Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Udostępnij materiał Zapisz jako PDF
R1TCcHXRbnaUB1

Jestem młodym architektem. Projektowanie planu miasta

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

RJC84kxriwJlN1
Scenariusz zajęć do pobrania.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.

I. Opanowanie zagadnień z zakresu języka i funkcji plastyki; podejmowanie działań twórczych, w których wykorzystane są wiadomości dotyczące formy i struktury dzieła. Uczeń:

1) wykazuje się znajomością dziedzin sztuk plastycznych: malarstwa, rzeźby, grafiki, architektury (łącznie z architekturąArchitekturaarchitekturąwnętrz), rysunku, scenografii, sztuki użytkowej dawnej i współczesnej (w tym rzemiosła artystycznego); rozumie funkcje tych dziedzin i charakteryzuje ich język; rozróżnia sposoby i style wypowiedzi w obrębie dyscyplin; zna współczesne formy wypowiedzi artystycznej, wymykające się tradycyjnym klasyfikacjom, jak: happening, performance, asamblaż; sztuka nowych mediów;

3) klasyfikuje barwy w sztukach plastycznych; wykazuje się znajomością pojęć: gama barwna, koło barw, barwy podstawowe i pochodne, temperatura barwy, walor barwy; rozróżnia i identyfikuje w dziełach mistrzów i własnych kontrasty barwne: temperaturowe, dopełnieniowe i walorowe; podejmuje działania twórcze z wyobraźni i z zakresu interpretacji natury, uwzględniające problematykę barwy;

II. Doskonalenie umiejętności plastycznych – ekspresja twórcza przejawiająca się w działaniach indywidualnych i zespołowych. Uczeń:

6) stosuje różnorodne techniki plastyczne (proste techniki graficzne, rzeźbiarskie, malarskie, elementy obrazowania cyfrowego fotograficznego i z wykorzystaniem wybranych graficznych programów komputerowych);

7) podejmuje działania z zakresu estetycznego kształtowania otoczenia; projektuje i realizuje formy dekoracyjne, podnoszące estetykę otoczenia (wykorzystuje elementy gotowe, aranżując własny pokój, np. projektując nakrycie stołu na uroczystość rodzinną z wykorzystaniem m.in. dekoracji kwiatowej; uwzględnia zasady estetyki podawania potraw).

Nauczysz się

analizować plan miasta;

wyjaśniać pojęcia: architektura, urbanistyka, metropolia;

rozpoznawać typy planów miasta.

Wprowadzenie do tematu

W prezentowanym e‑materiale zajmiemy się projektowaniem planu miasta. Będziesz współczesnym architektem, który jest odpowiedzialny za ukształtowanie nie tylko pojedynczego budynku, ale otaczającej nas przestrzeni. Zadania tego typu wykonywane są przez grupy ludzi, zorganizowane w zespoły, w których pracują urbaniści, architekcikonserwatorzy zabytków oraz wielu innych specjalistów. Ich wspólnym zadaniem jest stworzenie planu miasta lub innej zurbanizowanej (zabudowanej) przestrzeni w celu zaprojektowania możliwie najlepszej relacji pomiędzy środowiskiem zabudowanym, a naturalnym, z poszanowaniem dziedzictwa architektonicznego, społeczno‑kulturowego oraz przyrodniczego. Działania takie nazywamy tworzeniem ładu przestrzennego, obejmującego zwłaszcza tereny miejskie, jak i przestrzeń wiejską. E‑materiał został podzielony na dwie części: teoretyczną i praktyczną.

Polecenie 1

Odsłuchaj tekst z audiobooku. Zwróć szczególną uwagę na znaczenie następujących terminów: architekt, budynki: mieszkalne, sakralne, użyteczności publicznej, komercyjne industrialne, urbanistyka, urbanista, przestrzeń zurbanizowana, ład przestrzenny, konserwator zabytków, konserwacja zachowawcza, rekonstrukcja konserwatorska, konserwatorska restauracja obiektu, rewaloryzacja konserwatorska, rewitalizacja.

