Wydrukuj Zapisz jako PDF Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał
RkZf8oPc2ySiG1
Hiob Źródło: William Blake, Hiob, 1785–90, domena publiczna.
Hiob
William Blake, Hiob, 1785–90, domena publiczna

Pewnie zdarzyło ci się odczuwać ból głowy po zbyt długim przesiadywaniu przed ekranem monitora. Jednak mogło też być tak, że ból pojawił się bez twojej winy. Być może w twoim życiu miała miejsce jakaś smutna sytuacja, która była wynikiem twojego braku ostrożności. Ale prawdopodobnie wydarzyło się również coś, co cię przygnębiło, choć nie wynikało to z twojego nagannego zachowania.

Już wiesz

Przypomnij sobie utwór literacki lub filmowy, w którym przedstawiono bohatera cierpiącego niewinnie. Przygotuj się do kilkuminutowego przedstawienia treści tego dzieła.

j0000000BTB1v38_0000000E
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Cierpienie Hioba

Jedną z najważniejszych postaci w Biblii jest Hiob. To bohater starotestamentowej Księgi Hioba. Pochodząca z ok. V w. p.n.e. księga, złożona z 42 rozdziałów, rozpoczyna się przedstawieniem tytułowej postaci.

Ćwiczenie 1.1

O jakich dwóch różnych typach bólu była mowa we wstępie do lekcji?

Ćwiczenie 1.2

Czy można porównać oba rodzaje cierpienia? Który z nich wydaje ci się trudniejszy do zniesienia? Uzasadnij odpowiedź.

Ćwiczenie 1.3

Opowiedz treść dzieła literackiego lub filmowego, w którym ukazano bohatera cierpiącego niewinnie.

Najtrudniejsze stronice BibliiZenon Ziółkowski
Zenon Ziółkowski Najtrudniejsze stronice Biblii

Jest to dzieło oryginalne hebrajskie, zredagowane ze świadomością powszechności problemu, dlatego świat biblijnego Hioba umiejscowiony jest w Arabii – a może w Idumei, biblijnym Edomie, o którym prorok Abdiasz mówi, że przebywa w nim „mądrość i zrozumienie” […]. Przedstawione więc w Księdze Hioba doświadczenie jest własnością ogólnoludzką. Zdaniem Carlyle’a należy ona do czołówki literatury poetyckiej świata, a według Flauberta jest najpiękniejszym z dzieł starożytnych.

j0000000BTB1v38_00000_BIB_001
Biblia a literatura polska. AntologiaKazimierz Bukowski
Kazimierz Bukowski Biblia a literatura polska. Antologia

Kto jest autorem Księgi Hioba? Nic pewnego o nim nie wiadomo. Powstała ona między V a III wiekiem przed Chr., a więc po niewoli babilońskiej. Zburzenie Jerozolimy i jej świątyni, uprowadzenie ludu do Babilonu wyryło się mocno w świadomości Żydów. O tym, że Księga powstała po niewoli, świadczy sam temat (poszukiwanie sensu życia, zła i cierpienia) oraz znajomość proroctw Jeremiasza […], Ezechiela […], Księgi Psalmów […] i Księgi Przysłów.

j0000000BTB1v38_00000_BIB_002
Księga Hioba, rozdz. 1, w. 1–22
Księga Hioba, rozdz. 1, w. 1---22

