Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj
RAVWy5NoLPLJZ1

Kalejdoskop – tworzę pracę barwną

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

RzOPTRvl5TUAp1
Scenariusz zajęć do pobrania.
Źródło: online skills, cc0.

I. Opanowanie zagadnień z zakresu języka i funkcji plastyki; podejmowanie działań twórczych, w których wykorzystane są wiadomości dotyczące formy i struktury dzieła. Uczeń:

1) wykazuje się znajomością dziedzin sztuk plastycznych: malarstwa, rzeźby, grafiki, architektury (łącznie z architekturą wnętrz), rysunku, scenografii, sztuki użytkowej dawnej i współczesnej (w tym rzemiosła artystycznego); rozumie funkcje tych dziedzin i charakteryzuje ich język; rozróżnia sposoby i style wypowiedzi w obrębie dyscyplin; zna współczesne formy wypowiedzi artystycznej, wymykające się tradycyjnym klasyfikacjom, jak: happening, performance, asamblaż; sztuka nowych mediów;

2) rozróżnia cechy i rodzaje kompozycji w naturze oraz w sztukach plastycznych (odnajduje je w dziełach mistrzów, a także w tworach i zjawiskach przyrody); tworzy różnorodne układy kompozycyjne na płaszczyźnie i w przestrzeni (kompozycje otwarte i zamknięte, rytmiczne, symetryczne, statyczne i dynamiczne); ustala właściwe proporcje poszczególnych elementów kompozycyjnych, umiejętnie równoważy kompozycję, wykorzystując kształt i kontrast form;

3) klasyfikuje barwy w sztukach plastycznych; wykazuje się znajomością pojęć: gama barwna, koło barw, barwy podstawowe i pochodne, temperatura barwy, walor barwy; rozróżnia i identyfikuje w dziełach mistrzów i własnych kontrasty barwne: temperaturowe, dopełnieniowe i walorowe; podejmuje działania twórcze z wyobraźni i z zakresu interpretacji natury, uwzględniające problematykę barwy;

II. Doskonalenie umiejętności plastycznych – ekspresja twórcza przejawiająca się w działaniach indywidualnych i zespołowych. Uczeń:

1) w zadaniach plastycznych interpretuje obserwowane przedmioty, motywy i zjawiska, stosując środki wyrazu zgodnie z własnym odczuciem; w wyższych klasach podejmuje również próby rysunkowego studium z natury;

2) wyraża w pracach plastycznych uczucia i emocje wobec rzeczywistości, a także płynące z inspiracji muzycznych czy literackich (impresja i ekspresja); rysuje, maluje, ilustruje zjawiska i wydarzenia realne i wyobrażone (także w korelacji z innymi przedmiotami);

6) stosuje różnorodne techniki plastyczne (proste techniki graficzne, rzeźbiarskie, malarskie, elementy obrazowania cyfrowego fotograficznego i z wykorzystaniem wybranych graficznych programów komputerowych);

III. Opanowanie podstawowych wiadomości z zakresu kultury plastycznej, jej narodowego i ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturowego. Uczeń:

4) wymienia, rozpoznaje i charakteryzuje najważniejsze obiekty kultury wizualnej w Polsce, wskazuje ich twórców;

5) rozpoznaje wybrane, najbardziej istotne dzieła z dorobku innych narodów.

Nauczysz się

wyjaśniać pojęcia: dominanta kolorystyczna, akcent kolorystyczny, gama barwna, monochromatyzm, achromatyzm;

rozpoznać na ilustracjach dominantę kolorystyczną, akcent kolorystyczny, wąską i szeroką gamę barwną, monochromatyzm, achromatyzm;

wyjaśniać zamysł Claude’a Moneta w malowaniu cykli obrazów przedstawiających stały motyw o różnych porach dnia i roku; wskazywać podobieństwa i różnice w obrazach artysty z tego samego cyklu;

wyjaśniać zasadę działania kalejdoskopu; korzystając z instrukcji stworzyć własny kalejdoskop.

Stosowanie barw w dziełach sztuki

Barwa w istotny sposób wpływa na spostrzeganie świata. Mechanizmy oddziaływania barwnego na człowieka wciąż bardzo interesują naukowców wielu dyscyplin. Nieprzypadkowo mówimy o świecie widzianym przez „różowe okulary” jako o tym radosnym, przyjaznym. I przeciwnie, mówiąc „czarno to widzę” przewidujemy niepomyślne wydarzenia. Wynika z tego, że barwa od zawsze niosła za sobą wiele dodatkowych znaczeń.

Mając świadomość oddziaływania barwy na człowieka, artysta stosuje przemyślane sposoby jej stosowania, na przykład posługuje się: dominantą kolorystycznąDominanta kolorystycznadominantą kolorystyczną, akcentem kolorystycznymAkcent kolorystycznyakcentem kolorystycznym, wybraną gamą barwnąGama barwnagamą barwną.

Dominanta kolorystyczna to podobne kolorystycznie plamy barwne odgrywające najważniejszą rolę w kompozycjiKompozycjakompozycji dzieła – górujące nad pozostałymi elementami, wybijające się kolorem i wpływające na inne barwy.

Przyjrzyj się zamieszczonej niżej reprodukcji. Dominantą kolorystyczną jest tu jasna plama barwna.

