Zgłoś uwagi
Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał

Klasa zyska w szkole więcej, jeśli uczniowie będą ze sobą współpracować, dzielić się umiejętnościami, wspólnie pokonywać przeszkody. Oczywiście w imię wspólnego celu trzeba zrezygnować z części niezależności i podporządkować się wspólnie wypracowanym decyzjom. W tym rozdziale przyjrzymy się przyczynom współpracy państw, ich formom i skutkom.

Unia Europejska to przykład najdalej na świecie posuniętej międzynarodowej integracji polityczno-gospodarczej
Już wiesz
  • jak wygląda współczesna mapa polityczna świata;

  • gdzie na świecie leżą regiony wysoko rozwinięte, a gdzie rozwijające się;

  • na czym polega globalizacja.

Nauczysz się
  • wyjaśniać, czym jest integracja państw;

  • wyjaśniać, dlaczego państwa dążą do integracji;

  • przedstawiać negatywne aspekty integracji;

  • wymieniać ważne ugrupowania integracyjne.

1. Czym jest integracja?

Ani zasoby naturalne, ani ludzkie nie są rozmieszczone równomiernie. Społeczeństwa wyrastają z odmiennych kręgów kulturowych, mają różne priorytety, dzieje i doświadczenia. Chcąc się rozwijać, uzyskiwać deficytowe dobra, rozszerzyć rynki na swoje towary, nawiązują między sobą współpracę. W najprostszej postaci jest to porozumienie dwóch krajów. Często zdarza się jednak, że współpracę podejmuje kilka, a nawet kilkanaście państw. Jako grupa zyskują więcej – ich współpraca się poszerza, czasem pogłębia. Dodatkowo, występując razem, są silniejsi w rozmowach z potęgami gospodarczymi i politycznymi.
Właśnie dlatego powstają gospodarcze organizacje integracyjne. Integracja oznacza zacieśnianie przez państwa przede wszystkim współpracy ekonomicznej, choć ona nie byłaby możliwa bez współpracy politycznej. Minusem, jak w każdej organizacji, jest rezygnacja z części niezależności – państwo członkowskie musi podporządkować się wspólnym decyzjom, nawet jeśli było im przeciwne.
Duża liczba ugrupowań integracyjnych na świecie świadczy o przewadze zalet integracji nad jej wadami.

Do 2028 roku ma powstać Afrykańska Wspólnota Gospodarcza (ang. African Economic Community, AEC), której zadaniem będzie koordynacja działań regionalnych wspólnot ekonomicznych w celu redukcji wysokich kosztów handlu

2. Stopnie integracji

Najczęściej wyróżnia się 5 stopni integracji gospodarczej.

  • Najniższy – strefa wolnego handlu – gwarantuje swobodę przepływu towarów między krajami członkowskimi, czyli brak ceł i ograniczeń. Natomiast każdy z krajów określa własną politykę handlową wobec państw spoza organizacji.

  • Jeżeli państwa uzgodnią wspólną politykę celną, to osiągną wyższy stopień integracji – unię celną.

  • Kolejny stopień – wspólny rynek – oznacza dodatkowo swobodę przepływu ludzi, kapitału, usług i informacji.

  • Unia gospodarcza to kolejny stopień integracji. Jej podstawową cechą jest wspólna polityka finansowa, w tym dotycząca podatków czy waluty. Na tym etapie pojawiają się ponadnarodowe instytucje koordynujące lub zarządzające, np. bank centralny emitujący i kontrolujący wspólną walutę.

  • Najbardziej zaawansowaną formą integracji jest unia polityczna ze wspólnym rządem. Państwa redukują swą podmiotowość, ponieważ decyzje podejmowane są w imieniu wszystkich członków przez ponadpaństwowe instytucje.

    Nazwa organizacji nie zawsze odpowiada poziomowi integracji

Polecenie 1

Która forma integracji jest twoim zdaniem najkorzystniejsza? Przedstaw argumenty.