(1) Żył w ziemi Us człowiek imieniem Hiob. Był to mąż sprawiedliwy, prawy, bogobojny i unikający zła. (2) Miał siedmiu synów i trzy córki. (3) Majętność jego stanowiło siedem tysięcy owiec, trzy tysiące wielbłądów, pięćset jarzm wołów, pięćset oślic oraz wielka liczba służby. Był najwybitniejszym człowiekiem spośród wszystkich ludzi Wschodu. (4) Synowie jego mieli zwyczaj udawania się na ucztę, którą każdy z nich urządzał po kolei we własnym domu w dniu oznaczonym. Zapraszali też swoje trzy siostry, by jadły i piły z nimi. (5) Gdy przeminął czas ucztowania, Hiob dbał o to, by dokonywać ich oczyszczenia. Wstawał wczesnym rankiem i składał całopalenie stosownie do ich liczby. Bo mówił Hiob do siebie: Może moi synowie zgrzeszyli i złorzeczyli Bogu w swym sercu? Hiob zawsze tak postępował. (6) Zdarzyło się pewnego dnia, gdy synowie Boży udawali się, by stanąć przed Panem, że i szatan też poszedł z nimi. (7) I rzekł Bóg do szatana: Skąd przychodzisz? Szatan odrzekł Panu: Przemierzałem ziemię i wędrowałem po niej. (8) Mówi Pan do szatana: A zwróciłeś uwagę na sługę mego, Hioba? Bo nie ma na całej ziemi drugiego, kto by tak był prawy, sprawiedliwy, bogobojny i unikający grzechu jak on. (9) Szatan na to do Pana: Czyż za darmo Hiob czci Boga? (10) Czyż Ty nie ogrodziłeś zewsząd jego samego, jego domu i całej majętności? Pracy jego rąk pobłogosławiłeś, jego dobytek na ziemi się mnoży. (11) Wyciągnij, proszę, rękę i dotknij jego majątku! Na pewno Ci w twarz będzie złorzeczył. (12) Rzekł Pan do szatana: Oto cały majątek jego w twej mocy. Tylko na niego samego nie wyciągaj ręki. I odszedł szatan sprzed oblicza Pańskiego. (13) Pewnego dnia, gdy synowie i córki jedli i pili w domu najstarszego brata, (14) przyszedł posłaniec do Hioba i rzekł: Woły orały, a oślice pasły się tuż obok. (15) Wtem napadli Sabejczycy, porwali je, a sługi mieczem pozabijali, (16) ja sam uszedłem, by ci o tym donieść. Gdy ten jeszcze mówił, przyszedł inny i rzekł: Ogień Boży spadł z nieba, zapłonął wśród owiec oraz sług i pochłonął ich. Ja sam uszedłem, by ci o tym donieść. (17) Gdy ten jeszcze mówił, przyszedł inny i rzekł: Chaldejczycy zstąpili z trzema oddziałami, napadli na wielbłądy, a sługi ostrzem miecza zabili. Ja sam uszedłem, by ci o tym donieść. (18) Gdy ten jeszcze mówił, przyszedł inny i rzekł: Twoi synowie i córki jedli i pili wino w domu najstarszego brata. (19) Wtem powiał szalony wicher z pustyni, poruszył czterema węgłami domu, zawalił go na dzieci, tak iż poumierały. Ja sam uszedłem, by ci o tym donieść. (20) Hiob wstał, rozdarł swe szaty, ogolił głowę, upadł na ziemię, oddał pokłon (21) i rzekł: Nagi wyszedłem z łona matki i nagi tam wrócę. Dał Pan i zabrał Pan. Niech będzie imię Pańskie błogosławione! (22) W tym wszystkim Hiob nie zgrzeszył i nie przypisał Bogu nieprawości.

j0000000BTB1v38_00000_BIB_003
Ćwiczenie 2.1
R1bvrQoxsfwIP1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2.2

Wyjaśnij symboliczne znaczenie tej kolejności wydarzeń.

Ćwiczenie 2.3

Zastanów się, dlaczego na początku Hiob był szczęśliwy i bogaty.

Ćwiczenie 2.4

Powiedz, co kierowało szatanem, gdy postanowił doświadczyć Hioba.

Ćwiczenie 2.5

Z historią Hioba łączy się frazeologizm hiobowa wieść. Wykorzystując treść powyższego rozdziału Księgi Hioba, podaj znaczenie tego biblizmuj0000000BTB1v38_000tp001biblizmu.

Ćwiczenie 2.6

Przeanalizuj zachowanie bohatera.

Ćwiczenie 2.7

Na czym polega nietypowość reakcji Hioba?

Ćwiczenie 2.8

Obejrzyj obraz zamieszczony poniżej, a następnie odpowiedz na pytania:

Rlc4KVZSOFj9N
Szatan przed Bogiem
Corrado Giaquinto , Szatan przed Bogiem, ok. 1750, olej na płótnie, Muzeum Watykańskie, domena publiczna
  • Czym różni się szatan od pozostałych postaci zgromadzonych wokół Boga?

  • Co upodabnia szatana do pozostałych postaci zgromadzonych wokół Boga?

  • Zwróć uwagę na usytuowanie Boga i szatana. Wytłumacz taki układ postaci.

Ważne!

W Biblii gest rozerwania szaty symbolizuje smutek, rozpacz. Żydzi nakazywali noszenie rozdartego ubrania ludziom trędowatym, ponieważ ich widok kojarzył się z rozpaczą.

j0000000BTB1v38_000tp001
j0000000BTB1v38_0000002E
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Jaki jest sens cierpienia?

