odrętwienie, patos i dramat za pomocą starannie przemyślanych, choć nie zawsze nowatorskich środków formalnych.

j0000000DHB2v23_00000_BIB_002
j0000000DHB2v23_000tp003
j0000000DHB2v23_00000026

Potęga natury i żywiołów

R18ykmHZNoSct1
Pożar parlamentu londyńskiego Źródło: William Turner, Pożar parlamentu londyńskiego, 1835, olej na płótnie, Cleveland Museum of Art, domena publiczna.
Pożar parlamentu londyńskiego
William Turner, Pożar parlamentu londyńskiego, 1835, olej na płótnie, Cleveland Museum of Art, domena publiczna
Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiegoMaria Rzepińska
Maria Rzepińska Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego

Wystawiony w r. 1835 Pożar parlamentu Turneraj0000000DHB2v23_000tp004Turnera wzbudził ogromne poruszenie wśród artystów. Podziwiano śmiałość w oddaniu zjawisk płomieni, dymu, odblasków na wodzie, zachwycano się mistrzostwem artysty, ale równocześnie zuchwałość zestawień barwnych szokowała wielu widzów. Lord Francis Levenson‑Gower, posiadacz kilku wczesnych obrazów Turnera, tak pisał o nowym stylu artysty: „Czy to możliwe, że autor [...] wielu innych pięknych dzieł, może być sprawcą tych dziwacznych plam chromu, ultramaryny i bieli, jakie pan Turner zechciał w tych dniach wystawić? Że ekstrawagancje te mają swoich wielbicieli (nabywców sądzę mają mniej), zwłaszcza wśród zawodowców, o tym dobrze wiemy i sądzimy, że nikt oprócz artystów nie może w pełni ocenić trudności, z jakimi ma do czynienia ten Paganini palety”. Krytyk zaś czasopisma „Spectator” tak pisał o Pożarze parlamentu: „Eksplozja światła pośród płomieni i potop ognistego promieniowania, zalewającego blaskiem wszystkie przedmioty dokoła, nie może być ukazany z większą prawdą [...]. A wykonanie jest osobliwe: gdy spojrzeć z bliska, widzi się niewyraźną masę nabazgranych smug farby; jednak mówiono nam, że malarz pracował nad płótnem całymi godzinami, nie oddalając się wstecz dla ujrzenia efektu. Wydaje się, że Turner maluje niechlujnie, »paćkając«, jak to się mówi, a jednak jakiż inny malarz osiągnął podobną świetlistość koloru?”.

j0000000DHB2v23_00000_BIB_003
j0000000DHB2v23_000tp004
j0000000DHB2v23_0000002L

Świat wizji i fantazji

RG8z506Q9nBP41
Koszmar nocny 1. Źródło: Johann Heinrich Füssli, Koszmar nocny, 1781, olej na płótnie, Institute of Fine Arts, Detroit, domena publiczna.
1.
Johann Heinrich Füssli, Koszmar nocny, 1781, olej na płótnie, Institute of Fine Arts, Detroit, domena publiczna
RKHERvGuAaZyb1
2.
William Blake, Pan Stworzenia, 1794, grafika (frontyspis księgi "Europa: Proroctwo"), British Museum, Londyn , domena publiczna

Romantyzm cechowały irracjonalizm oraz upodobanie do niezwykłości i fantastyki. Jej przykłady można odnaleźć w obrazach artystów uznawanych za prekursorów stylu. William Blakej0000000DHB2v23_000tp005William Blake (1757–1827), angielski poeta‑wizjoner, rytownik i ilustrator, na przełomie XVIII i XIX wieku stworzył oryginalny system symboli i własną hermetyczną mitologię. Ważne miejsce zajmował w niej Pan Stworzenia (zwany Przedwiecznym) (ilustracja 2) – ambiwalentna postać o cechach starotestamentowego Jahwe - prawodawcy i wykreowanego przez Blake’a Urizena (neologizm od Your reason, czyt.: jor rizon) – istoty, której domeną są rozum i wiedza, oderwane od wyobraźni, emocji, namiętności i instynktu. Świat Urizena to kraina okrutnego prawa i sprawiedliwości bez miłosierdzia. Dlatego też stworzenie świata – oddzielenie ciemności od światła i zburzenie jedności wszystkich zasad – było, zdaniem artysty, negatywne.

Szwajcarski malarz i przyjaciel Blake’a Johann Heinrich Füsslij0000000DHB2v23_000tp006Johann Heinrich Füssli (1741–1825) odkrywał inne rejony wyobraźni. Jego obraz (ilustracja 1) przedstawia uwolnione podczas snu demony podświadomości – emanacje zwierzęcych i erotycznych instynktów. Artysta koncentrował się na tajemniczych obszarach duszy i psychiki człowieka. Jego niesamowite i pełne grozy przedstawienie ma cechy horroru. Groteskowa zmora przysiadła na piersi śpiącej kobiety, żywiąc się jej strachem, a zza kotary wyłania się łeb ślepej klaczy – upostaciowienie najgorszej odmiany snu – koszmaru (od ang. nightmare, night [czyt.: najtmer, najt] – noc i mare [czyt.: mer] – klacz).

