Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał Wydrukuj
RsHgqYGzSdq4x1
Ilustracja do Boskiej komedii Dantego Ilustracja do Boskiej komedii Dantego Źródło: William Blake, 1824-27, domena publiczna.
Ilustracja do Boskiej komedii Dantego
William Blake, 1824-27, domena publiczna

Są twórcy tak sławni, że wystarczy wymienić ich imię, by wszyscy wiedzieli, o kim jest mowa. Należy do nich Dante Alighieri. Ten florencki pisarz stworzył dzieło, które czytelnicy uznali za niezwykłe. Artysta zatytułował je Komedią. My znamy je pod tytułem Boska komedia.

Już wiesz

W dowolnych źródłach poszukaj informacji o tych bohaterach mitologicznych, literackich lub filmowych, którzy zeszli do podziemi (piekła) i stamtąd wyszli.

j0000000C6B1v38_000EX001
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Dante Alighieri i jego dzieło

R15aoN8wiw1V1
Pomnik Dantego we Florencji. Artysta kochał miasto, które go wygnało. Przyjrzyj się postaci pisarza i wyjaśnij, dlaczego ma taki surowy wyraz twarzy. Odpowiedz i zapisz w zeszycie, co oznacza wieniec laurowy na jego głowie.
zdjęcie, licencja: CC BY 2.0
Dante Alighieri

Dante Alighieri

Urodził się w 1265 roku we Florencji. Był to czas, gdy Włochy nie stanowiły jednego organizmu państwowego, lecz składały się z miast‑państw, walczących ze sobą o wpływy gospodarcze i polityczne. Żywe były też spory wewnętrzne, które silnie dotknęły Dantego. Jako przedstawiciel stronnictwa zwanego Białymi, został on przez swych politycznych przeciwników (Czarnych) skazany na banicję. Artysta opuścił ojczyznę w 1302 roku i do końca życia tułał się po Włoszech. Zmarł w 1321 roku w Rawennie.

JPOL_E3_E4_Tekstykultury
RUyiq8knTgRWR1
Dante na wygnaniu Przyjrzyj się obrazowi. Na podstawie gestów i wyrazu twarzy określ emocje poszczególnych postaci. Źródło: Frederic Leighton, Dante na wygnaniu, około 1864, olej na płótnie, zbiory prywatne, domena publiczna.
Przyjrzyj się obrazowi. Na podstawie gestów i wyrazu twarzy określ emocje poszczególnych postaci.
Frederic Leighton, Dante na wygnaniu, około 1864, olej na płótnie, zbiory prywatne, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow

Biblia niewiele mówi o tym, jak wyglądają zaświaty, czyli niebo i piekło. Wierni natomiast chcieli wiedzieć, czego mogą oczekiwać po śmierci i co stanie się z ich duszami. Odpowiedź na te pytania dawały apokryfy. Zawierały one wizje niebiańskich wspaniałości i piekielnych okropieństw. W XII wieku, oprócz nieba i piekła, w przekazach apokryficznych pojawił się czyściec. Jego ideę opracowali głównie teologowie z paryskiej Sorbony.
Umierający mógł teraz trafić do czyśćca (na pewien czas), do nieba (na wieczność) lub piekła (też bezterminowo). Najbardziej wymowne wyobrażenie zaświatów w literaturze średniowiecza dał Dante.

Wybitna Boska komedia

Najwspanialszym dziełem Dantego jest niezwykły poemat w języku włoskim napisany w latach 1307–1321. To Boska komedia (Divina commedia). Dante opatrzył go tytułem Komedia. Nie jest to jednak zabawny utwór przeznaczony na scenę. W średniowieczu wyraz „komedia” oznaczał każdy tekst literacki, który zaczynał się smutno, ale miał dobre zakończenie. Taki właśnie przebieg ma akcja w poemacie Dantego. Dzieło było tak wspaniałe, że zaczęto je określać epitetem „boska”.