3. NAFTA

NAFTA (ang. North American Free Trade Agreement) – Północnoamerykańskie Porozumienie Wolnego Handlu funkcjonuje od 1994 roku. Łączy Kanadę, Stany Zjednoczone i Meksyk. Dzięki niemu znacząco wzrosły obroty handlowe między państwami członkowskimi. Sztandarowymi przykładami inwestycji wspomagającymi rozwój Meksyku są maquiladoras – montownie korzystające z amerykańskich surowców i technologii oraz meksykańskich pracowników. Amerykanie i Kanadyjczycy zyskują tańsze produkty, Meksykanie mają pracę i dochody.
Negatywnym skutkiem współpracy jest napływ do Meksyku subsydiowanej żywności z USA, co destabilizuje lokalny rynek rolny. Porozumienie nie zmniejszyło różnic w dochodach i poziomie życia między Stanami Zjednoczonymi i Meksykiem, czego rezultatem jest intensywna nielegalna emigracja na północ.

Szwalnia odzieży w jednym z przygranicznych miast w północnym Meksyku

4. Unia Europejska

Historia Unii Europejskiej zaczęła się w 1952 roku wraz z powstaniem Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, która w 1957 roku przekształciła się w Europejską Wspólnotę Gospodarczą. Początkowo tworzyło ją 6 państw: Francja, Włochy, Niemcy (Zachodnie), Belgia, Luksemburg i Holandia. Sukces wspólnego rynku spowodował, że wstępowały do niego kolejne państwa. Jednocześnie pogłębiała się integracja. Zyskiwał na znaczeniu parlament europejski, obecnie wybierany w głosowaniu powszechnym, pojawiły się ponadnarodowe instytucje, jak Europejski Bank Centralny. Konsekwencją było wprowadzenie w części państw wspólnej waluty. Obecnie Unia Europejska liczy 28 państw.

Polecenie 2

Sprawdź w dowolnym źródle informacji, w ilu językach muszą ukazywać się dokumenty Unii Europejskiej. Czy twoim zdaniem ta liczba ma znaczenie dla funkcjonowania unii?

Unię Europejską tworzy 28 państw

Celem UE w XXI wieku jest działanie na rzecz rozwoju, bezpieczeństwa, ochrony środowiska, rozpowszechniania europejskich wartości przy zachowaniu różnorodności kulturowej.
Członkostwo w Unii przynosi wymierne korzyści. Obszary słabiej rozwinięte otrzymują pomoc z funduszy – regionalnego i strukturalnego. Za te pieniądze modernizuje i buduje się drogi, porty, oczyszczalnie ścieków, finansuje zakup sprzętu badawczego, organizuje szkolenia. Rolnicy otrzymują dopłaty do produkcji albo do posiadanej ziemi. Tradycyjne wyroby regionalne są chronione i nie mogą być produkowane pod swoją nazwą w dowolnym miejscu. Uczniowie i studenci uczestniczą w licznych programach międzynarodowych wymian.
Przepisy prawa krajowego nie mogą być sprzeczne z unijnymi. To wymusza wysokie standardy dotyczące praw socjalnych, społecznych, kulturowych, politycznych, edukacji czy ochrony zdrowia.
Jednolite przepisy ułatwiają współpracę firm, wspólna waluta zmniejsza koszty prowadzenia międzypaństwowej działalności gospodarczej, regulacje wymuszają wysoką jakość wyrobów. Gdy pojawiają się spory, rozstrzyga je unijny trybunał sprawiedliwości.

Tablica dokumentująca pomoc finansową Unii Europejskiej

Krytycy Unii wskazują na rozbudowaną biurokrację, niemoc decyzyjną, konieczność opłacania składek, utratę suwerenności, szkodliwe przepisy, działania przeciw chrześcijaństwu itp.

Ciekawostka

W Europejskim Systemie Ochrony Produktów Regionalnych i Tradycyjnych zarejestrowanych jest 36 polskich produktów, m.in. fasola korczyńska, karp zatorski i oscypek.

