Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał Wydrukuj

Wstęp

Energia potrzebna jest na każdym kroku: działanie maszyn wymaga energii, funkcjonowanie organizmów wymaga energii. To również od energii zależy istnienie wszechświata. Energia nie powstaje z niczego i nie ulega zniszczeniu, ale jej forma może ulec różnym zmianom, w zależności od okoliczności. Ogólna sprawność i funkcjonowanie maszyny czy też organizmu zależy od stałego dopływu „paliwa”, rozumianego jako właściwe źródło energii. Organizm człowieka można porównać do żyjącej maszyny, w której prawidłowe działanie wszystkich narządów decyduje o jego dobrym samopoczuciu i informuje o jego zdrowiu.

Podstawowe „paliwo” organizmu człowieka czerpane jest z pokarmu. Potrzeby energetyczne ludzkiego organizmu zależą od płci, wieku, masy ciała, aktywności fizycznej i rodzaju wykonywanej pracy. Ilość dostarczanej w pożywieniu energii powinna być równa ilości energii zużywanej przez organizm na wszystkie jego potrzeby.

Jak działają mechanizmy przemiany energii w różnych procesach metabolicznych? Jak to się dzieje, że spożywanie posiłków i aktywność fizyczna są podstawą przemian energetycznych w naszym organizmie i decydują o jakości naszego życia? Jak powinniśmy dbać o równowagę energetyczną swojego organizmu, by cieszyć się zdrowiem?

RPiFQN2dnx1871
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Nauczysz się
  1. opisywać przemiany energii zachodzące w organizmie człowieka,;

  2. rozwiązywać proste zadania dotyczące wartości kalorycznej pokarmów.

1

Cele edukacyjne zgodne z etapem kształcenia

  1. podaje, jakie przemiany energii zachodzą w organizmie człowieka i jaki wpływ ma energia chemiczna pokarmów na jego funkcjonowanie;

  2. rozwiązuje proste zadania dotyczące przemian energii w różnej postaci, w tym energii chemicznej pokarmów (wartości kalorycznej);

  3. przelicza wartości energii z uwzględnieniem różnych jednostek.

mb52f02b2323f78ac_1511944131585_0

ENERGIA ZDROWIA. DŻULE I KILOKALORIE - audiobook

Rozdziały audiobooka:

  1. Ile czekolady mogę zjeść?

  2. Źródła energii w przyrodzie

  3. Podsumowanie

1
Uwaga!

Notatka dla prowadzącego:

Przed rozpoczęciem pracy z audiobookiem, możesz skorzystać z przygotowanego scenariusza lekcji, który pokazuje, jak wdrożyć materiały multimedialne w tok lekcji.

RpWMjKIJrkvDp1
W prostokątnym polu znajduje się strzałka skierowana w dół (symbol pobierania pliku) i napis „Pobierz załącznik”. Jest to przycisk pozwalający na wyświetlenie, pobranie i zapisanie pliku zawierającego scenariusz lekcji.
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Wskazówka

Podczas odsłuchiwania audiobooka zwróć uwagę na przemiany energii, jakie mają miejsce w naszym organizmie.

Postaraj się zapamiętać składniki pokarmowe dostarczające najwięcej energii organizmowi.

ROYhSu0EIKiID1
Na ekranie pokazany jest panel sterowania z aktywnymi klawiszami do odtwarzania zawartości audiobooka. W części górnej części znajdują się trzy klawisze. Pierwszy od lewej „Widok” umożliwia przełączenie między odtwarzaczem dźwiękowym audiobooka oznaczonym jako „Odtwarzacz” na liście wyboru a podglądem treści audiobooka oznaczonym jako „Tekst”. Odtwarzacz dźwiękowy oznaczony jako „Odtwarzacz” przedstawia żółty pasek, na którym podczas odtwarzania pojawia się tekst. Widok „Tekst” prezentuje pełny tekst pojawiający się w nagraniu. Widok „Dynamiczny” stanowi połączenie widoku „Odtwarzacz” i „Tekst". Klawisz środkowy „Książka” umożliwia nawigację po treści audiobooka. Klawisz trzeci od lewej „Więcej” – zawiera informacje o programie. Poniżej oddzielony linią znajduje się panel sterowania odtwarzacza nagrania. Poniżej panelu sterowania znajduje się żółty pasek, na którym w trakcie odtwarzania pokazywany jest tekst nagrania.
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 1