RUrlTX5A4Zoqs1
Hiob i jego żona
Albrecht Dürer, Hiob i jego żona, ok. 1505, domena publiczna
R7gzhW0XCyhMb1
Hiob wyszydzany przez żonę.
Gaspare Traversi, Hiob wyszydzany przez żonę., pierwsza połowa XVIII wieku, olej na płótnie, Muzeum Narodowe w Warszawie, domena publiczna
R1V9BnIW7zszN1
Hiob
Georges de La Tour, Hiob, Musée Départemental des Vosges, domena publiczna
Księga Hioba, rozdz. 2, w. 1–13
Księga Hioba, rozdz. 2, w. 1---13

(1) Pewnego dnia, gdy synowie Boży udawali się, by stawić się przed Panem, poszedł i szatan z nimi, by stanąć przed Panem. […] (3) Rzekł Pan szatanowi: Zwróciłeś uwagę na sługę mego, Hioba? Bo nie ma na całej ziemi drugiego, kto by był tak prawy, sprawiedliwy, bogobojny i unikający zła jak on. Jeszcze trwa w swej prawości, choć mnie nakłoniłeś do zrujnowania go, na próżno. (4) Na to szatan odpowiedział Panu: Skóra za skórę. Wszystko, co człowiek posiada, odda za swoje życie. (5) Wyciągnij, proszę, rękę i dotknij jego kości i ciała. Na pewno Ci w twarz będzie złorzeczył. (6) I rzekł Pan do szatana: Oto jest w twej mocy. Życie mu tylko zachowaj! (7) Odszedł szatan sprzed oblicza Pańskiego i obsypał Hioba trądem złośliwym, od palca stopy aż do wierzchu głowy. […] (9) Rzekła mu żona: Jeszcze trwasz mocno w swej prawości? Złorzecz Bogu i umieraj! (10) Hiob jej odpowiedział: Mówisz jak kobieta szalona. Dobro przyjęliśmy z ręki Boga. Czemu zła przyjąć nie możemy? W tym wszystkim Hiob nie zgrzeszył swymi ustami. (11) Usłyszeli trzej przyjaciele Hioba o wszystkim, co na niego spadło, i przyszli, każdy z nich z miejscowości swojej […]. Porozumieli się, by przyjść, boleć nad nim i pocieszać go. (12) Skoro jednak spojrzeli z daleka, nie mogli go poznać. Podnieśli swój głos i zapłakali. Każdy z nich rozdarł swe szaty i rzucał proch w górę na głowę. (13) Siedzieli z nim na ziemi siedem dni i siedem nocy, nikt nie wyrzekł słowa, bo widzieli ogrom jego bólu.

j0000000BTB1v38_00000_BIB_004
Ćwiczenie 3.1

Ćwiczenie 3.2
Rk07fgrS5L8Oy1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3.3

Bóg mówi szatanowi: „nakłoniłeś [mnie] do zrujnowania go”. Powiedz, kto jest sprawcą kłopotów Hioba.

Ćwiczenie 3.4

Nazwij cel prowokowania nieszczęść Hioba.

Ćwiczenie 3.5

Poszukaj w rozwinięciu tematu lekcji uzasadnienia, dlaczego trąd stał się jednym z nieszczęść zesłanych na Hioba.

Ćwiczenie 3.6

Wyjaśnij postępowanie żony Hioba. Co mogło nią kierować?

Ćwiczenie 3.7

Wytłumacz postępowanie trzech przyjaciół Hioba.

Ćwiczenie 3.8

Po lewej stronie zamieszczono trzy obrazy ukazujące Hioba i jego żonę. Wybierz ten, który najlepiej oddaje sytuację opisaną w przeczytanym rozdziale, a następnie wykonaj polecenia.

  • Przygotuj opis obrazu.

  • Ułóż krótki dialog między małżonkami (nie cytuj Biblii).

Hiob, mimo tylu klęsk, zachowuje się heroicznie, a jednocześnie niemal nieludzko. Gdyby nie wyrzekł ani jednego słowa skargi, można by go uznać za istotę bez uczuć. Wówczas jednak nie byłby tak bliski ludziom.

