Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj
R1Qm6mPkHdGTJ1

Czytam nuty solmizacją i nazwami literowymi

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

R5xok5z8ZIgTz
Scenariusz zajęć do pobrania.

II. Język i funkcje muzyki, myślenie muzyczne, kreacja i twórcze działania.

1. Uczeń zna, rozumie i wykorzystuje w praktyce:

1) podstawowe pojęcia i terminy muzyczne (pięciolinia, klucz, nuta, pauza, wartość rytmiczna, dźwięk, gama, akord, akompaniament) oraz zależności między nimi;

2. Uczeń odczytuje i zapisuje elementy notacji muzycznej:

1) nazywa dźwięki gamy, rozpoznaje ich położenie na pięciolinii.

Nauczysz się

odczytywać nuty gamy C‑dur w kluczu wiolinowym używając solmizacji i nazw literowych;

śpiewać piosenki: Hanny Januszewskiej pt. Klawiszowa piosenka, Śpiewanka Do‑Re‑Mi‑Fanka, Alfabet muzyczny;

dbać o właściwą emisję głosu podczas śpiewania piosenek;

wyjaśniać pojęcia: gama, tonacja, solmizacja, klucz, pięciolinia.

Pięciolinia i klucze muzyczne – przypomnienie wiadomości

RRZ0uXR3UIKHK1
Ilustracja interaktywna przedstawia pięciolinię. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1. Pięciolinia - to przestrzeń, na której dokonuje się zapisu muzycznego za pomocą nut i pauz oraz innych oznaczeń muzycznych. Składa się z pięciu poziomych linii położonych równolegle jedna nad drugą. Linie w pięciolinii numerujemy od dołu. Poza liniami na pięciolinii znajdują się również pola pomiędzy nimi, również numerowane od dołu. Dodatkowo dozwolone jest dopisywanie tzw. linii dodanych górnych i dolnych.
Pięciolinia, online-skills, CC BY 3.0

Klucz muzycznyKlucz muzycznyKlucz muzyczny to symbol muzyczny, od którego rozpoczynamy zapis nutowy. Klucz to znak mówiący o sposobie odczytywania dźwięków na pięcioliniiPięcioliniapięciolinii.

Najpopularniejsze klucze

R1aQOx0mL2cba
Ilustracja interaktywna 1. Klucz wiolinowy - wyznacza dźwięk g1., 2. Dźwięki wysokie zapisywane są w kluczu wiolinowym.
Klucz wiolinowy, wikimedia.org, domena publiczna
RHAZHxXH6HOIP
Ilustracja interaktywna 1. Klucz basowy - wyznacza dźwięk f., 2. Dźwięki niskie zapisywane są w kluczu basowym.
Klucz basowy, wikimedia.org, domena publiczna

Na przestrzeni wielu lat w muzyce pojawiły się różne rodzaje kluczy muzycznych, np.: altowy i tenorowy.

Gama – wprowadzenie pojęcia

RAPnOpcqTeD8F1
Ćwiczenie 1
Wymień poznane klucze muzyczne.
RN6knWMkb056N1
Ilustracja interaktywna przedstawia gamę c-dur. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1. Gama – następstwo dźwięków uporządkowanych wg stosunków interwałowych właściwych dla określonej skali w systemie dur-moll.
Gama, improvization.wordpress.com, CC BY 3.0

Przy definicji gamyGamagamy od razu nasuwa się nam skojarzenie z tonacjąTonacjatonacją. Istotnie, gama i tonacja mają dużo wspólnych cech. Ich podstawą jest szereg dźwięków, uporządkowanych według określonego wzoru, czyli stosunków interwałowychInterwałinterwałowych właściwych dla pewnej skali. Pierwszy stopień jest powtórzeniem ostatniego i ma znaczenie dźwięku zasadniczego. Jednak w gamie na pierwszy plan wysuwa się określony schemat. Jest to przede wszystkim układ interwałów w obrębie oktawyOktawaoktawy, który odzwierciedla strukturę skalSkalaskal. Gamę można zacząć od dowolnego dźwięku, zagrać w kierunku wznoszącym lub opadającym, wzorując się jednak na odpowiedniej skali.

Alfabet muzyczny – nazwy literowe na przykładzie gamy C‑dur

To zestaw liter alfabetu łacińskiego, którymi oznacza się w obrębie oktawy dźwięki skali diatonicznej. W przypadku gamy C‑dur są to następujące dźwięki: c, d, e, f, g, a, h.

systemie dur‑mollSystem dur‑mollsystemie dur‑moll dźwięki podzielone są na oktawy (subkontra, kontra, wielka, mała, razkreślna, dwukreślna, trzykreślna, itd.). Aby odróżnić od siebie dźwięki zapisane w określonych oktawach stosuje się specjalny zapis. Dla przykładu: dźwięki zapisane w oktawie razkreślnej zapisujemy małymi literami z arabską jedynką w górnym indeksie, analogicznie, dźwięki w oktawie dwukreślnej – małymi literami z arabską dwójką w górnych indeksie.