j0000000DHB2v23_000tp005
j0000000DHB2v23_000tp006
j0000000DHB2v23_0000003A

Orientalizm i egzotyka

R1Yxh7y18OOXk1
Śmierć Sardanapala Źródło: Eugène Delacroix, Śmierć Sardanapala, 1827, olej na płótnie, Musée du Louvre, Paryż, domena publiczna.
Śmierć Sardanapala
Eugène Delacroix, Śmierć Sardanapala, 1827, olej na płótnie, Musée du Louvre, Paryż, domena publiczna
Kochankowie z masakrą w tle i inne eseje o malarstwie historycznymMaria Poprzęcka
Maria Poprzęcka Kochankowie z masakrą w tle i inne eseje o malarstwie historycznym

Malarski przepych tej „orgii śmieci” nie ma chyba precedensu w malarstwie europejskim. Jesteśmy w pałacowej komnacie, u podnóża gigantycznego łoża obleczonego płomiennie czerwoną tkaniną. Ta wspaniała czerwień potężnym akordem dominuje w obrazie, jakby skąpanym we krwi, rozżarzonym ogniem. Na jej tle pulsują ciepłe odcienie kobiecej skóry, migocą drogie kamienie, lśnią jedwabie i złotogłowia. Spoczywający na łożu Sardanapal – bynajmniej nie zniewieściały, o pysznej, orientalnej męskiej urodzie – niewzruszenie obserwuje wykonanie swego rozkazu. A zgodnie z nim zginąć ma wszystko, co było miłością i rozkoszą jego życia: kobiety, konie, kosztowności. Wokół łoża dokonuje się więc rzeź. Nagie, zdobne tylko w klejnoty królewskie nałożnice gną się w śmiertelnych paroksyzmach, zwalone na stos złote naczynia, perły i ozdobna broń rozsypują się pod kopytami oszalałego z przerażenia konia, którego usiłuje okiełznać murzyński sługa. [...] Perwersyjne piękno, zmysłowa dzikość, malarska frenezja Śmierci Sardanapala były zbyt szokujące, aby obraz mógł zostać zaakceptowany przez publiczność i krytykę Salonu w 1827 roku.

j0000000DHB2v23_00000_BIB_004
j0000000DHB2v23_0000003L

Fascynacja średniowieczem

R1NmiiwcTRlhg1
Ruiny klasztoru Eldena 1. Źródło: Caspar David Friedrich, Ruiny klasztoru Eldena, ok. 1825, olej na płótnie, Alte Nationalgalerie, Berlin, domena publiczna.
1.
Caspar David Friedrich, Ruiny klasztoru Eldena, ok. 1825, olej na płótnie, Alte Nationalgalerie, Berlin, domena publiczna

Gotycyzm (odrodzenie gotyku) był tendencją przejawiającą się nie tylko w literaturze, ale również w sztuce od końca XVIII wieku. Wiązała się ona z ponownym „odkryciem” deprecjonowanej dotąd kultury średniowiecznej, a zwłaszcza walorów estetycznych architektury gotyckiej – malowniczych ruin zamków i strzelistych katedr (ilustracja 1). Gotyk stał się szczególnie atrakcyjny dla romantyków, którzy w poezji i malarstwie wykorzystywali typowe dla niego elementy tajemniczości, dziwności, a nawet grozy (ilustracja 2). W średniowieczu widzieli oni również epokę żarliwej wiary religijnej, kontrastującą z racjonalizmem propagowanym przez oświecenie i pogaństwem starożytności. W modny gotycki kostium XIX‑wieczni artyści „ubierali” m.in. kameralne sceny rodzajowe (ilustracja 3) i architekturę rezydencjonalną (ilustracja 4).

R1QeYuFrHSYuZ
2.
Karl Friedrich Schinkel, Średniowieczne miasto nad rzeką, 1815, olej na płótnie, Staatliche Museen zu Berlin, domena publiczna
R1NBKWHAtrTKO
3.
Francesco Hayez, Pocałunek, 1859, olej na płótnie, Pinacoteca di Brera, Mediolan, domena publiczna
Risbp1rVE7AjC
4.
Jerzy Strzelecki, Zamek w Kórniku (fasada południowa), 1846–1861, fotografia barwna, licencja: CC BY-SA 3.0
j0000000DHB2v23_0000004C

Sztuka romantyzmu w Polsce

RWBXEi9r5jjqm11
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
1
Ćwiczenie 2
Rl5EGCh5aHVYc1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000000DHB2v23_0000004I

Zadaniowo

1
Ćwiczenie 3
R10alfFHzd6On1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
R3UIgIPRvasLR1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5

Poszukaj odpowiednich informacji w źródłach, a następnie wymień tytuły innych obrazów romantycznych przedstawiających rewolucje, wojny wyzwoleńcze lub rewolty. Zebrane materiały możesz zamieścić i opisać poniżej.

RdZuKEjDst3lx1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o..
Ćwiczenie 6

Które z kategorii estetycznych romantyzmu (tragizm, wzniosłość, patos, ironia, groza, niesamowitość) odnajdujesz w zaprezentowanych dziełach? Omów wybrane pojęcia.

uzupełnij treść
Ćwiczenie 7

Przyjrzyj się obrazom Eugène’a Delacroix, Théodore’a Géricaulta i Williama Turnera. Jakie dostrzegasz w nich podobieństwa?

Ćwiczenie 8
RCBWbCe8Fj69J1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
R9hJkPqxLanll1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.