Boska komedia, licząca 100 pieśni, ukazuje wędrówkę Dantego przez piekło, czyściec i raj (niebo). Po piekle oprowadza autora‑bohatera rzymski poeta Wergiliusz. W czyśćcu jego rolę przejmuje symbolizująca ideał życia aktywnego – Matylda, która następnie przekazuje opiekę nad Dantem pięknej Beatrycze. Tak twórca nazywał swoją dawną wielką miłość. Beatrycze staje się przewodniczką po raju. Na końcu Dante staje twarzą w twarz z samym Bogiem i ma możność kontemplowania tajemnicy Trójcy Świętej.

Pełen odniesień do współczesności (w piekle autor umieścił niemal wszystkich swoich wrogów politycznych, a w raju – osoby bliskie sercu), zawierający dziesiątki symboli i alegorii wierszowany utwór zaczyna się smutno. Zmęczony życiem 35‑latek w Wielki Piątek 1300 roku (był to 7/8 kwietnia) gubi się w lesie, gdzie spotyka trzy bestie: panterę, lwa i wilczycęj0000000C6B1v38_000tp001panterę, lwa i wilczycę. Stamtąd wstępuje do podziemi. W podzielonym na 9 kręgów piekle widzi przerażające sceny. Łagodniej jest w złożonym z 9 tarasów (części) czyśćcu, przez które Dante wędruje ponad 3 dni. Ostatni dzień wędrówki przebywa zaś w podzielonym na 9 nieb raju. Bohater przeszedł więc drogę od pokuty, przez oczyszczenie do wiecznej nagrody.

Ćwiczenie 1
R1R7LgNFh4IfQ1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000000C6B1v38_000tp001
j0000000C6B1v38_0000001J
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

O zaświatach

JPOL_E3_E4_Tekstykultury
Ru628TNtDaSD31
Boska komedia Dantego Źródło: Domenico di Michelino, Boska komedia Dantego, 1465, fresk, Santa Maria del Fiore we Florencji, domena publiczna.
Boska komedia Dantego
Domenico di Michelino, Boska komedia Dantego, 1465, fresk, Santa Maria del Fiore we Florencji, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Tekstykultury
Ćwiczenie 2

Przeprowadź analizę powyższego obrazu, przedstawiającego wyobrażenie zaświatów. Możesz skorzystać z pytań pomocniczych:

  • Co przedstawia obraz?

  • Jakie postacie dostrzegasz, czym się różnią?

  • Jaką techniką jest namalowany obraz?

  • Jakie barwy dominują?

  • Czy obraz jest statyczny, czy dynamiczny, co o tym świadczy?

  • Jakie środki artystyczne zostały wykorzystane? (kompozycja, dominanta, perspektywa, światłocień)

  • Jakie symbole zostały przedstawiane, jakie mają znaczenie?

  • Jakie jest twoje wrażenie jako oglądającego?

Wędrówka przez piekło

Wędrówka po zaświatach zaczyna się u bram piekła. Za nimi otwiera się przerażająca przestrzeń, w której przebywają różnego typu grzesznicy. Dante podzielił ich w zależności od wagi popełnionego czynu. Artysta przedstawił hierarchizację grzechów – im bliżej centrum piekła, tym gorsze przewiny.

1
Ćwiczenie 3
R1DjPoSO6DSt61
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Boska komediaDante Alighieri
Dante Alighieri Boska komedia

Pieśń III

Przeze mnie droga w miasto utrapienia;
Przeze mnie droga w wiekuiste męki;
Przeze mnie droga w naród zatracenia;
Jam dzieło wielkiej, sprawiedliwej ręki.
Wzniosła mię z gruntu potęga wszechwłodna,
Mądrość najwyższa, miłość pierworodna:
Kto wchodzi do mnie, żegna się z nadzieją.
Te słowa ryte na bramie czernieją,
Ich treść, o! Mistrzu, jest dla mnie tajemną!

On głosem zwykłym świadomej osobie:
”Tu – rzecze – z marnych wyzuj się przestrachów,
Wszystko, co podłe, niechaj zamrze w tobie;
Spuścić się mamy do wieczności gmachów
I napotkamy tłumy niezliczone,
Wiekuistego światła pozbawione”.