Księga Hioba, rozdz. 3, w. 1–26
Księga Hioba, rozdz. 3, w. 1---26

(1) Wreszcie Hiob otworzył usta i przeklinał swój dzień. (2) Hiob zabrał głos i tak mówił: (3) Niech przepadnie dzień mego urodzenia i noc, gdy powiedziano: Poczęty mężczyzna. (4) Niech dzień ten zamieni się w ciemność, niech nie dba o niego Bóg w górze. Niechaj nie świeci mu światło, (5) niechaj pochłoną go mrok i ciemności. Niechaj się chmurą zasępi, niech targnie się nań nawałnica. (6) Niech noc tę praciemność ogarnie i niech ją z dni roku wymażą, niech do miesięcy nie wchodzi! […] (8) Niech ją przeklną złorzeczący dniowi, którzy są zdolni obudzić Lewiatanaj0000000BTB1v38_000tp002Lewiatana. (9) Niech zgasną jej gwiazdy wieczorne, by próżno czekała jutrzenki, źrenic nowego dnia nie ujrzała: (10) bo nie zamknęła mi drzwi życia, by zasłonić przede mną mękę. (11) Dlaczego nie umarłem po wyjściu z łona, nie wyszedłem z wnętrzności, by skonać? (12) Po cóż mnie przyjęły kolana, a piersi podały mi pokarm? (13) Teraz bym spał, wypoczywał, odetchnąłbym w śnie pogrążony (14) z królami, ziemskimi władcami, co sobie stawiali grobowce […]. (16) Nie żyłbym jak płód poroniony, jak dziecię, co światła nie znało. (17) Tam niegodziwcy nie krzyczą, spokojni, zużyli już siły. (18) Tam wszyscy więźniowie bez lęku, nie słyszą już głosu strażnika; (19) tam razem i mały, i wielki, tam sługa jest wolny od pana. […] (24) Płacz stał mi się pożywieniem, jęki moje płyną jak woda, (25) bo spotkało mnie, czegom się lękał, bałem się, a jednak to przyszło. (26) Nie znam spokoju ni ciszy, nim spocznę, już wrzawa przychodzi.

j0000000BTB1v38_00000_BIB_005
Ćwiczenie 4.1
REfgooKz12c0I1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4.2

Hiob wielokrotnie wspomina o mroku i nocy. Jak myślisz - dlaczego?

Ćwiczenie 4.3

Zastanów się, o czym świadczą różnice w traktowaniu ludzi po śmierci.

Ćwiczenie 4.4

Powiedz, czy słowa Hioba są zwrócone przeciw Bogu. Uzasadnij wypowiedź.

Ćwiczenie 4.5

Przyjrzyj się rzeźbie niemieckiego twórcy Gerharda Marcksa zatytułowanej Hiob. Zwróć uwagę na układ ciała mężczyzny.

  • Omów emocje postaci.

  • Zastanów się i powiedz, jak umieszczenie tej rzeźby we frankfurckim miejscu pamięci o ofiarach faszyzmu wpływa na wymowę dzieła.

R1FkyJL23gEy7
Hiob
Gerhard Marcks, Hiob, domena publiczna
j0000000BTB1v38_000tp002
j0000000BTB1v38_0000004U
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Hiobowe lamentacje

Lamentacja
Definicja: Lamentacja

Utwór poetycki wyrażający m.in. ból, narzekanie na nieszczęścia zesłane przez los.

Anny Kamieńskiej pytania stawiane HiobowiMarek Bernacki
Marek Bernacki Anny Kamieńskiej pytania stawiane Hiobowi

Dużą część Księgi Hioba zajmują lamentacje tytułowego bohatera, który żali się na swój los (i los człowieka – w ogóle). Ból jest tym większy, że Hiob nie rozumie, dlaczego spotykają go te nieszczęścia. Przecież o zakładzie między Bogiem i szatanem Hiob nie ma pojęcia.
”O uniwersalnym charakterze Księgi Hioba tak pisał ks. Józef Sadzik we Wstępie do tłumaczenia dokonanego przez Czesława Miłosza:
«Dramat Hioba polega na napięciu, którego – jak się wydaje – nie można pokonać: z jednej strony przekonanie o własnej prawości, z drugiej pewność, że tym, który go doświadcza, jest Bóg Sprawiedliwy. Hiob nie znajduje wytłumaczenia dla tej sytuacji – zgoła niewytłumaczalnej – stwierdza tylko z niesłychaną siłą jej istnienie. Ów nurt napięcia stanowi o nieprzemijalności Księgi»”.