Audiobook - Wprowadzenie do architektury

RqNXHYqcy3n39mb83368f79f6b046b_00000000000101
Audiobook Wprowadzenie do architektury. Zawód architekta, którego nazwa pochodzi od łacińskiego słowa architector – buduję, polega na współtworzeniu dóbr kultury przez projektowanie obiektów budowlanych, służących zaspokojeniu potrzeb osobistych i społecznych człowieka, takich jak: budynki mieszkalne, obiekty sakralne, użyteczności publicznej oraz budynki komercyjne i industrialne, wraz z ich przestrzennym otoczeniem. Architekt sprawuje nadzór, czuwając nad procesem ich powstawania. Powinien także dbać o edukację i świadomość architektoniczną społeczeństwa. Celem projektowej działalności architektonicznej jest wytworzenie budowli, które spełniają trzy zasady określone już w starożytności przez Witruwiusza, rzymskiego architekta żyjącego w I w. p. n. e. Są to: trwałość, użyteczność i piękno. Z kolei urbanistyka zajmuje się analizą zabudowanych przestrzeni i na tej podstawie opracowuje koncepcje planistyczne. Zadania urbanistyki obejmują minimalizację konfliktów użytkowników poszczególnych obiektów budowlanych, jak i ochronę środowiska przyrodniczego, jak i kulturowego. Nazwa urbanistyka po raz pierwszy została użyta przez hiszpańskiego inżyniera Ildefonsa Cerdà i Sunyera (żył w latach1815–1876), który w 1867 roku opublikował książkę pod tytułem Ogólna Teoria Urbanizacji, poświęconą problemom związanym z rozwojem przemysłowym i demograficznym miast. Współcześnie zawód urbanisty odnosi się do planowania przestrzennego i oznacza specjalistę, który zajmuje się projektowaniem bezkonfliktowego rozmieszczenia poszczególnych funkcji, które powinna spełniać przestrzeń zabudowana. Stanowią je: funkcja mieszkaniowa, industrialno - produkcyjna, administracyjno - publiczna, wypoczynkowo – rekreacyjna oraz komunikacyjna. Tak zurbanizowana przestrzeń powinna skutecznie zaspakajać wszystkie potrzeby osób, które ją zamieszkują i użytkują, zgodnie z wymogami ładu przestrzennego i społecznego, czyli ochrony wartości architektonicznych i krajobrazowych, ochrony środowiska przyrodniczego, racjonalności ekonomicznej oraz infrastruktury. Urbanista zawodowo zajmuje się problematyką planowania miast i ulepszania przestrzeni miejskich, a co za tym idzie, także podnoszenia jakości życia w przestrzeniach zabudowanych. Specyfika tego zawodu wymaga szerokiej, interdyscyplinarnej wiedzy oraz umiejętności interpersonalnych, czyli współpracy z innymi członkami społeczeństwa. Urbanista musi posiadać umiejętności mediacji z obywatelami lokalnych społeczności. Powinien skutecznie i racjonalnie propagować nowe idee zabudowy i organizacji przestrzeni. Jego rolą jest także funkcja edukacyjna, której zadanie polega na przygotowaniu, zwłaszcza młodych ludzi, do transformacji jakie zachodzą w otoczeniu społeczno – kulturowym, które powodują konieczne zmiany w planowaniu ładu przestrzennego. Urbanizacja jest procesem koncentracji ludności na określonych obszarach przestrzeni geograficznej. Obecnie duże skupiska ludności występują nie tylko w miastach, a wręcz przeciwnie, coraz więcej ludzi opuszcza zatłoczone miejskie aglomeracje i przenosi się na tereny podmiejskie oraz obszary wiejskie. Dzięki zdobyczom cywilizacji, dostępności samochodów, Internetowi, dobrej sieci komunikacyjnej, dostępności infrastruktury, takiej jak bieżąca woda, elektryczność i kanalizacja, urbanizacja już nie jest głównie związana z miastami. Choć nadal oznacza przestrzenny rozwój miast, to także odnosi się do zmiany stylu życia na terenach dawnych wsi i miasteczek. Atrakcyjność pozamiejskich obszarów zabudowanych jest coraz bardziej popularna, a styl i jakość życia ich mieszkańców nie odbiegają od miejskiego. W koncepcji projektowania ładu przestrzennego znaczącą rolę odgrywa konserwator zabytków, jako osoba zajmująca się konserwacją, renowacją, rekonstrukcją i zabezpieczeniem zabytków. Podstawowym celem konserwacji jest jak najskuteczniejsze spowolnienie procesu niszczenia oryginalnych elementów zabytku. Konserwacja ma zawsze charakter zachowawczy, to znaczy, że nie uzupełnia się brakujących fragmentów zabytku. W przypadku konieczności ich uzupełnienia, konserwacja poszerza się o rekonstrukcję, a wykonane zabiegi konserwatorskie plus rekonstrukcja brakujących elementów, całość nosi nazwę restauracji obiektu. W zabiegach restauratorskich dopuszcza się rekonstrukcję, pod warunkiem, że po dokonaniu rekonstrukcji istnieje możliwość stosunkowo łatwej identyfikacji elementów dodanych do oryginalnego zabytku. W wielu przypadkach konserwacja zabytków zaleca uzupełnianie brakującej tkanki zabytkowej współczesną formą, zharmonizowaną z charakterem zabytku w wymiarze estetycznym i materiałowym. Innym, istotnym działaniem konserwatorskim jest rewaloryzacja, mająca na celu przywrócenie wartości użytkowych i ekspozycję dziedzictwa kulturowego, zarówno zabytków architektury, jaki i zespołów urbanistycznych. Pojęcie rewaloryzacji w odniesieniu do obiektów architektury zawiera połączenie zabiegów konserwatorskich, takich jak: konserwacja zachowawcza i restauracja, z całym repertuarem zabiegów adaptacyjnych. Rezultatem tych działań jest dostosowanie istniejących lub zdegradowanych zabytków do wymogów współczesnych użytkowników, funkcjonalne dostosowanie obiektów zabytkowych do wymogów współczesności, oraz integracja z niezabytkowym kontekstem urbanistycznym. Wymaganym wtedy warunkiem jest maksymalne zachowanie walorów historycznych rewaloryzowanego obiektu. Rewaloryzacja w połączeniu z całokształtem działań gospodarczych i społecznych, związanych z poprawą funkcjonalną i użytkową oraz nadaniem nowej, innej niż pierwotnie funkcji zabytkowemu obiektowi, nazywana jest rewitalizacją. Rewitalizacja dosłownie oznacza przywrócenie do życia, ożywienie. Architekt, urbanista i konserwator zabytków podejmują wspólne działania, których celem jest społeczne, architektoniczne, planistyczne i ekonomicznie korzystne przekształcenie wyodrębnionego obszaru zabudowanego. Niektóre programy rewitalizacyjne nakierowane są na ożywienie zdegradowanych obszarów miast i wsi, które utraciły swoją pierwotną funkcję, np. przemysłową lub wielkoobszarowych gospodarstw rolnych. Celem wówczas jest znalezienie dla nich nowego zastosowania i doprowadzenie do stanu, w którym obszary zmieniają swoją funkcję. Przystępując do projektowania planu miasta musimy pamiętać o sposobach kształtowania projektowanej przestrzeni, która ma tworzyć harmonijną całość. Nazywamy ją ładem przestrzennym, który tworzą uporządkowane relacje pomiędzy funkcjonalnością elementów zagospodarowywanej przestrzeni, a ich funkcją społeczno – gospodarczą, środowiskową, kulturową oraz estetyczną.
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
classicmobile
Ćwiczenie 1
RN60KvblcRU3U1
Polecenie do zadania brzmi: Uzupełnij następujące zdania w oparciu o tekst z audiobooka. Poniżej umieszczone są zdania zawierające szare pola, w których należy umieścić poprawną odpowiedź. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.
static
Zobacz także

