Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj
R1K7DjMNokrgG

Jadwiga Andegaweńska na polskim tronie

Sarkofag królowej Jadwigi w Katedrze na Wawelu
Cezary Piwowarski, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0

Jadwiga Andegaweńska – król Polski

Król Kazimierz Wielki nie pozostawił męskiego potomka. W związku z tym po jego śmierci w 1370 roku tron objął, zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami, jego siostrzeniec Ludwik Andegaweński, król Węgier. W imieniu Ludwika rządy w Polsce sprawowała jego matka Elżbieta Łokietkówna, gdyż król przebywał często za granicą. Gdy Ludwik zmarł, tron objęła jego córka Jadwiga Andegaweńska. Gdy przybyła z Węgier do Polski, miała zaledwie 10 lat. Niedługo po przyjeździe w 1384 roku została koronowana, za zgodą panów polskich, i przyjęła po ojcu tytuł króla Polski (nie królowej!). Mimo młodego wieku Jadwiga musiała się odnaleźć w obcym dla niej kraju.

Polecenie 1

Przyjrzyj się drzewu genealogicznemu Jadwigi Andegaweńskiej, a następnie wykonaj ćwiczenie.

RuJmAPFcyhZA61
Drzewo genealogiczne Jadwigi Andegaweńskiej
Contentplus.pl sp. z o.o., Drzewo genealogiczne Jadwigi Andegaweńskiej, licencja: CC BY 3.0
Ćwiczenie 1
R167lnK18yMPz1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000008FCB5v32_0000000Z

Jadwiga wychodzi za mąż

Dwa lata po objęciu tronu, w 1386 roku, królowa Jadwiga poślubiła księcia Litwy, Władysława Jagiełłę. W życiu młodej królowej bardzo ważnym wydarzeniem było zerwanie wcześniejszego narzeczeństwa z księciem austriackim Wilhelmem Habsburgiem. Zostali oni narzeczonymi jeszcze we wczesnym dzieciństwie. Jednak panowie małopolscy wybrali jej na męża dużo starszego Jagiełłę. Jadwiga nie była zadowolona z tego wyboru, ale od tej chwili stała się wierną towarzyszką króla, w pełni pogodziła się ze swoim losem. Uczestniczyła w życiu państwa u boku małżonka i wspierała go w jego działaniach.

R12zNL9AoHUZG
Jadwiga Andegaweńska
Antoni Piotrowski, 1900, domena publiczna
Ciekawostka

By zrozumieć, jak to było w średniowieczu możliwe, żeby dzieci mogły być narzeczonymi albo poślubiały dorosłych, konieczne jest pewne wyjaśnienie. Związki, które były zawierane między członkami rodów królewskich, były zarazem ważnymi wydarzeniami politycznymi. W ten sposób dochodziło do zawiązywania sojuszów między krajami, z których przyszli małżonkowie pochodzili. Była to też droga rozwiązywania rozmaitych problemów wewnętrznych tych krajów. Za dzieci decydowali ich królewscy rodzice albo doradcy. Najczęściej też małżonkowie zamieszkiwali razem dopiero wtedy, gdy osiągnęli dojrzałość.

j0000008FCB5v32_000EX001

Wykształcenie

Jadwiga została wychowana i wykształcona tak, by w przyszłości móc zostać dobrą królową. Do pełnienia roli królowej przygotowywała się na wiedeńskim dworze Habsburgów, a później na dworze Ludwika w stolicy Węgier. Zdobyła tam staranne wykształcenie, poznała język łaciński i niemiecki, prawdopodobnie też podstawy polskiego. Nauczyła się sztuki haftu. Umiała pisać i czytać. Wśród jej lektur bardzo ważne były dzieła religijne. Interesowała się nauką i sztuką.

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow

To karta z tekstem Psalmu 1. Znajduje się ona w najwspanialszym średniowiecznym polskim przekładzie psalmów, tzn. w Psałterzu floriańskim (XIV wiek), przygotowanym dla królowej Jadwigi.

Polecenie 2

Spróbuj rozpoznać języki (trzy), na które przetłumaczono hebrajski tekst.