Anny Kamieńskiej pytania stawiane Hiobowi

Księga Hioba, rozdz. 32, w. 1–6, rozdz. 34, w. 1–27
Księga Hioba, rozdz. 32, w. 1---6, rozdz. 34, w. 1---27

(1) I zaprzestali trzej mężowie odpowiadać Hiobowi, gdyż w oczach własnych był on sprawiedliwy. (2) Wtedy wybuchnął gniewem Elihu, syn Barakeela […]. Rozgniewał się na Hioba, że się uznaje za sprawiedliwego u Boga. (3) Rozgniewał się i na trzech przyjaciół, że nie znaleźli odpowiedzi i potępili Boga. […] (6) Zabrał głos Elihu […] i rzekł: […]

Rozdział 34
[…] (4) Szukajmy, co dla nas jest słuszne, wspólnie rozważmy, co dobre. (5) Bo Hiob powiedział: Jestem bez zmazy, a Bóg odebrał mi prawo: (6) wbrew prawu zostałem uznany za kłamcę, nie goi się rana, a jestem bez winy. […] (10) Więc posłuchajcie, rozumni mężowie: Bóg jest daleki od grzechu, Wszechmocny – od nieprawości. (11) Według czynów każdemu zapłaci, odda, kto na co zasłużył. (12) Nie, Bóg nie działa zdradliwie ni Wszechmocny praw niczyich nie łamie. […] (19) On nie schlebia książętom, bogacza nie stawia przed biednym, bo wszyscy są dziełem rąk Jego. (20) Wszak giną nagle wśród nocy, burzy się naród – mijają, ciemięzcę bez trudu się strąca. (21) Utkwił On swój wzrok w drogę ludzi i widzi wszystkie ich kroki. […] (26) Chłoszcze ich jako grzeszników, na miejscu zewsząd widocznym: (27) za to, że odeszli od Niego, że dróg Jego wszystkich nie strzegli.

j0000000BTB1v38_00000_BIB_007
Ćwiczenie 5.1

Odpowiedzcie w parach na pytania:

a) O co oskarżał Elihu przyjaciół Hioba?
b) O co oskarżał Elihu samego Hioba?

Ćwiczenie 5.2

Przedstaw obraz Boga, jaki wyłania się ze słów Elihu.

Ćwiczenie 5.3

Na podstawie słów Elihu wyjaśnij postępowanie Boga wobec Hioba.

Księga Hioba, rozdz. 42, w. 1–17
Księga Hioba, rozdz. 42, w. 1---17

(1) Hiob na to odpowiedział Panu, i rzekł: (2) Wiem, że Ty wszystko możesz, co zamyślasz, potrafisz uczynić. […] (10) I Pan przywrócił Hioba do dawnego stanu, gdyż modlił się on za swych przyjaciół. Pan oddał mu całą majętność w dwójnasób. […] (12) A teraz Pan błogosławił Hiobowi, tak że miał czternaście tysięcy owiec, sześć tysięcy wielbłądów, tysiąc jarzm wołów i tysiąc oślic. (13) Miał jeszcze siedmiu synów i trzy córki. […] (15) Nie było w całym kraju kobiet tak pięknych jak córki Hioba. Dał im też ojciec dziedzictwo między braćmi. (16) I żył jeszcze Hiob sto czterdzieści lat, i widział swych potomków – w całości cztery pokolenia. (17) Umarł Hiob stary i pełen lat.

j0000000BTB1v38_00000_BIB_008
Ćwiczenie 6.1

Powiedz, dlaczego Bóg wynagrodził Hioba.

Ćwiczenie 6.2

Zastanów się, czy rzeczywiście majętność Hioba została podwojona.

Ćwiczenie 6.3

Wyjaśnij, czy z tekstu wynika, że Bóg wskrzesił zmarłe dzieci Hioba, czy też ponownie obdarzył go potomstwem. Oceń takie rozwiązanie zastosowane przez Boga.

Ćwiczenie 6.4

Jak myślisz, dlaczego autor Księgi Hioba podkreślił, że tytułowy bohater żył bardzo długo?

Ćwiczenie 6.5
R1emwbAPmSGIk1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Najtrudniejsze stronice BibliiZenon Ziółkowski
Zenon Ziółkowski Najtrudniejsze stronice Biblii

Długą dyskusję z pokrytym wrzodami Hiobem, który „wziął skorupę, by sią nią drapać siedząc na gnoju” (Hi 2,8), prowadzi trzech jego przyjaciół. Wypowiadają oni przekonanie, że kto cierpi, musiał zgrzeszyć – przekonanie wspierające się na objawieniu, tradycji i rozumie. Hiob przeciwstawia się tej opinii i wciąż nie widzi przyczyny swoich cierpień. […] Hiob broni do końca swej niewinności i sprawiedliwości Boga, zamykając dyskusję monologiem, w którym sławi mądrość Bożą, opłakuje swój los, czyni rachunek sumienia i nie znajduje w sobie winy.

j0000000BTB1v38_00000_BIB_001
j0000000BTB1v38_00000065
JPOL_E3_E4_Konteksty

Teksty do wyboru

Pytania do HiobaAnna Kamieńska
Anna Kamieńska Pytania do Hioba

Hiobie zachodzę w głowę
co ci pomogło przetrwać
jedna setna twoich klęsk nieszczęść chorób
zdruzgotałaby każdego
można by rzec że zszedłeś
na samo dno niedoli
gdyby niedola ludzka mogła mieć dno