Przyjrzyj się ilustracji, która przedstawia podział klawiatury fortepianu na oktawy.

R7tvBPn7JrGtU1
Ilustracja interaktywna 1. Oktawa subkontra, 2. Oktawa kontra, 3. Oktawa wielka, 4. Oktawa mała, 5. Oktawa razkreślna {image#}, 6. Oktawa dwukreślna {image#}, 7. Oktawa trzykreślna, 8. Oktawa czterokreślna, 9. Oktawa pięciokreślna
Klawiatura fortepianu z podziałem na oktawy, online-skills, CC BY 3.0
R168oF8yGwF4l1
Ilustracja interaktywna przedstawia alfabet muzyczny. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1. System dur-moll system organizacji materiału dźwiękowego panujący w muzyce europejskiej od ok. poł. XVII wieku do początku XX wieku; nazwa pochodzi od dwóch odmian, w jakich występują tworzone w nim konstrukcje dźwiękowe, tzw. trybów – durowego i molowego lub inaczej – majorowego i minorowego.
Zapis półtonu na gamie C-dur, powsciagliwy-blog-muzyczny.blogspot.com, CC BY 3.0
R120o53TPwj7M1
Ćwiczenie 2
Przyjrzyj się poszczególnym dźwiękom i dopasuj do każdego właściwą nazwę literową. Pod poleceniem znajduje się ilustracja, na której należy umieścić właściwe elementy.

Nazwy literowe – utrwalenie

Wysłuchaj piosenki Hanny Januszewskiej Klawiszowa piosenka. Przy ponownym odtworzeniu zaśpiewaj razem z nagraniem, aby utrwalić nazwy literowe poszczególnych dźwięków gamy C‑dur.

R9HduvhD7178J
Ilustracja interaktywna przedstawia zdjęcie portretowe Hanny Januszewskiej. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Klawiszowa piosenka” autorstwa Hanny Januszewskiej.
Hanna Januszewska „Klawiszowa piosenka”, wyk. muzycy z Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy, CC BY 3.0
R19b9nMpbM3xy1
Ćwiczenie 3
Ułóż podane dźwięki w odpowiedniej kolejności, tak aby powstała gama C-dur.

Alfabet muzyczny – nazwy solmizacyjne

Alternatywą dla nazw literowych są nazwy solmizacyjne.

Solmizacja - to system głosek stosowanych w nauce śpiewu, ułatwiający odczytanie zapisu nutowego danej melodii. Solmizacja została wprowadzona przez Guido z Arezzo w XI wieku (później niż nazwy literowe), który wprowadził skalę sześciostopniową oznaczając poszczególne jej stopnie pierwszymi zgłoskami kolejnych wersów hymnu na cześć św. Jana: Ut queant laxis, Resonare fibris. Mira gestorum, Famuli tuorum. Solve polluti La bii reatum Sancte Ioannes. W XVI wieku Anzelm z Flandrii połączył pierwsze litery ostatnich wyrazów, co utworzyło SI. Z kolei DO zastąpiło UT w XVII wieku. Powstało ono z pierwszej sylaby nazwiska Giovanniego Battisty Doniego, który tej zmiany dokonał. Zmiana ta wynikała z faktu, że przy nauce śpiewu łatwiej jest wykonywać sylabę otwartą (zakończoną samogłoską) niż sylabę zamkniętą (zakończoną spółgłoską).

R11Y8MLkAj7Yo
Janusz Bogacki, Jan Siwek, zapis nutowy utworu „Śpiewanka Do-Re-Mi-Fanka”, online-skills, CC BY 3.0
RqJfoLy66oWYv
Utwór: Do-Re-Mi-Fanka. Aby odtworzyć naciśnij na czarny trójkąt w okręgu.
R1OrXHGr99fBx
Ćwiczenie 4
Na podstawie wiedzy zdobytej na tej lekcji ułóż w odpowiedniej kolejności dźwięki gamy C-dur, posługując się solemizacją. 1. LA, 2. SI, 3. RE, 4. DO, 5. SOL, 6. FA, 7. DO, 8. MI 1. LA, 2. SI, 3. RE, 4. DO, 5. SOL, 6. FA, 7. DO, 8. MI 1. LA, 2. SI, 3. RE, 4. DO, 5. SOL, 6. FA, 7. DO, 8. MI 1. LA, 2. SI, 3. RE, 4. DO, 5. SOL, 6. FA, 7. DO, 8. MI 1. LA, 2. SI, 3. RE, 4. DO, 5. SOL, 6. FA, 7. DO, 8. MI 1. LA, 2. SI, 3. RE, 4. DO, 5. SOL, 6. FA, 7. DO, 8. MI 1. LA, 2. SI, 3. RE, 4. DO, 5. SOL, 6. FA, 7. DO, 8. MI 1. LA, 2. SI, 3. RE, 4. DO, 5. SOL, 6. FA, 7. DO, 8. MI