Rzekł, przyjacielską rękę mi podaje,
Dobrotliwymi zachęca uśmiechy;
Uczułem w sercu wzruszenie pociechy
I wszedłem śmiało w tajemnicze kraje.
Stamtąd wzdychania, żale i okrzyki
Szumią śród nocy bez gwiazd i księżyca:
Słucham, i łzami nabiegła źrenica.
Okropny hałas, tysiączne języki,
Wybuchy gniewu, szlochania boleści,
I wycie mężów, i lament niewieści!
Zgiełk przeraźliwy tak rozlicznych wrzasków
To wre na przemian, to się społem zetrze,
Jako tumany afrykańskich piasków,
Kiedy się zerwą i zmącą powietrze.

j0000000C6B1v38_00000_BIB_001
Ćwiczenie 4.1

Ćwiczenie 4.2
R1Uq4rT834Jrx1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4.3

Wyjaśnij, dlaczego napis nad bramą piekielną mógł wzbudzić niepokój czytelnika.

Ćwiczenie 4.4

Ćwiczenie 4.5
R1jUEkEe7q95l1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4.6

Zaznacz w tekście odpowiednie fragmenty uzasadniające twój wybór. Jak myślisz, dlaczego ten zmysł został tak mocno wyeksponowany w opisie piekła?

j0000000C6B1v38_000EX002
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Dantejskie sceny

R1dubdCPqeqsc
Dante i Wergiliusz w piekle
William-Adolphe Bouguereau, Dante i Wergiliusz w piekle, 1850, Musée d'Orsay, Paryż, domena publiczna
Ćwiczenie 5

Przyjrzyj się obrazowi Williama‑Adolphe’a Bouguereau i powiedz, który fragment Boskiej komedii zainspirował artystę.

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow

Dante i Wergiliusz, idący przez piekielne kręgi, są świadkami scen budzących grozę. Te okropieństwa stały się źródłem frazeologizmu: „dantejskie sceny”. Wyrażenie to oznacza sceny pełne okrucieństwa, przerażające.

Ćwiczenie 6

Współczesna sztuka rzadziej niż kiedyś sięga po motyw piekła. Robią to zazwyczaj twórcy horrorów i gier komputerowych, a artyści tworzący tzw. sztukę wysoką czynią to niechętnie. Wyjaśnij, dlaczego tak się dzieje. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.

Boska komediaDante Alighieri
Dante Alighieri Boska komedia

Pieśń XXXII

Gdy z miejsc okropnych szukamy przechodu,
Dwóch potępieńców ujrzałem w parowie:
Wyższy niższemu głową legł na głowie;
A jak łakomie szarpiemy chleb z głodu,
Tak on zatopił kły w ciało sąsiada,
Tam kędy czaszka do barku przypada.
Nie z takim gniewem Tydejj0000000C6B1v38_000tp002Tydej zemstą ślepy
Menalipowejj0000000C6B1v38_000tp003Menalipowej głowy gryzł czerepy,
Jak on swą zdobycz żuje i wysysa.
”Człowieku – rzekłem – co paszczą tygrysa
Mścisz się nad wroga nienawistną głową,
Powiedz mi, jakie masz zemsty powody

[…]

j0000000C6B1v38_00000_BIB_001
Ćwiczenie 7

Na podstwie przeczytanego fragmentu wyjaśnij, co to są dantejskie sceny.

j0000000C6B1v38_000tp002
j0000000C6B1v38_000tp003
j0000000C6B1v38_0000003Z
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Spotkanie z Szatanem

Kiedy Dante i Wergiliusz dotarli na samo dno piekła, spotkali władcę tej krainy, czyli Szatana.

Boska komediaDante Alighieri
Dante Alighieri Boska komedia

Pieśń XXXIV
...Najwyższy władca krainy boleści
aż do pół piersi tkwił w lodowej bryle,
a zaś do miary olbrzyma się zmieści
ma wątłą postać mało razy tyle,
jak wobec ramion jego olbrzym ginie,
jaka więc reszta ciała, rozważ chwilę.
Jeśli był równie piękny, jako ninie
szkaradny zda się, a znieważył Pana,
słusznie, iż odeń wszelka żałość płynie.
Z jakimże dziwem trwoga pomięszana,
kiedy ujrzałem, iż ma trzy oblicza!