Inna wersja zadania

RncGTRaMvQsLsmb83368f79f6b046b_00000000000111
Ćwiczenie 2
Polecenie do zadania brzmi: Uzupełnij następujące zdania w oparciu o tekst z audiobooka. Poniżej polecenia jedno pod drugim znajdują się definicje i umieszczone do wyboru odpowiedzi w postaci list rozwijalnych. Należy wybrać prawidłową odpowiedź. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
classicmobile
Ćwiczenie 3
Ria86fXYhUp6x1
Polecenie do zadania brzmi: Uzupełnij następujące zdania w oparciu o tekst z audiobooka. Poniżej polecenia jedno pod drugim znajdują się zdania do uzupełnienia i umieszczone do wyboru odpowiedzi w postaci list rozwijalnych. Należy wybrać prawidłową odpowiedź. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.
static
classicmobile
Ćwiczenie 4
R1CebMjolLBBg1
Polecenie do zadania brzmi: Uzupełnij następujące zdania w oparciu o tekst z audiobooka. Poniżej polecenia jedno pod drugim znajdują się zdania do uzupełnienia i umieszczone do wyboru odpowiedzi w postaci list rozwijalnych. Należy wybrać prawidłową odpowiedź. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.
static
classicmobile
Ćwiczenie 5
RRqrRCA5NoSzo1
Polecenie do zadania brzmi: Uzupełnij następujące zdania w oparciu o tekst z audiobooka. Poniżej umieszczone są zdania zawierające szare pola, w których należy umieścić poprawną odpowiedź. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.
static
Zobacz także

Inna wersja zadania

R1QeCKMxwO9glmb83368f79f6b046b_00000000000121
Ćwiczenie 6
Polecenie do zadania brzmi: Uzupełnij następujące zdania w oparciu o tekst z audiobooka. Poniżej polecenia jedno pod drugim znajdują się definicje i umieszczone do wyboru odpowiedzi w postaci list rozwijalnych. Należy wybrać prawidłową odpowiedź. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
mb83368f79f6b046b_0000000000010
mb83368f79f6b046b_0000000000011
mb83368f79f6b046b_0000000000012

Projektowanie: Wprowadzenie do planu miasta

Poznaliśmy pojęcia ogólne tworzące „fundamenty” wiedzy związanej z planowaniem miasta. Znamy podstawowe zawody oraz terminy, często trudne, które są istotne dla stworzenia dobrego rozplanowania miasta. Architekci projektują poszczególne obiekty w ścisłej relacji z całościową koncepcją urbanistyczną, a konserwatorzy dbają o zachowanie substancji zabytkowej.

Czas teraz na pojęcia bardziej szczegółowe. Każda przestrzeń zabudowana powinna być zakomponowana w oparciu o osie architektoniczne, na których tworzy się plany miast. Osie stanowią centralne linie, wokoło których skupiają się elementy zabudowy architektonicznej. Plan miasta zwykle przecięty jest kilkoma osiami architektonicznymi, które zapewniają dobrą komunikację w obrębie całego miasta. Stanowią je: oś główna, osie poprzeczne oraz osie podrzędne. Osie architektoniczne są także osiami kompozycyjnymi, które prowadzą od jednej dominanty kompozycyjnej do drugiej. Mogą nimi być place, fontanny, pomniki lub reprezentacyjne budynki. Dominanty te stanowią ponadto bardzo dobre punkty orientacyjne dla ludzi poruszających się po mieście.

W zależności od epoki historycznej, ukształtowania terenu i warunków geograficzno‑klimatycznych, osie architektoniczne miast kształtowano na wiele sposobów. Miasta stanowią dynamiczną tkankę, to znaczy, że rozwijają się przez wieki. Plan miasta, np. średniowiecznego, powinien być wpisany w wymogi współczesnej metropolii z zachowaniem charakteru gotyckiej starówki.

Widzimy współcześnie wykonaną mapę toruńskiej starówki, która obrazuje jej stan aktualny. Stare Miasto (założone w 1233 r.) i Nowe Miasto (założone w 1264 r.) w latach 1454‑57 połączyły się w jeden organizm miejski. Kolorem zielonym oznaczono granicę dawnych murów, oddzielających Stare i Nowe Miasto. Oś architektoniczna główna i poprzeczna to kolor czerwony. Widzimy jak po połączeniu obu miast „zgrano” osie, a dominantami uczyniono dwa centralne place – Stary i Nowy Rynek.

RjVYU548WKvUY1
Autor nieznany, Współczesny plan miasta Toruń, wikimedia.org, CC BY 3.0

Na współczesnym planie widoczny jest mały obszar starówki, który obrósł przez stulecia w nowo powstającą tkankę miejską. Architektoniczna, urbanistyczna i konserwatorska troska o obszar staromiejski spowodowała w 1997 roku wpisanie miasta Torunia na Światową Listę Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO.

Projektowanie: Plan miasta - nowe koncepcje

W XIX wieku, w związku z dynamicznym rozwojem miast, zaproponowano rozwiązania urbanistyczno – architektoniczne bazujące na racjonalnych, uporządkowanych osiach, które bardziej odpowiadały potrzebom miast. Powstały plany, gdzie poszczególne elementy zabudowy są uporządkowane, przyjmują regularne, geometryczne kształty. Zaowocowało to trzema rodzajami urbanistycznego rozplanowania osi kompozycyjnych. Stanowią je: promienisto -koncentryczny plan miasta, szachownicowy plan miasta, oraz liniowy plan miasta.

Promienisto‑koncentryczny plan miasta

Georges Eugène Haussmann (1809 -1891)– francuski urbanista i twórca planu przebudowy Paryża w latach 1852‑1870, przekształcił stolicę Francji z średniowiecznej w nowoczesną metropolię. Niestety odbyło się to kosztem wyburzenia wielu zabytków. Haussmann przebudował w Paryżu kilka centralnych dzielnic, realizując szerokie aleje, parki, place gwiaździste oraz dwa szeregi biegnących okrężnie bulwarów. Miasto wzbogaciło się wtedy o ponad 95 km nowych ulic i tysiące nowych budowli. Założenie urbanistyczne Haussmanna nazywamy planem promienisto‑koncentrycznym.

RjmnjDSpES4YR1
Ilustracja interaktywna przedstawia widok z góry na fragment Paryża. Jest to Łuk Triumfalny i jego okolice. Na fotografii widać rondo wokół Łuku oraz układ ulic odchodzących od budowli w głąb miasta. Odchodzą od ronda promieniście jak promienie słońca. Na rondzie wokół widać poruszające się pojazdy. Dodatkowo na ilustracji umieszczono informacje: 1.

Widok z lotu ptaka na fragment Paryża. Widzimy istotę założenia zwanego planem promienistym. Osie kompozycyjne stanowią place – ronda od których w promienisty sposób rozchodzą się proste aleje komunikacyjne do następnych placów.