Będziesz wiecznym Hiobem
Hiobem powracającym
symbolem nie zawinionego cierpienia
jakbyś już zawisł na krzyżu

Coś sobie powtarzał
gdy cię opuścili wszyscy
gdy wszystko straciłeś
i łaknąłeś tylko śmierci

Jak się cierpi tak bardzo
jak się żyje z wątrobą poszarpaną
z pokąsanym sercem
z wstrętem do siebie samego
Jak się znosi życie
które już nie jest życiem

Hiobie od wszystkich moich pytań
wezbrałoby morze
jesteś dla mnie samą ciemnością
niewiedzą i zdumieniem
Ale każde pytanie moje milknie w drodze
jest jak ręka co by chciała
dotknąć twej dłoni
i zawisła w pół gestu
Boję się poruszyć twój ból
zarosły może niby pocisk w ranie

Dlaczego zdaje nam się że wiedza tkwi w cierpieniu
a nie w radości
Może to błąd perspektywy
Raczej za wesołymi by nam biegać
i pytać gdzie przyczyna ich radości
skąd mądrość śmiechu
Od nich się uczyć raczej
niż badać cierpiących
studiować męki chorych
jakby tam tkwiła prawda

Ty wiesz jak do nieszczęścia zbiegają się ludzie
Jest w tym coś więcej od pustej ciekawości
Charczącym konającym zemdlonym
wydrzeć ich tajemnicę
wyszarpać z ich trzewi prawdę śmierci. Jak się umiera
Tak jak się żyje
Najprostsi noszą w sobie to przeczucie

Hiobie chciałabym cię tylko zapytać o jedno
Lecz to pytanie także
mogłoby cię zranić
Hiobie o nic już nie pytam
W twoich oczach
jak w młynie
jest więcej wody
niż w moich ustach ziarna pytań
Żegnaj

A Hiob odwrócił się
i szeptał Panie Panie

j0000000BTB1v38_00000_BIB_009
Ćwiczenie 7.1

Odpowiedz na pytanie sformułowane przez postać mówiącą w utworze: „Dlaczego zdaje nam się że wiedza tkwi w cierpieniu?”.

Ćwiczenie 7.2

Napisz esej lub rozprawkę na temat: „Hiob jest ważny dla człowieka XXI wieku”. W pracy wykorzystaj znajomość wiersza Anny Kamieńskiej.

Księga Hioba, rozdz. 4, w. 1–11
Księga Hioba, rozdz. 4, w. 1---11

(1) Teraz zabrał głos Elifaz z Temanu i tak rzekł: […] (3) Tyś przecież wielu pouczał, wzmacniałeś omdlałe ręce, (4) twe słowa krzepiły słabych, wspierałeś kolana zachwiane. (5) Gdy teraz przyszło na ciebie, tyś słaby, strwożony, gdy ciebie dotknęło. (6) Czy bogobojność już nie jest twą ufnością, a nadzieją - doskonałość dróg twoich? (7) Przypomnij, czy zginął kto prawy? Gdzie sprawiedliwych zgładzono? (8) O ile wiadomo, złoczyńca, który sieje nieprawość, zbiera z niej plon. (9) Od gniewu Boga on ginie, upada od gniewu Jego oburzenia: (10) ryk lwa, wrzask lwicy, łamią się i zęby lwiątek; (11) lew ginie z braku łupu, a małe lwicy idą w rozsypkę.

j0000000BTB1v38_00000_BIB_00A
Ćwiczenie 8.1

Zastanów się, czy Elifaz w swojej wypowiedzi atakował Hioba, czy też go bronił.

Ćwiczenie 8.2

Przeczytaj wersety 7–9. Jaką sugestię zawierają?

Ćwiczenie 8.3

Odpowiedz, o czym świadczy fakt, że Bóg pokonuje akurat lwa.

