Wydrukuj Zapisz jako PDF Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał
RaeLBEpT6t8lD

Jaka jesień średniowiecza?

Bitwa pod Aljubarrota
Jean d'Wavrin, Bitwa pod Aljubarrota, licencja: CC 0

Średniowieczna Europa nie przestaje zadziwiać. W toku jej tysiącletnich dziejów mogliśmy obserwować wiele nowatorskich zmian, które zachodziły w społecznościach całego kontynentu, w tym na ziemiach polskich. Ostatnie dwa stulecia nie były epoką schyłku, starzenia się kultury czy postępującego niedostosowania instytucji do nowych zjawisk społecznych. Przeciwnie, wszędzie widać było otwartość na zmiany. Dążono do zachowania tradycji, ale jednocześnie wyraźna była gotowość społeczeństw do próbowania nowych rozwiązań. Wciąż otwarte pozostaje pytanie, czy tempo zachodzących zmian przyśpieszyło w porównaniu z XI–XIII wiekiem. Czy może zwiększyła się liczba źródeł, co stwarza wrażenie większej liczby zdarzeń? Czy możemy rozstrzygnąć, ile było średniowiecza w późnym średniowieczu? A może była to już kolejna epoka? Przednowożytność?

R1Q31ahMatGpq
Średniowiecze - zasięg chronologiczny, opowiada prof. dr hab. Przemysław Wiszewski Średniowiecze - zasięg chronologiczny, opowiada prof. dr hab. Przemysław Wiszewski Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., , licencja: CC BY 3.0, muzyka: istockphoto.com.
tpfjsDWYps_0000000H

Cesarz lub król, z woli Boga i własnego narodu

Polecenie 1

Przypomnij sobie, jaka była rola cesarza w XIV–XV wieku. W jaki sposób zmieniała się od XIII wieku władza królewska?

Polecenie 2

Przeczytaj poniższy tekst i na jego podstawie przygotuj krótką mowę (do 3 minut, 1 strona tekstu, 1800 znaków na stronę) do słuchaczy w klasie. Opowiedz się za wyborem Władysława Jagiełły na męża Jadwigi Andegaweńskiej lub przeciw jego kandydaturze.

R13EHxKyTsDr91
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 3

Podzielcie się na dwie grupy: zwolenników władzy króla „narodowego” i zwolenników władzy uniwersalnej cesarza. Wykorzystując poniższy tekst, zaprezentujcie argumenty za wyższością władzy jednego z nich nad drugim. Porównajcie role obu:

  • podczas najazdu osmańskich Turków na Europę,

  • podczas wojny z chrześcijańskim sąsiadem łupiącym pogranicze,

  • w czasie wewnętrznego buntu chłopów przeciw szlachcie i Kościołowi.

Bartolo of Sassoferratu (1)tpfjsDWYps_000tp001(1) o władzy monarchów (XIV w.)

[...] jest jasne, że wszyscy królowie są wybrani przez Boga, bezpośrednio lub pośrednio, także przez elektorów z inspiracji Boga. [...] dlatego władza, która jest powoływana do życia poprzez elekcję, jest świętsza niż ta, którą się osiąga przez dziedziczenie. [...] dlatego wybór na władcę uniwersalnego dokonuje się poprzez elekcję dokonaną przez książąt i dostojników Kościoła, a nie przez dziedziczenie. Takie jest cesarstwo i władza, które Bóg uczynił u zarania dziejów.
[...] Ale królowie poszczególnych społeczności częściej są stanowieni przez ludzi. W tym przypadku jest dozwolone, by władza była przekazywana drogą dziedziczenia. [...] jest niebezpiecznym posiadanie króla z innego narodu (niż jego poddani). Ale w tym przypadku, możecie powiedzieć, jak to się stało, że cesarstwo Rzymian zostało przekazane Germanom, to jest Niemcom, przez Kościół? Moja odpowiedź brzmi: bo wszyscy chrześcijanie nazywają siebie braćmi [...]. Ale nie może być przekazane (cesarstwo) Saracenowi, poganinowi lub niewiernemu. [...] [nie powinno się wybierać króla spośród innych narodów] ponieważ władza nad innym narodem nie jest wykonywana w sposób tak wierny [jak wobec własnego]. I dlatego Imperium Rzymskie, odkąd zostało oddzielone od Rzymian, słabło na naszych oczach. To nie mogło się jednak wydarzyć bez ukrytego zamiaru Boga.

tpfjsDWYps_000tp001
tpfjsDWYps_0000001B

Wojownicy – konni i piesi

Polecenie 4

Przypomnij sobie przebieg wojny stuletniej i zmieniający się sposób życia rycerstwa. Spróbuj na tej podstawie wyjaśnić, dlaczego w scenie bitwy pod Hastings (zwana Oponą z Bayeux lub Tkaniną z Bayeux, XI w.) dominują rycerze konni, a na powstałej w XV wieku miniaturze z przedstawieniem bitwy pod Aljubarrota najważniejszą rolę odgrywają piesi żołnierze.