U.S. Army Air Service, Widok Paryża z lotu ptaka, 1921, wikimedia.org, domena publiczna

W Polsce plan Szczecina był wzorowany na idei urbanistycznej Haussmanna. Autorem szczecińskiej przebudowy był James Hobrecht (1825‑1902), także twórca nowych planów Berlina, a dokonano jej w latach 70‑tych i 80‑tych XIX wieku.

R4AQ7YTAvXymx1
Ilustracja interaktywna przedstawia widok z lotu ptaka na fragment Szczecina. Widać na nim wyraźnie trzy ronda i rozchodzące się od nich ulice, które przypominają promienie słoneczne. Na ilustracji jest mnóstwo budynków. Dodatkowo na ilustracji umieszczono informacje: 1.

Widok z lotu ptaka na fragment Szczecina, z wyraźnie uwidocznionym założeniem rozplanowania osi urbanistyczno - architektonicznych na haussmannowskim planie promienisto-koncentrycznym.

Newsweek Polska, Zdjęcia Szczecina z lotu ptaka, 2016, 4dfoto.pl, CC BY 3.0

Szachownicowy plan miasta

Drugi szachownicowy, urbanistyczny plan miasta, był już znany w starożytnej Grecji i występował następnie we wszystkich okresach rozwoju miast. Jednak rozpowszechnił się na ogromna skalę, na nowym i starym kontynencie wraz z rozwojem ery przemysłowej. Wykazuje on regularność układu przestrzennego poszczególnych elementów zabudowy. Ulice proste, równoległe i prostopadłe względem siebie, krzyżują się pod kątem prostym. Przecinają je szerokie i również ułożone równolegle aleje, które tworzą główne osie kompozycyjne. W dobie dynamicznej urbanizacji wiele miast powstałych na innych zasadach urbanistycznych, przebudowało swój układ przestrzenny na szachownicowy, np. Chicago.

R1DnhH84uChaa1
Bracia Poole, Mapa Chicago, 1898, Biblioteka Kongresu, Waszyngton, bostonraremaps.com, CC BY 3.0

Liniowy / pasmowy plan miasta

Trzeci rodzaj planowania urbanistycznego osi miejskich nazywamy liniowym lub pasmowym. Hiszpański architekt i urbanista Arturo Soria y Mata (1844‑1920) w 1882 roku stworzył taki plan dla Madrytu. Uważał, że miasta są przeludnione i nie zapewniają dobrych warunków życia mieszkańcom. Proponował łączenie istniejących ośrodków miejskich szerokimi arteriami komunikacyjnymi, po których jeździłby tramwaje, które jako nowy wówczas wynalazek, miały rozwiązać problemy komunikacyjne. Po obu stronach szerokiej drogi głównej miały powstać duże działki z domkami jednorodzinnymi i ogrodami. Za nimi znajdował się pas lasu odgradzający tę przestrzeń od strefy rolniczej lub przemysłowej.

R9xFscBhG1LyP11
Ilustracja interaktywna przedstawia linearny plan miasta Madryt. Na mapie widać zaznaczone i ponumerowane działki. Na mapie znajdują się podpisy ważnych miejsc miasta. Na mapie zaznaczona jest główna ulica łącząca najważniejsze części miasta. Dodatkowo na ilustracji umieszczono informacje: 1.

Plan miasta linearnego Arturo Soria stworzony dla Madrytu. Widzimy rzut z góry na główną ulicę, ulice boczne i ponumerowane działki osadnicze. Miasto linearne łączy wioskę La Concepcion (obecnie pierwsza stacja linii 7 metra madryckiego) z podmiejską dzielnicą Madrytu, Chamartin (obecnie jeden z głównych dworców kolejowych w Madrycie).

Arturo Soria, Plan linearny dla miasta Madryt, 1910, wikimedia.org, domena publiczna
R12b4WMGytBTS11
Ilustracja interaktywna przedstawia widok na przekrój głównej arterii komunikacyjnej. Po lewej i prawej stronie rysunku znajdują się dwa budynki. W środkowej części ilustracji jest ulica, na której stoją dwa tramwaje. Po obu stronach tramwajów są drzewa wyznaczające ciąg pieszy. Po obu stronach ciągu pieszego rosną drzewa (oddzielają go od części dla tramwajów i części ulicy). Między ciągiem pieszych i budynkami jest ulica. Rysunek jest symetryczny i poszczególne elementy przestrzeni są takie same po obu stronach linii wyznaczającej środek szkicu. W dolnej części znajdują się napisy. Dodatkowo na ilustracji umieszczono informacje: 1.

Przekrój głównej arterii komunikacyjnej miasta linearnego autorstwa A. Soria. Widzimy 40 metrowej szerokości, główną ulicę, po której przemieszczają się tramwaje wożące w dzień ludzi, a nocą dostarczają towary i przewożą ładunki przemysłowe. Torowisko od chodników oddzielają drzewa. Następny szpaler drzew z obu stron wydziela jezdnię. Za nimi rozpoczynają się chronione od hałasu zabudowania jednorodzinne posadowione na działkach o minimalnej szerokości 20 metrów i długości 200 metrów. Dalej, czego nie widać na rysunku Soria, znajduje się 100 metrowej szerokości pas lasu oddzielający strefę rolniczą i przemysłową od strefy prywatno – publicznej.

Arturo Soria, Przekrój głównej arterii komunikacyjnej, 1895, wikimedia.org, domena publiczna

Koncepcja miasta linearnego, była na owe czasy bardzo futurystyczną. Powstało zaledwie 5 kilometrów tak zaprojektowanej zabudowy pod Madrytem. Po pierwszej Wojnie Światowej urbaniści zaczęli modyfikować zaproponowane linearne założenia urbanistyczne, a w 1928 roku, w Paryżu, powołano do życia Międzynarodowe Stowarzyszenie Miast Linearnych.

Mamy zatem trzy podstawowe koncepcje tworzenia ładu przestrzennego, w oparciu o które projektujemy podstawowe osie kompozycyjne przestrzeni zurbanizowanej (zabudowanej). Współcześnie dopuszcza się ich łączenie, wzajemne przenikanie, oraz wielość modyfikacji, wynikających choćby z rozwoju transportu samochodowego i lotniczego, a także ze zmiany charakteru aktywności gospodarczej.