Wiadomo, że potrzeby energetyczne organizmu zależą m. in. od płci, wieku, masy ciała, rodzaju wykonywanej pracy, aktywności fizycznej. Opracuj swój dzienny jadłospis wiedząc, że proponowana dla dziewcząt w wieku 10‑15 lat dzienna norma zapotrzebowania na energię wynosi 1800‑2800 kcal, a dla chłopców 2050‑3500 kcal. Skorzystaj z tabeli kalorii.

RZv9GtleoDiBd1
Poniżej znajduje się szary prostokąt z wpisanym symbolem pobierania plików oraz link do pobrania dokumentu zawierającego tabelę kalorii „ Pobierz załącznik”.
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 2

Dokonaj obserwacji stylu życia osób w środowisku domowym i szkolnym. Oceń ich postawy wobec aktywności fizycznej. Znajdź argumenty wyrażające ich troskę o właściwy bilans energetyczny organizmu. Zebraną ocenę przedstaw w postaci tabeli lub infografiki.

Polecenie 3

Zastanów się, z jakich źródeł energii korzystasz w ciągu dnia. Określ wykonywane przez siebie czynności. Wskaż te, które są ci niezbędne do życia oraz te, które mocno obciążają środowisko. Wyciągnij odpowiednie wnioski.

1

Przykładowe rozwiązania do poleceń:

Polecenie 1.

Przykładowy jadłospis – dziewczęta w wieku 10‑15lat

śniadanie:

 bułka grahamka - 205 kcal

masło 1 porcja 2g - 148 kcal

szynka 1 plaster - 108 kcal

miód (1 łyżeczka) – 8 kcal

herbata – filiżanka – 1 kcal

jogurt owocowy z muesli 69 kcal

drugie śniadanie:

serek waniliowy 134 kcal

jabłko 50 kcal

obiad:

zupa pomidorowa z ryżem (300 g) - 38 kcal

ziemniaki gotowane na parze – 77 kcal

udko kurczaka pieczone – 211 kcal

surówka z warzyw – 67 kcal

budyń (1 porcja) – 103 kcal

sok owocowy (1 szklanka) – 42 kcal

podwieczorek:

szarlotka – 309 kcal

marchew – 27 kcal

gruszka – 62 kcal

kolacja:

chleb razowy (2 kromki) – 94 kcal

żółty ser (plasterek) – 17 kcal

masło 1 porcja 2g - 148 kcal

mleko (1 szklanka) – 60 kcal

Polecenie 2.

imię i wiek obserwowanej osoby

liczba zjadanych posiłków w ciągu dnia

Upodobania pokarmowe (np. rodzaj pieczywa, owoce, warzywa, rodzaje mięs, itp.)

sposób spędzania wolnego czasu

uprawiane sporty, rekreacja

Zosia, 65 lat

5

pieczywo ciemne, kasze, kurczak gotowany, czasami wołowina, owoce sezonowe

spacery

nordic walking

Paweł, 25 lat

3

fast food, tosty, napoje energetyzujące, chipsy

przy komputerze

rower

Zosia, 65 lat - dba o właściwy bilans energetyczny organizmu.

Paweł, 25 lat - nie dba o właściwy bilans energetyczny organizmu.

Polecenie 3.