R1Etv0VpAgu1d
Psałtetrz floriański
Biblioteka Narodowa w Warszawie, domena publiczna
j0000008FCB5v32_0000001R

Pani dobra i święta – działalność dobroczynna

Królowa Jadwiga z wielkim szacunkiem odnosiła się do Kościoła. Starała się wspierać jego działania. Wspomagała też poszczególne kościoły i duchownych. Nie żałowała pieniędzy na wyposażenie kościołów krakowskich, w tym katedry wawelskiej. Jej działalności dobroczynnej doświadczały również szpitale. Wstawiała się nawet za skazańcami, wypraszając dla nich łaskę. Współczuła ludziom, którzy znaleźli się w niedoli. Dla ubogich, wdów, przychodniów, pielgrzymów i wszelakiego rodzaju nędzarzy szczodre wydawała jałmużny – pisał kronikarz Jan Długosz. Jeśli mogła, wspomagała ich materialnie.

R1GANke5xumMs
Jadwiga Andegaweńska
Marcello Bacciarelli, domena publiczna
j0000008FCB5v32_00000021

Jadwiga ratuje uniwersytet w Krakowie

Królowa Jadwiga bardzo ceniła wiedzę i uczonych. Wiedziała, że założony przez Kazimierza Wielkiego uniwersytet w Krakowie podupadł. Podjęła starania, by go odnowić. W tym celu najpierw zwróciła się do papieża o zgodę na powołanie do życia wydziału teologicznego, którego brakowało wcześniej. Kiedy taką zgodę otrzymała, Jadwiga nakazała przekazać wszystkie klejnoty swoje, szaty, pieniądze, i wszystek sprzęt królewski na wsparcie dla nieszczęśliwych i na założenie naukowej wszechnicy w Krakowie – napisał kronikarz Jan Długosz.
Królowa nie zdołała jednak osobiście dokończyć rozpoczętego dzieła. Zaskoczyła ją przedwczesna śmierć. Zmarła w 1399 roku z powodu komplikacji po urodzeniu córki. Wykonując testament zmarłej małżonki, król Władysław Jagiełło doprowadził w 1400 roku do ponownego otwarcia Akademii Krakowskiej, nazywanej dzisiaj Uniwersytetem Jagiellońskim.

Polecenie 3

Wskaż na poniższym obrazie Jana Matejki:

  • herb Królestwa Polskiego,

  • insygnia koronacyjne,

  • model budynków uniwersyteckich trzymany przez studenta,

  • godło Akademii (dwa skrzyżowane berła) trzymane przez uczonego.

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
RLpO2ORHygi8S1
Założenie Szkoły Głównej, przeniesieniem do Krakowa, ugruntowane
Jan Matejko, Założenie Szkoły Głównej, przeniesieniem do Krakowa, ugruntowane, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
j0000008FCB5v32_0000002O

Królowa Jadwiga w pamięci potomnych

W pamięci ludzi pozostała pamięć o królowej Jadwidze jako o dobrodziejce dla ludzi potrzebujących i dla Kościoła, odnowicielce Akademii Krakowskiej i przede wszystkim jako o kobiecie wielkiej pobożności.
Napisał o niej anonimowy kronikarz, że była niestrudzoną pomnożycielką kultu Bożego, opiekunką Kościoła, sługą sprawiedliwości, towarzyszką wszelkich cnót, pokorną i łaskawą matką sierot, a według powszechnego mniemania nie widziano wówczas w świecie podobnego jej człowieka z królewskiego rodu.

W uznaniu cnót i zasług królowa Jadwiga uznana została przez Kościół za świętą. Do kanonizacji doszło w 1997 roku, a dokonał jej w Krakowie papież Polak Jan Paweł II.

Polecenie 4

Opisz wygląd sarkofagu. Co świadczy o tym, że była to polska władczyni?

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
RLdpdJzNnhRcG1
Sarkofag, czyli zdobiona trumna, Jadwigi Andegaweńskiej w Katedrze na Wawelu
Poznaniak, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 2.5
JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
j0000008FCB5v32_00000032

Podsumowanie

Ćwiczenie 2
R1EICj3qP3EIH1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
R14F3B5s6xnfD1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
1
Ćwiczenie 4
R19EKITaTHe1s1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow

Polecenia

  1. Scharakteryzuj postać królowej Jadwigi.

  2. Wymień zasługi królowej Jadwigi dla kultury polskiej.