RA3hqCqg2qolT1
Ćwiczenie 7
Polecenie do zadania brzmi: przypatrz się trzem zamieszczonym poniżej zdjęciom i wpisz w wykropkowane miejsca rodzaj planowania urbanistycznego osi miejskich, na których stworzone zostały te plany. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania. Pierwsza ilustracja to mapa w kształcie okręgu. Na środku znajduje się rondo z którego rozchodzi się promieniście sześć ulic zakończonych na końcu kolejnymi rondami. Druga ilustracja to widok miasta z lotu ptaka, na której widać główną prostą drogę od której rozchodzą się prostopadle inne drogi. Sieć drug krzyżuje się przypominając szachownicę. Trzecia ilustracja to plan miasta Hawana przylegającego do morza. Widać na nim nieregularną siatkę ulic z głównymi arteriami oraz zaznaczonymi dzielnicami miasta.

Projektowanie: Podział budynków ze względu na przeznaczenie

Wiesz już, że przystępując do tworzenia własnego planu miasta, powinno się także uwzględnić układ jego głównych osi. Następnie wokoło nich należy rozmieścić elementy urbanistyczne, którymi są obiekty budowlane, służące zaspokojeniu potrzeb osobistych i społecznych człowieka takie jak: budynki architektury mieszkalnej jedno i wielorodzinne, architektura sakralna: świątynie różnych wyznań, klasztory, kaplice i cmentarze, architektura użyteczności publicznej i edukacyjnej, jak np.: szpitale, przychodnie zdrowia, stacje pogotowia ratunkowego, straż pożarna, banki, urzędy pocztowe, posterunki policji, urzędy państwowe i samorządowe, dworce kolejowe i autobusowe, przedszkola, szkoły i wyższe uczelnie oraz kina i teatry. Architektura rekreacyjna i sportowa: np. parki miejskie, plaże i stanice wodne, place zabaw, ścieżki rowerowe, obiekty turystyczne, boiska, hale i stadiony sportowe. Ostatnią grupę stanowi architektura komercyjna i industrialna czyli wszelkiego rodzaju centra handlowe, sklepy, magazyny, targowiska, obiekty przemysłowe, do których zliczamy fabryki i przetwórnie ale także oczyszczalnie ścieków, składowiska odpadów, spalarnie śmieci, stacje wodociągowe, oraz elektrownie - w tym wodne i wiatrowe. Wymienione grupy architektonicznej zabudowy przestrzeni miasta rozmieszcza się na planie miasta w uporządkowany ale i wygodny dla mieszkańców sposób. Musimy pamiętać o  przestrzennym otoczeniu obiektów architektury i ich rozmieszczeniu na osiach kompozycyjnych naszego miasta. Związane jest to z zapewnieniem ciszy i świeżego powietrza dla obszarów, na których znajdują się domy mieszkalne. Należy rozdzielić od nich uciążliwe strefy produkcyjne. Pamiętajmy o dobrej komunikacji pomiędzy strefami: mieszkalną, produkcyjną, usługowo - administracyjną i rekreacyjną. Należy zwrócić uwagę na takie rozmieszczenie obiektów architektury aby niektóre z nich tworzyły dominanty kompozycyjne na osiach architektonicznych projektowanego miasta.

R11l4R9QizDNp1
Ilustracja przedstawia fragment najstarszego w Polsce parku miejskiego znajdującego się w Kaliszu. W centralnej części znajduje się zadaszenie wykonane w chińskim stylu na które można wejść schodami. Sześciokątny dwuspadowy daszek oparty został na sześciu czerwonych kolumnach. Wokół znajdują się drzewa. Dodatkowo na ilustracji umieszczono informacje: 1.

Fragment najstarszego w Polce parku miejskiego znajdującego się w Kaliszu. Park został założony na terenie dawnych renesansowych ogrodów jezuickich staraniem Jana Karola Horninga w 1798 roku.

Najstarszy park w Kaliszu, 1798, Kalisz, parki.org.pl, CC BY 3.0
RXTYoH1ibtNa61
Ilustracja interaktywna przedstawia budynek szpitala Uniwersyteckiego im. dr. A.Jurasza w Bydgoszczy. Jest przedstawione główne wejście do budynku na tle niebieskiego nieba. Elewacja budynku jest koloru piaskowego. Nad głównym wejściem jest wielka szara tablica złożona z szarych prostokątów, a na niej napis z nazwą szpitala. Za tablicą widać ciąg okien. Brzegi dachu zabezpieczone są poziomą siatką. Widać również kawałek drogi i znaki drogowe. Po prawej stronie znajduje się stojący bilbord. Dodatkowo na ilustracji umieszczono informacje: 1.

Bydgoszcz - Szpital Uniwersytecki imienia doktora Jurasza. Rozbudowę budynku zaprojektowali Jacek Wiśniewski i Jerzy Prywiński.

Szpital Uniwersytecki im. dr. A.Jurasza, 1937, Bydgoszcz, fotopolska.eu, CC BY 3.0
R110vbR6Nbdff1
Ilustracja interaktywna przedstawia osiedle domów wielorodzinnych w Toruniu. Osiedle zrealizowano przy jednej z głównych osi architektoniczno-urbanizacyjnych przecinających miasto biegnącej ze wschodu na zachód. Widoczna jest i stojące wzdłuż niej między pasami latarnie. Po lewej stronie ulicy jest ciąg bloków nad którymi widać niebieskie niebo z białymi chmurami. Są to wielokondygnacyjne bloki o podstawie kwadratu. Na zdjęciu ciąg ukazujący na przemian bloki ośmiopiętrowe i czteropiętrowe. Dodatkowo na ilustracji umieszczono informacje: 1.

Osiedle domów wielorodzinnych w Toruniu. Projekt, GM Architekci. Osiedle zrealizowano przy jednej z głównych osi architektoniczno urbanizacyjnych przecinających miasto biegnącej ze wschodu na zachód.