Czynności z wykorzystaniem energii niezbędne do życia:

1. gotowanie wody, posiłków

2. oświetlenie pomieszczeń w domu, mieszkaniu

3. pranie brudnych rzeczy za pomocą pralki

4. zmywanie naczyń w zmywarce (duża rodzina)

Czynności z wykorzystaniem energii, które obciążają środowisko:

1. dojazd do szkoły środkami komunikacji prywatnej (samochody)

2. świecenie się lamp w pomieszczeniach w ciągu dnia lub, w których nie przebywamy

3. wietrzenie pomieszczeń przy pełnym ich ogrzewaniu (bez obniżenia temperatury grzania kaloryferów)

4. częste i długie korzystanie z komputera

Wnioski:

1. wiele czynności można ograniczyć czasowo,

2. należy zwracać uwagę na zbędne oświetlenie i ogrzewanie pomieszczeń

mb52f02b2323f78ac_1502093867461_0

Podsumowanie

Podsumujmy, skupiając uwagę na dobrych radach decydujących o naszym zdrowiu:

  1. Dostarczaj w pokarmach różnych składników energetycznych, zarówno cukrów, tłuszczy jak i białek.

  2. Dbaj, aby bilans energetycznyBilans energetycznybilans energetyczny Twojego organizmu był zrównoważony, w przeciwnym razie grozi  ci nadwaga i otyłość, które sprzyjają rozwojowi różnych chorób.

  3. Nie przejadaj się i podejmuj codziennie wysiłek fizyczny, który sprzyja właściwej przemianie energii.

  4. Pamiętaj, że niektóre aktywności człowieka obciążają środowisko, zużywają zasoby energetyczne i przyczyniają się do zaburzenia równowagi przyrodniczej.

RoSvMrzWeiuog1
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Praca domowa
Polecenie 4.1

Odsłuchaj treści audiobooka/e‑podręcznika na temat energii zawartej w czekoladzie, a następnie wykonaj zadanie.

Wskaźnik BMI ( współczynnik masy ciała; z j. ang. Body Mass Index) służy do określenia, czy masa ciała jest właściwa, co wskazuje, że utrzymany jest zrównoważony bilans energetycznyBilans energetycznybilans energetyczny. Oblicza się go według wzoru:

BMI=masa ciała wzrost2

BMI=kgm2

Oblicz swój wskaźnik BMI i sprawdź na poniższym wykresie, czy bilans energetyczny Twojego organizmu jest zrównoważony. Podejmij odpowiednie działania, jeśli wskaźnik nie wskaże zielonego pola.

Odsłuchaj tekst audiobooka „Energia zdrowia”.

RX0iUfA4840aT1
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RLF2r3MpZSaBb1
W prostokątnym polu jest strzałka skierowana w dół (symbol pobierania pliku) i napis „Pobierz załącznik”. Jest to przycisk pozwalający na pobranie na lokalny komputer pliku zawierającego pracę domową.
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
1

Przykładowe rozwiązanie:

Uczennica ma 160 cm wzrostu i masę 50 kg.

BMI=50 kg1,6 m × 1,6 m

BMI=19,53125 kg/mIndeks górny 2

Jej wskaźnik BMI mieści sie w normie.