Wysłuchaj piosenki Śpiewanka Do‑Re‑Mi‑Fanka. Przy kolejnym odtworzeniu nagrania utrwal nazwy solmizacyjne.
DO, RE, MI, FA, SOL, LA, SI, DO

Rgjue95ACQ0jF1
Ćwiczenie 5
Przeciągając podane elementy przyporządkuj nazwy odpowiednim dźwiękom, wykorzystując dwa sposoby ich odczytania. Pierwszy przykład dopasuj literowo, drugi solmizacjyjnie.

Wysłuchaj piosenki Alfabet muzyczny i zaśpiewaj razem z nagraniem – utrwalaj czytanie nut solmizacją i literowo na przykładzie gamy C‑dur.

RmiKmJJPzVtVZ
Utwór: Alfabet muzyczny

DO – jak śliczny domek z kart,
RE – jak rechot w stawie żab,
MI – jak migdał albo miś,
FA – jesteście fajni dziś,
SOL – jak solone paluszki,
LA – jak lala do poduszki,
SI – sikorek choćby sto
i wracamy już do DO.
C – jak cegła w domu twym,
D – jak dekolt jednej z dam,
E - jak ekran w każdym z kin,
F - jak efektowny film,
G - jak Giewont, góra w Tatrach,
A - anatomiczny atlas,
H - jak hamak pośród drzew
I kończymy śpiew na C.

RFi4vcOUQfRKM
Ćwiczenie 6
Spośród podanych poniżej nazw dźwięków zapisanych literowo i solmizacyjnie wybierz te, które widzisz w zapisie nutowym i przeciągnij pod odpowiedni dźwięk.
RVSOZnTtDWP321
Ćwiczenie 7
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem abstraktu.
R1V9YA5r9gwkm1
Ćwiczenie 8
Wysłuchaj nagrań słówek w słowniczku i naucz się ich prawidłowej wymowy.

Słownik pojęć

Gama
Gama

następstwo dźwięków uporządkowanych. wg stosunków interwałowych właściwych dla określonej skali w systemie dur‑moll.

Interwał
Interwał

różnica wysokości między dwoma dźwiękami współbrzmiącymi lub następującymi po sobie

Klucz muzyczny
Klucz muzyczny

symbol muzyczny, od którego rozpoczynamy zapis nutowy; klucz to znak mówiący o sposobie odczytywania dźwięków na pięciolinii; najpopularniejsze klucze to: klucz wiolinowy (wyznaczający dźwięk g1) i basowy (wyznaczający dźwięk f); na przestrzeni lat w muzyce pojawiły się różne rodzaje kluczy muzycznych, np.: altowy i tenorowy.

Oktawa
Oktawa

interwał muzyczny, odległość ośmiu dźwięków.

Pięciolinia
Pięciolinia

zespół 5 równoległych poziomych linii, liczonych od najniższej, na których lub między którymi są stawiane znaki notacji muzycznej (nuty, pauzy);

Skala
Skala

układ dźwięków uszeregowanych według wysokości, o ustalonych odległościach między poszczególnymi stopniami

Solmizacja
Solmizacja

posługiwanie się sylabowymi nazwami dźwięków podczas śpiewu; twórcą solmizacji był Guido d’Arezzo, który z hymnu na cześć św. Jana wybrał początkowe sylaby (ut, re, mi, fa, sol, la). W późniejszym czasie dodano sylabę si, a ut zastąpiono sylabą do.

System dur‑moll
System dur‑moll

system organizacji materiału dźwiękowego panujący w muzyce europejskiej od ok. poł. XVII wieku do początku XX wieku; nazwa pochodzi od dwóch odmian, w jakich występują tworzone w nim konstrukcje dźwiękowe, tzw. trybów – durowego i molowego lub inaczej – majorowego i minorowego.

Tonacja
Tonacja

cecha utworu, określająca lokalizację toniki i rodzaj tonalności (dur, moll)

Słownik pojęć został opracowany na podstawie:

encyklopedia.pwn.pl

kursnamuzyke.pl

muzykotekaszkolna.pl

Biblioteka muzyczna

Rszl0D7whj1SH
RGRoAlCVoV6Vf
ROplaqRsaiFpf
Przewiń
Głośność

    Bibliografia

    red. Andrzej Chodkowski, Encyklopedia muzyki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995

    Franciszek Wesołowski, Zasady muzyki, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1986