Osiedle domów wielorodzinnych, Toruń, wikimedia.org, CC BY 4.0
RIeRdPAKRKO7F1
Ilustracja interaktywna przedstawia główne wejście do Centrum Plaza w Toruniu. Wejście jest całe wykonane ze szkła a w górnej części widać czerwony neon z nazwą galerii. Po lewej i prawej stronie znajdują się ściany, na których widnieją reklamy. Zdjęcie zostało wykonane wieczorową porą więc widać również palące się małe słupki oświetleniowe. Po prawej stronie u dołu zdjęcia widać ciąg ławek. Dodatkowo na ilustracji umieszczono informacje: 1.

Toruń, Centrum Plaza. Projekt Plaza Centers.

Centrum Plaza, Toruń, Retailnet.pl, CC BY 3.0
R9hgYLqbohlSq1
Ilustracja przedstawia barokową Kaplicę Królewską w Gdańsku, która powstała w latach 1678-1681 z inicjatywy gdańskich katolików z pomocą króla Polski Jana III Sobieskiego. Pierwszą część stanowi budynek o różowym kolorze elewacji z trzema wejściami, nad którymi są duże prostokątne okna. Okna kończą się trójkątnymi daszkami - frontonami. Nad środkowym oknem widać również motyw dekoracyjny. Na dachu widać kamienną balustradę i trzy kopuły. Środkowa kopuła jest wyraźnie większa od bocznych. Wszystkie u podstawy oparte są na ośmiokącie. Prawa część zdjęcia to druga część budynku. Jest wyraźnie wyższa od pierwszej, a na samej górze znajduje się duży zegar i krzyż. Zbudowana z ciemno-brązowej cegły. Nad wejściem tej części znajduje się okno ciągnące się w górę prawie do miejsca gdzie u szczytu jest zegar. Obok zegara wieżyczka. Dodatkowo na ilustracji umieszczono informacje: 1.

Barokowa Kaplica Królewska w Gdańsku powstała w latach 1678-1681 z inicjatywy gdańskich katolików z pomocą króla Polski Jana III Sobieskiego. Architektem kaplicy był Tylman z Gameren.

Barokowa Kaplica Królewska w Gdańsku, 1678-1681, Gdańsk, wikimedia.org, CC BY 3.0
RlEBWzC6h0ian1
Ćwiczenie 8
Polecenie do zadania brzmi: Przypatrz się poniższym zdjęciom i przyporządkuj widoczne elementy architektury odpowiednim typom architektoniczno-urbanistycznym. Po lewej stronie w dwóch rzędach znajdują się ilustracje do których należy dopasować bloczki z napisami przesuwając je w puste miejsca. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania. Pierwsza ilustracja przedstawia budynek szpitala Uniwersyteckiego im. dr. A.Jurasza w Bydgoszczy. Jest przedstawione główne wejście do budynku na tle niebieskiego nieba. Elewacja budynku jest koloru piaskowego. Nad głównym wejściem jest wielka szara tablica złożona z szarych prostokątów, a na niej napis z nazwą szpitala. Za tablicą widać ciąg okien. Brzegi dachu zabezpieczone są poziomą siatką. Widać również kawałek drogi i znaki drogowe. Po prawej stronie znajduje się stojący bilbord. Drugie zdjęcie przedstawia osiedle domów wielorodzinnych w Toruniu. Osiedle zrealizowano przy jednej z głównych osi architektoniczno-urbanizacyjnych przecinających miasto biegnącej ze wschodu na zachód. Widoczna jest i stojące wzdłuż niej między pasami latarnie. Po lewej stronie ulicy jest ciąg bloków nad którymi widać niebieskie niebo z białymi chmurami. Są to wielokondygnacyjne bloki o podstawie kwadratu. Na zdjęciu ciąg ukazujący na przemian bloki osmiopiętrowe i czteropiętrowe. Trzecia zdjęcie to główne wejście do Centrum Plaza w Toruniu. Wejście jest całe wykonane ze szkła a w górnej części widać czerwony neon z nazwą galerii. Po lewej i prawej stronie znajdują się ściany na których widnieją reklamy. Zdjęcie zostało wykonane wieczorową porą więc widać również palące się małe słupki oświetleniowe. Po prawej stronie u dołu zdjęcia widać ciąg ławek. Czwarte zdjęcie to fragment najstarszego w Polsce parku miejskiego znajdującego się w Kaliszu. W centralnej części znajduje się zadaszenie wykonane w chińskim stylu na które można wejść schodami. Daszek oparty został na sześciu czerwonych kolumnach. Wokół znajdują się drzewa. Piąte zdjęcie to barokowa Kaplica Królewska w Gdańsku, która powstała w latach 1678-1681 z inicjatywy gdańskich katolików z pomocą króla Polski Jana III Sobieskiego. Pierwszą część stanowi budynek o różowym kolorze elewacji z trzema wejściami, nad którymi są duże prostokątne okna. Okna kończą się trójkątnymi daszkami - frontonami. Nad środkowym oknem widać również motyw dekoracyjny. Na dachu widać kamienną balustradę i trzy kopuły. Środkowa kopuła jest wyraźnie większa od bocznych. Wszystkie u podstawy oparte są na ośmiokącie. Prawa część zdjęcia to druga część budynku. Jest wyraźnie wyższa od pierwszej, a na samej górze znajduje się duży zegar i krzyż. Zbudowana z ciemno-brązowej cegły. Nad wejściem tej części znajduje się okno ciągnące się w górę prawie do miejsca gdzie u szczytu jest zegar. Obok zegara wieżyczka.

Projektowanie: Podział budynków ze względu na przeznaczenie c.d.