Twarz co na przedzie, jako krew rumiana,
z tamtych dwóch jedna maska tajemnicza
sponad każdego wyrasta ramienia,
a wierzch im głowy pokrycia użycza.
Ta z prawej była bladego odcienia
jak kość słoniowa, zaś lewa maszkara
czarna jak heban, co barwy nie zmienia.
Pod każdym licem wielkich skrzydeł para,
jako przystoi dla takiego zwierza,
szerszych niż żagla największego miara,
błoniastych jako skrzydła nietoperza,
wciąż się porusza w przód i w tył miotana,
od nich zaś wicher potrójny uderza
i mrozi fale Kocytuj0000000C6B1v38_000tp004Kocytu. Z Szatana
oczu sześciorga płyną łzy, i trzema
brodami ścieka płacz i krwawa piana.

j0000000C6B1v38_00000_BIB_002
Dla zainteresowanych

Fragment pieśni XXXIV w tłumaczeniu Aliny Świderskiej zachowuje (inaczej niż w przekładzie Adama Mickiewicza) strofę, którą zastosował Dante.

Ćwiczenie 8.1
RIuSrT8Humnxl1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 8.2
REDjlsQ6tuAyE1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
tercyna
Definicja: tercyna

strofa trójwersowa o charakterystycznym układzie rymów, który łączy daną zwrotkę z poprzednią i następną (typowy układ: aba bcb cdc …).

Ćwiczenie 9.1

Wyjaśnij, dlaczego Dante nie mógł dokładnie określić rozmiarów Szatana.

Ćwiczenie 9.2

Podaj przyczyny smutku Szatana.

Ćwiczenie 9.3

Ćwiczenie 9.4
R13bOZq4T8ADQ1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 10

Co zaskoczyło Dantego w wyglądzie Szatana? Zacytuj odpowiedni fragment.

Ćwiczenie 11

Przyjrzyj się ilustracji i powiedz, czy francuski artysta dokładnie zastosował się do opisu zawartego w poemacie.

RGShZL8l7Ovgc
Lucyfer
Gustave Doré, Lucyfer, ok. 1861–1868, ilustracja,
Dla zainteresowanych

Trzy paszcze Szatana zazwyczaj uznaje się za odwrotność Trójcy Świętej. Kolory tych paszczy są symboliczne: czerwień oznacza nienawiść, czyli przeciwieństwo Boskiej dobroci; żółtosina barwa – niemoc, czyli przeciwieństwo wszechmocy Boga, czerń – głupotę, czyli przeciwieństwo wszechwiedzy Stwórcy.

Boska komediaDante Alighieri
Dante Alighieri Boska komedia

Każda z paszcz miażdży szczękami obiema
postać grzesznika, jak się miele w żarnie,
iż trzech od razu na proch rozgnieść mniema.
Lecz niczym jeszcze one są męczarnie
wobec drapania, ta bowiem katusza
skórę od kości jak łuskę odgarnie.
– Ta, co najgorszą mękę cierpi dusza –
rzekł do mnie pan mój – jest ci Judaszowa,
z głową tkwi w paszczy, nogami porusza.
Z tamtych dwóch, którym zwisa na dół głowa,
w czarnej paszczęce Brutus członki składa,
(patrz, jak się skręca, a nie rzeknie słowa!)
w drugiej zaś Kasjusz. Ale noc zapada;
gdy już widziały wszystko oczy nasze,
coć przeznaczone, odejść nam wypada.

j0000000C6B1v38_00000_BIB_002
Ćwiczenie 12.1
R1LFjrG2XyWph1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 12.2

Wyjaśnij, dlaczego w samym środku piekła znajdują się zdrajcy.