Księga Hioba, rozdz. 38, w. 1–35
Księga Hioba, rozdz. 38, w. 1---35

(1) I z wichru Pan odpowiedział Hiobowi tymi słowami: […] (4) Gdzieś był, gdy zakładałem ziemię? Powiedz, jeżeli znasz mądrość. (5) Kto wybadał jej przestworza? Wiesz, kto ją sznurem wymierzył? (6) Na czym się słupy wspierają? Kto założył jej kamień węgielny (7) ku uciesze porannych gwiazd, ku radości wszystkich synów Bożych? […] (16) Czy dotarłeś do źródeł morza? Czy doszedłeś do dna Otchłani? (17) Czy wskazano ci bramy śmierci? Widziałeś drzwi do ciemności? (18) Czy zgłębiłeś przestrzeń ziemi? Powiedz, czy znasz to wszystko? […] (22) Czy dotarłeś do zbiorników śniegu? Czy widziałeś zbiorniki gradu? […] (28) Czy deszcz także ma ojca? A kto zrodził krople rosy? (29) Z czyjego łona lód wyszedł? Kto rozmnożył szron z nieba? […] (31) Czy połączysz gwiazdy Plejad? Rozluźnisz więzy Oriona? (32) Czy wypuścisz o czasie Gwiazdę Poranną? I wywiedziesz Niedźwiedzicę z dziećmi? (33) Czy znane ci prawa niebios, czy wyjaśnisz ich pismo na ziemi? (34) Czy głos swój podniesiesz do chmur, by cię ulewa przykryła? (35) Czy poślesz pioruny i pójdą ze słowem: Jesteśmy do usług? […]

j0000000BTB1v38_00000_BIB_00B
Ćwiczenie 9.1

Przedstaw, jak wyglądał Bóg, gdy zwracał się do Hioba.

Ćwiczenie 9.2

Wymień elementy wszechświata, o których jest mowa w tekście. Dlaczego Bóg wskazał na nie?

Ćwiczenie 9.3

Wyjaśnij, w jakim celu Bóg mówił Hiobowi o świecie stworzonym przez siebie.

Ćwiczenie 9.4

Zastanów się, jak świadczy o Bogu świat stworzony przez niego.

Kto jest kim w BibliiPeter Calvocoressi
Peter Calvocoressi Kto jest kim w Biblii

Od tego momentu dramatyzm opowieści narasta w dwójnasób w wyniku pojawienia się na scenie dwóch kolejnych rozmówców. W przeciwieństwie do pocieszycieli, nie dyskutują oni o nieszczęściu Hioba. Wypowiadają twierdzenia, które omijają ów problem. Pierwszy z nich, Elihu, mówi o suwerennych atrybutach Boga i pośrednio krytykuje Hioba za ingerowanie w tajemnicę Boskiego postępowania. Drugim rozmówcą jest sam Bóg. Zjawia się On w wichrze […] Prawdziwym ogniem zaporowym stają się jego druzgocące retoryczne pytania, mające na celu podkreślenie przepaści, jaka dzieli Jego i Hioba […], który nigdy nie byłby w stanie ani wyobrazić sobie, ani stworzyć takich cudów jak Behemot czy Lewiatan […]. Bóg nie próbuje nawet odpowiedzieć na pytanie Hioba. Możliwe są dwa rozwiązania. Według jednego, zbywając pytanie Hioba i ukrywając fakt zakładu, Bóg pośrednio przyznaje, że w zakładzie tym było coś niedobrego. Z drugiej strony jednak można przyjąć, że Bóg, ukazując swoją wszechmoc, stawia się ponad koniecznością udzielania odpowiedzi i domaga się ślepej wiary. Według tej interpretacji, pocieszyciele Hioba mylą się: Bóg nie jest sprawiedliwy, Hiob zaś nie popełnił grzechu. Bóg jest ponad sprawiedliwością, sprawiedliwość nie jest w większym stopniu jego cechą aniżeli niesprawiedliwość. Hiob nie ma prawa zadawania pytań. Musi okazać całkowitą wiarę. Opowieść kończy się po monologu Boga: Hiob wraca do zdrowia i dobrobytu […]. Umiera w bardzo sędziwym wieku. Jest to być może jakaś wielkoduszna rekompensata za to, że wykorzystano go jako „świnkę doświadczalną”. Księga Hioba jest jedną z najgłębszych w Starym Testamencie i jedną z wielce niezadowalających ksiąg. Bierność Hioba nie ma w sobie wiele z heroizmu. Bóg zaś nie potrafi wyłożyć swoich racji […].

j0000000BTB1v38_00000_BIB_00C
Job czyli Antynomie cnotyLeszek Kołakowski
Leszek Kołakowski Job czyli Antynomie cnoty

Cała nasza moralność polega na tym, żeby dziękować Bogu nie tylko za dobro, ale również za zło, jakie nam zsyła. Inaczej nie mielibyśmy żadnej zasługi: być wdzięcznym za dobrodziejstwa potrafi każdy chłystek. Ja – przeciwnie, szczycę się tym, że chwalę Boga za to, że jestem nieszczęśliwy. Nie będę bluźnił; dotrzymam swojemu Panu wierności, do której się zobowiązałem.