Prawidłowe wykonanie zadania było trudne. Miało ono za cel uświadomienie zmian jakie zaszły w urbanistyce i architekturze współczesnej. Można łatwo wyróżnić średniowieczny toruński ratusz jako siedzibę władz miejskich czyli architekturę publiczną. „Manufaktura” w Łodzi, architektonicznie kojarzy się bezbłędnie z obiektami fabrycznymi z XIX wieku, czyli architekturą industrialną, dziś spełnia funkcje komercyjne, zatem dzięki procesowi rewitalizacji, mieści się w kategorii architektury komercyjnej i industrialnej. Poznańska fabryka Volkswagena, to również ta sama kategoria ale wygląda jak współczesne centra handlowe, nawet w pobliżu widzimy osiedla domków jednorodzinnych. Centra i galerie handlowe, to współcześnie nie tylko sklepy. W „Toruń Plaza” mieści się muzeum, sale kinowe, tor gokartowy, oddział Urzędu Miejskiego, miasteczko zabaw dla dzieci, kręgielnia, siłownia, kawiarnie i restauracje, biura turystyczne, gabinety urody, fryzjer oraz cała gama sklepów. Te usługi i udogodnienia, a nawet większy ich wachlarz znajdziesz w „Manufakturze”, „Starym Browarze” oraz każdym centrum handlowym znajdującym się w większym mieście. Możesz poruszać się po Plazie szerokimi alejami, na których rosną prawdziwe palmy, odpocząć na ławkach, jak w parku. Nie straszny jest Tobie deszcz, upał ani śnieg. Cała przestrzeń jest klimatyzowana, a jeżeli masz płaszcz czy bagaż, to zostawisz go w szatni. Zatem jaki jest to rodzaj architektury? Odpowiesz, że komercyjny bo wszystko służy przyciągnięciu klienta, który ma dokonać zakupów. Zasadniczo masz rację ale to przecież od Ciebie zależy. Możesz po prostu pospacerować i odpocząć. Możemy przyjąć, że galerie handlowe tworzą przestrzeń wielofunkcyjną, która ma być przyjazną, funkcjonalną, estetyczną i bezpieczną dla człowieka. Namiastkę takiej przestrzeni stworzono już w XIV wieku w toruńskim ratuszu. W wielu państwach świata, powstają takie wielofunkcyjne kompleksy, nawet pod powierzchnię ziemi. W Bolzano, we Włoszech, w ścisłym centrum miasta, gdzie nie było już wolnej przestrzeni, w 2013 roku stworzono czteropietrową szkołę znajdującą się pod ziemią, a naturalne światło dochodzi nawet do najniższego, czwartego poziomu. W 2008 roku pod ziemią umieszczono Kalifornijską Akademię Wiedzy w San Francisco, która pełna jest wspaniałych ogrodów i ciągów spacerowych doświetlonych kalifornijskim słońcem.

Myśląc o projekcie miasta zastanów się czy nie zagospodarować przestrzeni jako wielofunkcyjnej, z jedynym podziałem na funkcję prywatną, oraz funkcję publiczno‑społeczną, a osie kompozycyjno‑urbanistyczne tworzyć nie tylko w poziomie ale i pionie.

W ten sposób zakończyliśmy pierwszą, teoretyczną część e‑materiału. Przejdziemy teraz do części drugiej, która ma charakter praktyczny.

Polecenie 2

(Twórz tradycyjnie) będzie potrzebna kartka papieru w formacie A3, linijka, cyrkiel, gumka, ołówek i kolorowe kredki.

Wyobraź sobie najbliższą okolicę. Na przykład drogę z domu do szkoły albo do jakiegoś ulubionego miejsca. Następnie z pamięci narysuj plan tej okolicy z drogami, chodnikami, zabudowaniami, parkami, itd. Postaraj się o narysowanie tej mapy – planu w taki sposób aby ktoś idący pieszo i nie znający terenu trafił z Twojego domu do celu. W związku z tym, rysuj plan, który w przybliżeniu będzie odzwierciedlał przestrzenne proporcje.
Gdy plan będzie gotowy pokoloruj kredkami znajdujące się na nim obiekty. Zastosujesz do tego profesjonalny kod:
1) niskie budynki mieszkalne zaznacz kolorem jasnobrązowym,
2) wysokie budynki mieszkalne, to kolor ciemnobrązowy,
3) budynki usługowe zaznaczysz kolorem czerwonym,
4) zabudowania przemysłowe oznacz kolorem fioletowym,
5) infrastrukturę sportową, rekreacyjną, kompleksy leśne, łąki, skwery i parki zaznacz na zielono,
6) jeżeli na Twojej mapie występuje woda pod postacią rzek, jezior, basenów czy fontann, zaznacz je na niebiesko,
7) plaże i tereny piaszczyste oznacz na żółto,
8) drogi pokoloruj na czarno,
9) chodniki i inne miejsca komunikacji pieszej jak i drogi rowerowe zaznacz szarym kolorem.
Następnie opisz swój plan legendą. W tym celu, na główne według Ciebie obiekty nanieś numerację, a w legendzie powtórz numery i dodaj do nich opis. Na przykład: kościół, dom handlowy, teatr, boisko sportowe, park, obiekt zabytkowy, itd.

Polecenie 3

Mając gotowy plan i trochę wolnego czasu wybierzesz się na wycieczkę razem z Twoją mapą. Wydrukuj jeszcze na kartce PLUSY i MINUSY, weź ją ze sobą i idąc zastanawiaj się nad punktami z kartki, zapisuj swoje uwagi. Możesz także wspomóc się aparatem fotograficznym dokumentując obiekty.

PONIŻEJ ZNAJDUJE SIĘ TEKST Z PUNKTAMI DO WYDRUKU

R1dcM9lcS5dJh1
Plusy i minusy
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.

Po powrocie do domu:
- uzupełnij swój plan o elementy, które zostały pominięte podczas wykonywania pracy z pamięci. Zastanów się z jakich powodów te elementy nie zostały umieszczone przez Ciebie na planie. Jeżeli zajdzie taka potrzeba , to narysuj plan na nowo.
- zajrzyj do „plusów i minusów” i policz, których jest więcej. Zastanów się jak poprawić ten stan wizualny i funkcjonalny.

Polecenie 4

W poprzednim ćwiczeniu została wykonana praca koncepcyjna z pamięci, która następnie została zweryfikowana przez pracę analityczno‑doświadczalną w terenie.
Teraz zadanie polega na przeprowadzeniu kilku ankiet z dorosłymi i Twoimi znajomymi. Do Twojej dyspozycji e‑materiał daje propozycję kilku pytań. Możesz się do nich ograniczyć jak i uzupełnić o swoje własne. Poniższą ankietę możesz wydrukować.

Ankieta do pobrania

RtdyXBSEEtejB1
Ankieta
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.