Ćwiczenie 12.3

Poszukaj w tekście informacji, który ze zdrajców został uznany za najgorszego, i odpowiedz na pytanie, dlaczego właśnie on uważany jest za największego zdrajcę w dziejach ludzkości.

j0000000C6B1v38_000tp004
j0000000C6B1v38_0000005V
JPOL_E3_E4_Konteksty

Teksty do wyboru

I właśnie jej nie ma…

REs8phEaGaEmY11
Kobieta Źródło: Małgorzata Skibińska, Contentplus.pl sp. z o.o..
Małgorzata Skibińska, Contentplus.pl sp. z o.o.,
SpotkanieJan Lechoń
Jan Lechoń Spotkanie

Dzisiaj nocą samotną, spędzoną bezsennie,
Po promieniach księżyca, jakimś dziwnym tchnieniem,
Sam nie wiem, jak się nagle ocknąłem w Rawennie
I z dawno utęsknionym spotkałem zwidzeniem.

Przez otwarte ktoś okno grał cicho na flecie,
I wiatr lekki woń przyniósł duszącą, upojną –
Jak w mistycznym w nią szedłem wplątany bukiecie,
Pod nieba wyiskrzoną kopułą dostojną.

„Będziecie wysłuchani tęskniący, więc proście!”
Jak przez Boga zaklęty przymknąłem powieki –
I tylkom jakiś dziwny posłyszał szum rzeki,
A później, później Danta ujrzałem na moście.

„Tyżeś to, ty mój mistrzu! Dlaczego tak blady
I czemu taki dziwny niepokój cię żarzy?
Przychodzę cię ubłagać o sekret twej twarzy.
Nic nie wiem. Zabłądziłem. I proszę twej rady”.

On to rzekł, czy rzekł księżyc, czy woda to rzekła,
Padłem, głowę ukrywszy rękami obiema:
”Nie ma nieba i ziemi, otchłani, ni piekła,
Jest tylko Beatrycze. I właśnie jej nie ma”.

j0000000C6B1v38_00000_BIB_003
Ćwiczenie 13.1

Scharakteryzuj postać mówiącą.

Ćwiczenie 13.2

Wyszukaj w wierszu informacje, dlaczego postaci mówiącej ukazał się Dante.

Ćwiczenie 13.3

Powiedz, jakie okoliczności sprzyjały powstaniu wizji.

Ćwiczenie 13.4

Wyjaśnij, dlaczego postać mówiąca zwraca się o radę do Dantego.

Ćwiczenie 13.5

Odszukaj w utworze informacje o wyglądzie Dantego.

Ćwiczenie 13.6

Zinterpretuj ostatnie dwa wersy utworu.

Ćwiczenie 13.7

Przyjrzyj się obrazowi włoskiego malarza Dantego Gabriela Rosettiego. Wyjaśnij, kim są postaci umieszczone w centralnej części obrazu.

RvFPqsfwfhO2J
Sen Dantego w chwili śmierci Beatrycze
Dante Gabriel Rosetti, Sen Dantego w chwili śmierci Beatrycze, 1871,

W ciemnym lesie

TrwogaCzesław Miłosz
Czesław Miłosz Trwoga

„Ojcze, gdzie jesteś! Las ciemny, las dziki,
Od biegu zwierząt kołyszą się chaszcze,
Trującym ogniem buchają storczyki,
Pod nogą czają się wilcze przepaście.

Gdzie jesteś, ojcze! Noc nie ma granicy,
Odtąd już zawsze ciemność będzie trwała.
Bezdomni, z głodu umrą podróżnicy,
Chleb nasz jest gorzki, wyschnięty jak skała.

Gorący oddech straszliwego zwierza
Zbliża się, prosto w twarze smrodem zieje.
Dokąd odszedłeś, ojcze, jak ci nie żal
Dzieci, w te głuche zabłąkanych knieje”.

j0000000C6B1v38_00000_BIB_004
Ćwiczenie 14.1

Wskaż, jakiego typu niebezpieczeństwa czyhają w „lesie Miłosza”.

Ćwiczenie 14.2

Scharakteryzuj postaci wymienione w tekście.

Ćwiczenie 14.3

W drugiej strofie postać mówiąca stwierdza: „Chleb nasz jest gorzki”. Wyjaśnij użycie zaimka w liczbie mnogiej.

