Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj

Scenariusz zajęć

Autor: Robert Wróbel, Krzysztof Błaszczak

Przedmiot: chemia

Temat: Czy oddziaływania między indywiduami mają wpływ na właściwości fizyczne substancji?

Grupa docelowa: III etap edukacyjny, liceum, technikum; uczniowie III etapu edukacyjnego - kształcenie w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy

III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania międzycząsteczkowe. Uczeń:

4) opisuje i przewiduje wpływ rodzaju wiązania (jonowe, kowalencyjne, metaliczne), oddziaływań międzycząsteczkowych (siły van der Waalsa, wiązania wodorowe) na właściwości fizyczne substancji nieorganicznych i organicznych; wskazuje te cząsteczki i fragmenty cząsteczek, które są polarne, oraz te, które są niepolarne.

Zakres rozszerzony

III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania międzycząsteczkowe. Uczeń:

6) opisuje i przewiduje wpływ rodzaju wiązania (jonowe, kowalencyjne, metaliczne), oddziaływań międzycząsteczkowych (siły van der Waalsa, wiązania wodorowe) oraz kształtu drobin na właściwości fizyczne substancji nieorganicznych i organicznych; wskazuje te cząsteczki i fragmenty cząsteczek, które są polarne, oraz te, które są niepolarne.

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

  • kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii;

  • kompetencje cyfrowe;

  • kompetencje osobiste, społeczne, samokontrola w uczeniu się.

Cele operacyjne:

Uczeń:

  • porównuje oddziaływania międzycząsteczkowe;

  • proponuje oddziaływania międzycząsteczkowe w danych substancjach;

  • wskaże w cząsteczce grupy odpowiedzialne za oddziaływania międzycząsteczkowe;

  • określi polarność cząsteczki.

Strategie nauczania:

  • asocjacyjna.

Metody i techniki nauczania:

  • burza mózgów;

  • dyskusja problemowa;

  • analiza materiału źródłowego;

  • ćwiczenia uczniowskie;

  • technika gadająca ściana;

  • technika zdań podsumowujących.

Formy pracy:

  • praca indywidualna;

  • praca w grupach;

  • praca zbiorowa.

Środki dydaktyczne:

  • komputery z głośnikami i dostępem do Internetu;

  • słuchawki;

  • zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

  • rzutnik multimedialny;

  • tablica interaktywna/tablica;

  • pisak/kreda.

Przebieg zajęć

Faza wstępna:

  1. Zaciekawienie i dyskusja. Nauczyciel wykorzystuje pytania zawarte we wprowadzeniu do e‑materiału, np.: dlaczego pozornie podobne związki mają różne właściwości fizyczne? Jaka jest różnica między metanem a metanolem?

  2. Ustalenie celów lekcji. Nauczyciel podaje temat zajęć i wspólnie z uczniami ustala cele.

  3. Rozpoznawanie wiedzy wyjściowej uczniów. Burza mózgów wokół pojęcia oddziaływania międzycząsteczkowe.

Faza realizacyjna:

  1. Nauczyciel dzieli uczniów na trzy grupy zadaniowe, rozdaje arkusze papieru i mazaki. Uczniowie analizują treści w dostępnych źródłach wiedzy, w tym e‑materiał:

  • I grupa – oddziaływania Londona;

  • II grupa – oddziaływania dipol‑dipol; III grupa – wiązania wodorowe. Nauczyciel informuje uczniów, żeby w trakcie analizy treści zwrócili uwagę na budowę związków i warunki potrzebne do zaistnienia danego oddziaływania. Po zakończonej analizie chętni uczniowie lub liderzy omawiają dany rodzaj oddziaływania, z wykorzystaniem techniki gadająca ściana.

  1. Uczestnicy zajęć, na podstawie dostępnych źródeł, w tym treści e‑materiału, przygotowują krótką notatkę w zeszytach na temat oddziaływań międzycząsteczkowych. Chętni lub wybrani uczniowie odczytują swoje notatki. W razie potrzeby nauczyciel uzupełnia podane informacje, jednocześnie oceniając pracę uczniów na lekcji.

  2. Nauczyciel inicjuje dyskusję na temat tego, co zdaniem uczniów może być powodem odmiennych właściwości fizycznych – wspólna analiza medium bazowego.

  3. Uczniowie samodzielnie wykonując ćwiczenia w e‑materiale sprawdzają zdobytą wiedzę.

Faza podsumowująca:

  1. Nauczyciel sprawdza wiedzę uczniów, wykorzystując pytania z e‑materiału, np. polecenia do multimedium. Podaje polecenia:

  • Od czego zależy wartość siły oddziaływań Londona?

  • Jaką rolę pełni donor wodoru, a jaką akceptor?

  • Co to są siły van der Waalsa?

  1. Zadaje uczniom pytania:

  • Co było łatwe, a co trudne?

  • Jak można wykorzystać wiedzę zdobytą na zajęciach?

Praca domowa:

Nauczyciel zleca uczniom dokończenie zadań zawartych w e‑materiale - zestaw ćwiczeń.

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

Medium bazowe może być wykorzystane przez uczniów podczas przygotowywania się do lekcji.

Materiały pomocnicze:

Polecenia podsumowujące (nauczyciel przed lekcją zapisuje je na niewielkich kartkach):

  • Od czego zależy wartość siły oddziaływań Londona?

  • Jaką rolę pełni donor wodoru, a jaką akceptor?

  • Co to są siły van der Waalsa?