Gdy otrzymasz wypełnione ankiety, to udzielone odpowiedzi powinny poszerzyć Twój osobisty (subiektywny) punkt widzenia i wiedzę o Twojej miejscowości. Wiedza stanie się obiektywna. Porównaj odpowiedzi z ankiety z listą „plusów i minusów” i ewentualnie uzupełnij ją o uwagi respondentów ankiety.

Polecenie 5

(Twórz tradycyjnie). Będziesz potrzebował arkusz bristolu o formacie A 2, ołówek, linijkę, ekierkę, cyrkiel, gumkę i kolorowe kredki. Jeżeli w domu lub szkole masz dostęp do komputera z programem Flow Architect Studio 3D 1.8.7 (program jest darmowy i stosunkowo prosty w obsłudze), to możesz z początkową pomocą nauczyciela Informatyki wykonać projekt planu miasta na komputerze.

W poleceniu 3 otrzymałeś wiedzę, na podstawie wycinkowego planu Twojej miejscowości o elementach urbanistycznych, które pominąłeś, gdy rysowałeś z pamięci. Jeżeli ich nie umieściłeś na planie to znaczy, że nie były istotne. Została dokonana weryfikacja w terenie i plan‑mapa został uzupełniony. Mocno się zastanów czy to uzupełnienie planu było konieczne, dla Twojej miejscowości, z punktu widzenia architektoniczno – urbanistycznego. Może były to elementy istniejące ale niekonieczne! A może nie?

Dlatego wykonałeś polecenie 4, które odnosi się do całości miejscowości i opinii o niej innych ludzi. Przeczytałeś co się im podoba, a co ich denerwuje i czego im brak. Wyciągnij wnioski zwłaszcza z elementów urbanistycznych, które pominąłeś w swoim planie z pamięci. Jeżeli występujące braki pokryją się z elementami, które nie podobały się osobom ankietowanym, w odniesieniu do całej miejscowości, to znaczy, ze miałeś rację, gdy o nich zapomniałeś. To będzie stanowiło bardzo ważną wiedzę dla Ciebie gdy teraz przystąpisz do tworzenia swojego planu architektoniczno - urbanistycznego miasta. Do pracy nad planem miasta wykorzystaj wiedzę teoretyczną z części I.
Pamiętaj przystępując do pracy, że każda przestrzeń zabudowana w swojej ogólnej kompozycji stanowi system osi i placów, tworzących siatkę połączeń, których istotą jest ruch i przemieszczanie się w przestrzeni tworzącej dynamiczną wręcz sceniczną „dekorację”. Na takiej siatce powstaje miasto będące mieszkaniem, pracą, wypoczynkiem i ruchem. Miasto, które powinno być zakomponowane jak muzyczna partytura wprowadzająca ład w brzmienie wielości instrumentów grających jednocześnie.

Po zakończonej pracy nad planem miasta, przygotuj jego prezentację przed klasą. Prezentację rozpocznij od przedstawienia jaki plan miasta został zrealizowany i dla jakiej ilości mieszkańców. Czy jest to miasto typowo przemysłowe, duża wielofunkcyjna aglomeracja miejska, miasto turystyczne o ciekawej przeszłości historycznej i walorach krajobrazowych, kurort o charakterze sanatoryjnym i sportowo wypoczynkowym czy może miasto uniwersyteckie z wyższymi uczelniami i instytucjami naukowo – badawczymi, a może nie miasto tylko osada agroturystyczna. Będzie potrzebny plan wraz z umieszczoną pod nim legendą oraz Twoje uzasadnienie związane z rozplanowaniem osi kompozycyjnych, stref zabudowy z podziałem na budynki mieszkalne, obiekty sakralne, użyteczności publicznej oraz budynki komercyjne i industrialne wraz z ich przestrzennym otoczeniem. W prezentacji należy podkreślić główne dominanty urbanistyczne, eliminacje nadmiernego hałasu, aspekty ochrony środowiska, ewentualne działania konserwatorskie i rewitalizacyjne, estetykę założenia, funkcjonalność układu i tak zwany dobrostan mieszkańców oraz zachwyt przyjezdnych.
Po zakończonej prezentacji poproś o opinię na temat Twojego projektu. Weź pod uwagę głosy krytyczne. Staraj się bronić przed niesłusznymi uwagami. Za słuszną krytykę podziękuj i powiedz, że po analizie wpływu uwag na całość zamierzenia projektowego, na co potrzeba czasu, prawdopodobnie uwzględnisz je w projekcie.

Na tym zakończyła się Twoja praca jako młodego projektanta miasta.

Słownik pojęć

Urbanistyka
Urbanistyka

dział architektury zajmujący się zasadami planowania przestrzennego miast i osiedli

Architektura
Architektura

sztuka projektowania, wznoszenia i artystycznego kształtowania budowli

Zabytek
Zabytek

obiekt lub przedmiot mający szczególną wartość ze względu na wiek lub walory estetyczne

Promienisto koncentryczny plan miasta
Promienisto koncentryczny plan miasta

plan miasta charakteryzujący się występowaniem dwóch typów ulic: kolistych, ułożonych koncentrycznie wokół centrum miasta oraz promienistych, rozchodzących się z tego centrum ulic i będących odcinkami prostymi.

Szachownicowy plan miasta
Szachownicowy plan miasta

plan miasta wykazujący regularność układu przestrzennego poszczególnych elementów zabudowy. Ulice proste, równoległe i prostopadłe względem siebie, krzyżują się pod kątem prostym.

Liniowy plan miasta
Liniowy plan miasta

plan miasta o układzie przypominającym szachownicę rozciągniętą wzdłuż głównej osi komunikacyjnej z lokalnym drogami dojazdowymi biegnącymi do niej prostopadle.

Metropolia
Metropolia

główne miasto kraju lub regionu.

Architektura sakralna
Architektura sakralna

świątynie różnych wyznań, klasztory, kaplice i cmentarze

Architektura industrialna
Architektura industrialna

wszelkiego rodzaju centra handlowe, sklepy, magazyny, targowiska, obiekty przemysłowe, do których zliczamy fabryki i przetwórnie ale także oczyszczalnie ścieków, składowiska odpadów, spalarnie śmieci, stacje wodociągowe, oraz elektrownie - w tym wodne i wiatrowe.

mb83368f79f6b046b_0000000000265

Galeria dzieł sztuki