[…]

Jest mnóstwo morałów wynikających z całej tej historii, […] tak na przykład morał, iż należy zrewidować przysłowie głoszące, że gdzie się dwóch kłóci (np. Jehowa z Szatanem), tam trzeci korzysta; […] Morał czwarty: wierność jest cnotą sprzeczną wewnętrznie, bo uprawiana dla nadziei korzyści przestaje być cnotą, a uprawiana dla niej samej często każe się godzić na zło, a więc również cnotą być przestaje. […]

Morał szósty: z Szatanem łatwo jest przegrać w teoretycznej dyskusji, bo ma wiele argumentów racjonalnych – ale można przecież po prostu go nie słuchać.

j0000000BTB1v38_00000_BIB_00D
Prawiek i inne czasyOlga Tokarczuk
Olga Tokarczuk Prawiek i inne czasy

W Piątym Świecie Bóg rozmawia sam ze sobą, gdy szczególnie doskwiera mu samotność.

Przygląda się z upodobaniem ludziom, a szczególnie jednemu z nich, zwanemu Hiobem. „Gdybym mu tak zabrał wszystko, co ma, to, na czym opiera tę swoją pewność, gdybym go obrał ze wszystkich dóbr, warstwa po warstwie, czy wtedy dalej byłby tym, kim jest teraz? Czy nie jąłby mi złorzeczyć i bluźnić? Czy szanowałby mnie i kochał pomimo to?”.

Spogląda Bóg z góry na Hioba i odpowiada sobie: „Z pewnością nie. On mnie poważa tylko dlatego, że obdarzam go dobrem. Zabiorę Hiobowi to, co mu dałem”.

I obiera Bóg Hioba jak cebulę. I płacze nad nim ze współczucia. Najpierw pozbawia go wszystkiego, co Hiob miał: domu, ziemi, stada kóz, ludzi do pracy, gajów i lasów. Potem zabiera mu tych, których kochał: dzieci, kobiety, bliskich i krewnych. Wreszcie odejmuje Hiobowi to, co czyniło go tym, kim był: zdrowe ciało, zdrowe zmysły, nawyki i przywiązania.

Patrzy teraz na swe dzieło i musi zmrużyć boskie oczy. Hiob jaśnieje tym samym światłem, którym jarzy się Bóg. A może nawet blask Hioba jest większy, bo Bóg musi zmrużyć swoje boskie oczy. Przestraszony, w pośpiechu zwraca więc Hiobowi wszystko po kolei, a nawet przydaje mu nowych dóbr. […] Zasypuje Hioba wszystkim, aż jego światło powoli zaczyna przygasać i wreszcie znika.

j0000000BTB1v38_00000_BIB_00E
j0000000BTB1v38_00000080
JPOL_E3_E4_Preteksty

Preteksty

Ćwiczenie 10.1

Przeanalizuj, jaki morał płynie z Księgi Hioba. Pomocą w udzieleniu odpowiedzi może być tekst Leszka Kołakowskiego, zamieszczony w KontekstachKontekstach.

Ćwiczenie 10.2

Zastanów się, kto okazał się naprawdę wielki: Hiob czy Bóg? Wykorzystaj wnioski z tekstu Olgi Tokarczuk, zamieszczonego w KontekstachKontekstach.

Ćwiczenie 10.3

Zastanów się, czy Hiob mógł być tchórzem, który bał się zbuntować przeciwko Bogu.

j0000000BTB1v38_0000008G
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

Ćwiczenie 11.1

Pamiętając historię Hioba, przeprowadźcie wywiad z:

  • Bogiem,

  • szatanem,

  • Hiobem,

  • żoną Hioba,

  • przyjaciółmi Hioba.

Ułóż pytania i odpowiedzi.

Ćwiczenie 11.2

Napisz esej lub rozprawkę na jeden z dwóch tematów:

  • „Bez cierpienia życie człowieka nie może być szczęśliwe”.

  • „Z cierpieniem życie człowieka nie może być szczęśliwe”.

Ćwiczenie 11.3

Z gazet, które ukazały się w ostatnich pięciu dniach, wypisz co najmniej dziesięć przykładów potwierdzających, że cierpienie jest wszechobecne.

Ćwiczenie 11.4

Posłuchaj w internecie piosenki Jacka Kaczmarskiego Dzieci Hioba. Napisz, w jaki sposób ten utwór wzbogaca Księgę Hioba.

RgNiNpNL4Qg9M1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.