Przykład produktu pochodzącego z Polski zarejestrowanego w Europejskim Systemie Ochrony Produktów Regionalnych i Tradycyjnych

5. Inne organizacje

Wspólny Rynek Południa (MERCOSUR) to wbrew nazwie jedynie unia celna zrzeszająca Brazylię, Argentynę, Paragwaj, Urugwaj i Wenezuelę. Boliwia jest w trakcie ratyfikacji. Pozostałe kraje są członkami stowarzyszonymi. Organizacja chce stworzyć warunki dla równego traktowania wszystkich podmiotów gospodarczych, by umożliwić wolną i równą konkurencję na rynku. Od powstania w 1991 roku obroty handlowe wewnątrz organizacji wzrosły 9‑krotnie, choć trzeba pamiętać, że prawie połowa z nich to wymiana brazylijsko‑argentyńska. Docelowo MERCOSUR ma przekształcić się we wspólny, wolny rynek.

Specyficzną formą współpracy jest APEC – Wspólnota Gospodarcza Azji i Pacyfiku. Sama definiuje się jako forum gospodarcze. W forum uczestniczy 21 państw stanowiących 40% ludności świata, mających ponad 40% udziału w globalnym handlu i wytwarzających ponad 50% światowego PKB. Wskutek obniżenia barier handlowych, zmniejszenia kosztów prowadzenia biznesu wymiana towarowa pomiędzy państwami członkowskimi wzrosła ponad 5‑krotnie. Do 2015 roku w regionie ma być powszechny dostęp do szerokopasmowego Internetu, co znacząco wpłynie na rozwój ekonomiczny i społeczny.

Ścisła współpraca pomiędzy państwami nie dotyczy tylko polityki i gospodarki. Dzięki Międzynarodowemu Komitetowi Olimpijskiemu sportowcy rywalizują według jednakowych reguł i przepisów w zawodach sportowych z igrzyskami olimpijskimi włącznie.

Światowy Związek Pocztowy umożliwia przesyłanie listów i paczek według jednakowych zasad na całym świecie. Z kolei UNESCO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury) przyczynia się do współpracy kulturalnej, naukowej i oświatowej. Dzięki niej mamy na przykład Listę Światowego Dziedzictwa.

Ciekawostka

Międzynarodowy Komitet Olimpijski ma 204 członków, więcej niż ONZ.

Podsumowanie

  • Integracja oznacza zacieśnianie współpracy między państwami.

  • Integracja dotyczy najczęściej współpracy ekonomicznej i politycznej, ale są organizacje koncentrujące się na kulturze, nauce czy sporcie.

  • Integracja ekonomiczna ma 5 stopni zaawansowania:

    • strefa wolnego handlu,

    • unia celna,

    • wspólny rynek,

    • unia gospodarcza,

    • unia polityczna.

  • NAFTA jest przykładem strefy wolnego handlu, MERCOSUR – unii celnej, a Unia Europejska – unii gospodarczej.

Praca domowa
Polecenie 3.1

Znajdź w swojej miejscowości (gminie, powiecie) działania lub skutki działań wynikające z członkostwa Polski w Unii Europejskiej i krótko je opisz.

Polecenie 3.2

Wybierz organizację integracji gospodarczej inną niż wymienione w tekście powyżej i przygotuj jej charakterystykę.

Słowniczek

integracja

zacieśnianie współpracy międzypaństwowej

strefa wolnego handlu

państwa znoszą ograniczenia handlowe między członkami organizacji, a z innymi państwami każdy z nich ustala własne zasady

unia celna

państwa znoszą ograniczenia handlowe między członkami organizacji i stosują wspólne zasady handlu dla innych państw

unia gospodarcza

wspólny rynek oraz wspólna polityka finansowa i ewentualnie monetarna jest koordynowana przez ponadnarodowe instytucje

unia polityczna

państwa członkowskie tracą swą podmiotowość, ponadnarodowe instytucje działają w imieniu całej organizacji

wspólny rynek

państwa znoszą ograniczenia handlowe między członkami organizacji i stosują wspólne zasady handlu dla innych państw; wprowadzają swobodę przepływu ludzi, kapitału, usług i informacji

Zadania

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3
Ćwiczenie 4
Ćwiczenie 5