RwsnVs0y0HWup
Fragment opony z Bayeux
Myrabella, Opona z Bayeux, licencja: CC 0
RaeLBEpT6t8lD
Bitwa pod Aljubarrota
Jean d'Wavrin, Bitwa pod Aljubarrota, licencja: CC 0
tpfjsDWYps_0000001T

Andegawenowie w Europie

RmAMULYbo0cAo1
Portret Ludwika I Wielkiego, króla Polski i Węgier - 1370 rok.
artysta nieznany, Ludwik Węgierski, król Polski, przed 1645 r., olej na płótnie, Ratusz Staromiejski - Muzeum Okręgowe w Toruniu, domena publiczna

Dynastia Andegawenów pochodziła z południowej Francji, dlatego też oryginalna nazwa tej rodziny brzmiała Anjou [ãżụ]. Jej największym sukcesem politycznym było opanowanie południowowłoskiego królestwa Neapolu. Członkowie tej rodziny władali nie tylko tym królestwem, ale walka o nie była zawsze najważniejszym celem ich polityki.

tpfjsDWYps_0000002G

Quiz

1. Kościół powszechny

Rb3YhrL35BzUP
Posiedzenie uczonych, biskupów, kardynałów i papieża Jana XXIII w Katedrze w Konstancji podczas soboru kończącego Wielką Schizmę Zachodnią.
Ulrich Richental, Kronika Soboru w Konstancji, 1460-1465, kolorowany rysunek piórkiem, Rosgartenmuseum, Konstancja, domena publiczna
RroKXs3Qt25gg1
Ćwiczenie 1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

2. Znaczenie stanów

RFF9s8xTn9aam
Jan bez Ziemi, król Anglii, odmawia podpisania Wielkiej Karty Swobód podczas pierwszego jej przedłożenia. Podpisał ją niedługo później, bo w czerwcu 1215 roku. Ceremonia odbyła się na Runnymede – łące nad Tamizą, usytuowanej kilka kilometrów od Windsoru.
John Cassel, Ilustrowana historia Anglii, 1902, domena publiczna
R1AAik6sGMEeM1
Ćwiczenie 2
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

3. Król elekcyjny

RsYX6HSH3LkxD
Mapa Polski, Litwy, Ukrainy, Moskwy i Bałkanów, rozciągająca się od Prus, Wilna i Smoleńska na północy, do Bośni, Bułgarii, Konstantynopola i Krymu na południu. Polska w centrum.
Sebastian Munster, Nowy opis Polski i Węgier., 1552, papier ręcznie kolorowany, domena publiczna
RVudaUmD71LPe1
Ćwiczenie 3
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

4. Jagiełło – obcy król

RqKy2emIyILKl
Scena uwięzienia Kiejstuta i Witolda przez Jagiełłę podczas wojny litewskiej.
Wojciech Gerson, Kiejstut i Witold uwięzieni przez Jagiełłę, 1873, olej na płótnie, Muzeum Sztuki w Łodzi, domena publiczna
RRav1ql68iNCm1
Ćwiczenie 4
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

5. Unia?

R1HKp5nSf0C82
Wielki książę litewski i król Polski Kazimierz IV Jagiellończyk i jego żona, Elżbieta Habsburg, nieznanego malarza z XVII wieku.
artysta nieznany, Kazimierz i Elżbieta Habsburżanka, domena publiczna
R1JssK0ljJVVK1
Ćwiczenie 5
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

6. Gdzie wzrok nie sięga...

RmX46bV97Qo0P
Portret Jana Olbrachta.
Marcello Bacciarelli, Jan Olbracht, 1768-1771, olej, blacha miedziana, Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum, domena publiczna
R1AQioeY1f0hX1
Ćwiczenie 6
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

7. Ludzie średniowiecza w parlamencie

RS5lVyDtMPuv8
Karta ze statutu opracowanego przez kanclerza wielkiego koronnego prymasa Jana Łaskiego, przedstawiająca polski parlament.
rytownik nieznany, Przesławnego Królestwa Polskiego przywileje, konstytucje i zezwolenia urzędowe oraz uznane dekrety, 1506, Miejska Biblioteka Publiczna im. J. Słowackiego w Tarnowie,
R16WMxDzhVdac1
Ćwiczenie 7
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
tpfjsDWYps_0000004X

Zamiast podsumowania

RINBWgSniXE27
Jesień średniowiecza, opowiada prof. dr hab. Przemysław Wiszewski Jesień średniowiecza, opowiada prof. dr hab. Przemysław Wiszewski Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Dzięki temu spotkaniu z historią uzyskałem lub rozwinąłem:

  • umiejętność:

R13EHxKyTsDr91
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
  • wiedzę:

R13EHxKyTsDr91
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
  • zrozumienie:

R13EHxKyTsDr91
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.