Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał

Grafika przedstawia wybrane czynniki decydujące o procesie wietrzenia chemicznego. Po kliknięciu wybranego numeru na ilustracji wyświetli się bardziej szczegółowa informacja. Przeanalizuj schemat, a następnie wykonaj polecenia. W razie potrzeby skorzystaj z innych źródeł informacji.

R1bLAXmSaZw0C1
1. 1. OpadyDostarczana z opadami woda zawierająca gazy pobrane z powietrza: tlen, azot, dwutlenek węgla, jest głównym ośrodkiem reakcji chemicznych oraz wymywania i transportu produktów wietrzenia. Wsiąkając w głąb podłoża skalnego rozpuszcza minerały i tworzy nowe aktywne substancje przyspieszające dalsze wietrzenie (np. kwas siarkowy, kwas węglowy). W środowisku wodnym zachodzą podstawowe procesy wietrzenia chemicznego – rozpuszczanie, utlenianie, redukcja, uwęglanowienie, uwodnienie i in., 2. Temperatura 2. stożek pasożytniczyTemperatura, wpływa wprost proporcjonalnie na tempo wietrzenia chemicznego, zgodnie z regułą van't Hoffa głoszącą, że szybkość reakcji chemicznej wzrasta 2-krotnie przy podwyższeniu temperatury o 10 °C., 3. Tekstura 3. bomby wulkaniczne Tekstura skały, czyli sposób przestrzennego rozmieszczenia składników (ziaren skalnych i przestworów), określa przepuszczalność skały - łatwość, z jaką woda może przenikać do wnętrza skały i pozostawać w niej; dłuższy czas kontaktu wody ze skałą inicjuje reakcje chemicznego rozpadu minerałów., 4. Lepiszcze 4. gazy wulkaniczne Rodzaj lepiszcza skał osadowych wpływa na odporność skał na wietrzenie; lepiszcze węglanowe szybko ulega rozpadowi np. pod wpływem kwasów humusowych, a skały w których występuje szybko podlegają procesom wietrzenia chemicznego; lepiszcze krzemionkowe jako bardziej odporne opóźnia proces wietrzenia skał., 5. Wielkość ziaren 5. piaski, popioły i pyły wulkaniczne – Wielkość ziaren skalnych wpływa na wielkość powierzchni właściwej, a więc również powierzchni wymiany chemicznej. Przy większym rozdrobnieniu ziaren powierzchnia ta wzrasta, co intensyfikuje procesy wietrzenia chemicznego., 6. Właściwości chemiczne i budowa minerałów 6. Szybkość rozkładu minerału o danym uziarnieniu zależy od jego budowy i właściwości chemicznych. W przypadku np. budowy pakietowej, poszczególne pakiety są luźno połączone za pośrednictwem jonów magnezu lub żelaza; w obecności wody jony te są łatwo uwalniane i wymywane, co w efekcie powoduje całkowity rozpad minerału. Najmniej odporne na rozpuszczanie są węglany i siarczany, bardzo odporne są natomiast glinokrzemiany. Podatne na wietrzenie chemiczne są więc wapienie, dolomity i gipsy oraz sole potasowe i sól kuchenna. Do najbardziej odpornych zalicza się utwory krystaliczne., 7. Nachylenie terenu 7. Duże nachylenie terenu powoduje intensywny powierzchniowy spływ wody i ograniczone jej przesiąkanie. Z tego względu intensywność wietrzenia chemicznego na stoku jest słabsza niż na terenach płaskich, nisko położonych, gdzie przesiąkanie jest dominującym procesem i decyduje o dłuższym kontakcie wody ze skałą. W takich warunkach strefa wietrzenia może sięgać do znacznej głębokości., 8. Bakterie 8. Bakterie wytwarzają z podlegających rozkładowi szczątków roślinnych silne kwasy (np. masłowy, octowy); bakterie rozkładające związki amonowe wytwarzają wolny kwas azotowy; kwasy te silnie działają na substancje mineralne przyspieszając rozkład skał., 9. Rośliny 9. Zasiedlające skały rośliny pionierskie uwalniają kwasy organiczne; podczas rozkładu szczątków roślin (nie tylko pionierskich, ale także wyższych) powstają kwasy humusowe; kwasy wnikają wraz z wodą opadową w przestwory skalne i przyspieszają rozkład skał.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., CC BY-SA 3.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/.
Polecenie 1

Zastanów się, czy uwzględnione czynniki mają jednakowy wpływ na przebieg i intensywność procesów wietrzenia chemicznego, czy też niektóre z nich (jakie?) można uznać za dominujące. Odpowiedź uzasadnij, podaj przykłady.

RnXmRdNTeKSMd
(Uzupełnij).
Polecenie 2

Określ, jakie cechy powinny mieć uwzględnione w schemacie czynniki, aby proces wietrzenia chemicznego przebiegał z dużą intensywnością.

R5ZnpWpcmw8GI
(Uzupełnij).