mb52f02b2323f78ac_1503905579466_0

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1
R6UG7Zun52wYV1
Na ekranie pokazane jest w ramce Zadanie 1. Zatytułowane jest „Wartości energetyczne”. Pod tytułem podane jest polecenie, które brzmi: ”Przyporządkuj wartości energetyczne do składników pokarmowych.”. Poniżej polecenia znajdują się trzy poziome ramki umieszczone jedna nad drugą. W każdej z nich w górnym lewym rogu znajduje się nazwa składnika pokarmowego:- ramka górna – BIAŁKA- ramka środkowa – TŁUSZCZE- ramka dolna – CUKRY. Pod ramkami znajdują się okienka z podaną wartością kaloryczną 4.1 kcal i 9.3 kcal, które należy przyporządkować do odpowiednich składników pokarmowych. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz ”Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności wykonania zadania.
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
RsPx8P4adClYX1
Na ekranie pokazane jest w ramce Zadanie 2. Zatytułowane jest „Przemiany energii w organizmach.”. Pod tytułem podane jest polecenie, które brzmi: ” Przyporządkuj rodzaj energii do przykładowych procesów zachodzących w organizmach.”. Poniżej polecenia w dwóch kolumnach umieszczono dziesięć okienek , po pięć w każdej kolumnie. W kolumnie lewej wewnątrz okienek znajdują się nazwy różnych rodzajów energii. W kolumnie prawej wewnątrz okienek znajdują się nazwy różnych procesów zachodzących w organizmach. Należy połączyć informacje w okienkach w prawej kolumnie z odpowiadającymi im informacjami w okienkach w lewej kolumnie. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz ”Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności wykonania zadania.
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
RqG4we0rY50sS1
Na ekranie pokazane jest w ramce Zadanie 3. Zatytułowane jest „Potrzeby energetyczne.”. Pod tytułem podane jest polecenie, które brzmi: ” Znając wartość energetyczną wybranych produktów spożywczych wyrażoną w kilokaloriach wskaż te, które zaspokoją potrzeby energetyczne wyrażone w dżulach. Dopasuj odpowiednio produkty do potrzeb energetycznych.”. Poniżej polecenia znajdują się trzy poziome ramki umieszczone jedna nad drugą. W każdej z nich w górnym lewym rogu znajduje się podana wartość potrzeb energetyczna wyrażona w dżulach:- ramka górna – 2 200 800 J- ramka środkowa – 5 409 600 J- ramka dolna – 2 389 800 JPod ramkami znajduje się siedem okienek, w których umieszczono nazwy różnych produktów i ich wartości energetyczne wyrażone w kilokaloriach. Należy dopasować produkty, których wartość energetyczna pasuje do zamieszczonych w ramkach potrzeb energetycznych. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz ”Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności wykonania zadania.
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
mb52f02b2323f78ac_1502358147126_0

Słowniczek

Bilans energetyczny
Bilans energetyczny

wyraża przepływ energii i przemiany jednej formy w inną; w odniesieniu do organizmów - określa różnicę w ilości energii dostarczonej w pożywieniu z jej wydatkowaniem na funkcjonowanie organizmu

Chlorofil
Chlorofil

związek chemiczny występujący w organizmach przeprowadzających fotosyntezę nadający im zielony kolor; odpowiedzialny za pochłanianie światła i przekazywanie energii

Dżul (J)
Dżul (J)

jednostka pracy, energii i ciepła w układzie SI

Fotosynteza
Fotosynteza

proces przemian biochemicznych z wykorzystaniem energii słonecznej, podczas którego w komórkach zawierających chlorofil z wody i dwutlenku węgla powstają związki organiczne; w procesie tym energia słońca ulega przemianie w energię chemiczną związków organicznych, a uwalniający się do atmosfery tlen decyduje o życiu organizmów na Ziemi

Glikogen
Glikogen

wielocukier zbudowany z wielu obszernych fragmentów cząsteczek glukozy, gromadzący się w wątrobie i tkance mięśniowej

Glukoza
Glukoza

cukier prosty występujący w owocach, sokach owocowych, miodzie; pełni ważną funkcję w przemianach energetycznych zachodzących w organizmach

Kilokaloria
Kilokaloria

jednostka energii cieplnej, nienależąca do układu SI, powszechnie stosowana w dietetyce dla określenia wartości energetycznej pokarmu

Oddychanie tlenowe
Oddychanie tlenowe

proces zachodzący w komórkach organizmów, podczas którego związki organiczne (np. glukoza) w połączeniu z tlenem ulegają rozpadowi z uwolnieniem energii niezbędnej do przebiegu funkcji życiowych