W najniższym kręgu piekła

Co myśli Pan Cogito o piekleZbigniew Herbert
Zbigniew Herbert Co myśli Pan Cogito o piekle

Najniższy krąg piekła. Wbrew powszechnej opinii nie zamieszkują go ani despoci, ani matkobójcy, ani także ci, którzy chodzą za ciałem innych. Jest to azyl artystów pełen luster, instrumentów i obrazów. Na pierwszy rzut oka najbardziej komfortowy oddział infernalny, bez smoły, ognia i tortur fizycznych.

Cały rok odbywają się tutaj konkursy, festiwale i koncerty. Nie ma pełni sezonu. Pełnia jest permanentna i niemal absolutna. Co kwartał powstają nowe kierunki i nic, jak się zdaje, nie jest w stanie zahamować triumfalnego pochodu awangardy.

Belzebub kocha sztukę. Chełpi się, że jego chóry, jego poeci i jego malarze przewyższają już prawie niebieskich. Kto ma lepszą sztukę, ma lepszy rząd – to jasne. Niedługo będą się mogli zmierzyć na Festiwalu Dwu Światów. I wtedy zobaczymy, co zostanie z Dantego, Fra Angelico i Bacha. Belzebub popiera sztukę. Zapewnia swym artystom spokój, dobre wyżywienie i absolutną izolację od piekielnego życia.

j0000000C6B1v38_00000_BIB_005
Ćwiczenie 15.1

Utwór pochodzi ze zbioru Pan Cogito, w którym Zbigniew Herbert zamieścił przede wszystkim wiersze. Zastanów się, w jaki sposób na wymowę tekstu wpływa fakt, że jest on napisany prozą.

Ćwiczenie 15.2

Opisz piekło widziane oczami Pana Cogito.

Ćwiczenie 15.3

Wskaż warunki dostania się do ostatniego kręgu piekielnego.

Ćwiczenie 15.4

W ostatnim kręgu brak kotłów, smoły, wideł itd.- dlaczego jest to nadal piekło?

Ćwiczenie 15.5

Belzebub popiera sztukę. Wyjaśnij, dlaczego jest mu ona potrzeba.

Ćwiczenie 15.6

Którego artystę zaliczyłbyś do drużyny Belzebuba? Uzasadnij odpowiedź.

j0000000C6B1v38_0000008B
JPOL_E3_E4_Preteksty

Dobro, zło i Diabeł...

Ćwiczenie 16

W opracowaniach dotyczących sztuki współczesnej podkreśla się, że dzisiejszy diabeł zazwyczaj wygląda i zachowuje się jak na pozór zwykły człowiek. Co kieruje pisarzami, reżyserami czy malarzami, że ukazują diabła właśnie w tej konwencji? Na podstawie wybranych przez ciebie tekstów kultury odpowiedz na zadane pytanie i uzasadnij swój sąd. Twoja praca powinna liczyć co namniej 250 słów.

Ćwiczenie 17

Co bardziej inspiruje sztukę: dobro czy zło? Postaw tezę i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.

j0000000C6B1v38_0000008J
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

Ćwiczenie 18

Dante, pisząc swoje dzieło, pokazał ludziom, jacy są i jacy powinni być. Przedyskutujcie w klasie, czy współcześnie jest miejsce na sztukę (literaturę, film, malarstwo itd.) o charakterze moralizatorskim.

Ćwiczenie 19

Boską komedię nazywa się literacką summą średniowiecza. Wyjaśnij zasadność lub bezzasadność takiego określania dzieła Dantego.

Ćwiczenie 20

Dante przedstawił Szatana jako istotę niewyobrażalnie brzydką. Przygotuj argumenty do wypowiedzi, w której opowiesz się za jedną z tez:

  • Brzydota to przejaw zła – to, co ohydne zewnętrznie, jest ohydne wewnętrznie.

  • Brzydota nie stanowi przejawu zła – nie zawsze to, co ohydne zewnętrznie, jest ohydne wewnętrznie.

ReFec4kF2Oc1z1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.