R1Uh7PRHK1C9B1
Anna Wysocka, „Mandala”, 1999, technika własna, kolekcja prywatna, UMK, CC BY 3.0
RZN0RkUhC3v0j
Ćwiczenie 1
Wskaż czym jest dominanta kolorystyczna: Możliwe odpowiedzi: 1. niewyróżniająca się kolorem plama barwna 2. to przykuwająca uwagę plama barwna 3. to określenie oznaczające dominację jednego koloru
RFjqAZrHz76UR
Ćwiczenie 2
Przeczytaj opis obrazu, a następnie wskaż co stanowi dominantę kolorystyczną: Obraz „Ikona” autorstwa Ewy Bińczyk. W centrum kompozycji ukazane zostało pomarańczowe popiersie kobiety w strzelistej, otoczonej wiankiem róż koronie. Na piersiach postaci znajduje się duży krzyż z Chrystusem. Popiersie lewituje na szaro-czarnym, graficznym tle rysowanego uproszczoną kreską miasta. Dolną, węższą partię drugiego planu stanowią jasne budynki bloków, nad nimi rozpościera się szara przestrzeń luźno pokrytego pętlami linii nieba, na którym artystka umieściła czarne sylwetki, odwróconych do góry nogami postaci. Z prawej strony kompozycji znajduje się ledwo widoczny, rysowany cienką, czarną linią profil mężczyzny. Możliwe odpowiedzi: 1. czarne elementy w tle 2. postać w tle 3. pomarańczowa postać na pierwszym planie
R6hH7HpkBYu1D1
Izabela Retkowska, „ERROR[1841]”, 2014, druk cyfrowy, kolekcja prywatna, UMK, CC BY 3.0
R59pskIOXRRxy
Ćwiczenie 3
Wskaż definicję kompozycji. Możliwe odpowiedzi: 1. dzieło sztuki plastycznej, a także sposób powiązania elementów formalnych dzieła tak, by tworzyły całość zgodną z intencją twórcy. 2. kontrastowa, przykuwająca uwagę plama barwna, najczęściej niewielkich rozmiarów w stosunku do całej kompozycji dzieła.

Akcent kolorystyczny

Artyści w swoich pracach często stosują akcent kolorystyczny, czyli kolor, który wyróżnia się na tle innych i przyciąga uwagę odbiorcy. Jest to niewielka, kontrastowa plama barwna. Więcej o akcencie kolorystycznym możesz dowiedzieć się z e‑materiału Zwrócić na coś uwagę – akcent kolorystyczny.

Na niżej przedstawionej reprodukcji przykładem akcentu kolorystycznego jest czerwony sweterek dziecka.

Rlh73eZBRxvC41
Weronika Tadaj-Królikiewicz, „Nidzica II” z cyklu „Zaułki Warmii i Mazur”, 2012, ołówek i kredka na papierze, kolekcja prywatna, UMK, CC BY 3.0
RXhwLdlVwZ8bF
Ćwiczenie 4
Przeczytaj opis ilustracji, a następnie wskaż co stano akcent kolorystyczny. Fotografia przedstawia fragment złotego pola pszenicy na którym rośnie kwiat czerwonego maku. Możliwe odpowiedzi: 1. pole zboża 2. czerwony kwiat maku

Gama barwna

Oglądając dzieła sztuki, możemy określić użycie zestawionych ze sobą kolorów, czyli gamę barw, którą artysta zastosował do stworzenia swojego dzieła. Gama barwna może być złożona z barw ciepłych lub zimnych. Ciepłe to te zmierzające do żółcieni, głównie czerwono‑oranżowo‑żółte, obrazowo nazywane „barwami ognia”. Barwy zimne zmierzają do błękitu, są głównie fioletowo‑zielono‑błękitne i obrazowo nazywane są „barwami wody”.

Przyjrzyj się poniższym przykładom obrazów współczesnych artystów o różnych gamach barw.

R17LRbSoIJJtB1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz „Nienasycenie” autorstwa Ewy Bińczyk. Praca ukazuje portret Stanisława Ignacego Witkiewicza na ciepłym, pomarańczowym tle. Narysowana ołówkiem postać artysty uchwycona jest z profilu. Pod szyją ma zawiązany krawat w drobne, poziome pasy. Twarz, fragment włosów oraz koszula podrysowane są białą kredką. Za postacią Witkacego znajduje się fragment głowy kobiety z widocznym prawym okiem oraz ciemnymi, gładkimi włosami. Górna część obrazu pełna jest czerwonych przetarć, które bijąc z portretu artysty przysłaniają kobietę. Dolna partia pracy wypełniona jest układającym się w pętle, biało-błękitnym rysunkiem miękko okalającym głowę postaci. Łączący w sobie techniki pasteli i ołówka obraz utrzymany jest w ciepłej, żółto-czerwone gamie barwnej. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1.

Gama barw ciepłych

Ewa Bińczyk, „Nienasycenie”, 2017, pastel, kolekcja prywatna, UMK, CC BY 3.0
RmUEmVbw9ff0K1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz „Ada” autorstwa Justyny Grzebieniowskiej-Wolskiej. Praca ukazuje trzy kobiety o ciemnych, spiętych w kok włosach. Pozbawione rąk postacie ubrane są w jasno-niebieskie suknie z tiulowymi spódnicami. Zwrócone są w prawą stronę. Na niebieskim tle znajdują się płasko malowane fragmenty kadrów z postaciami i powtarzającym się portretem tej samej dziewczyny. Praca namalowana została swobodną, szeroką plamą. Kobiety przedstawione są z dużym uproszczeniem. Artystce nie zależy na wiernym uchwyceniu rzeczywistości, stara się jedynie przekazać nastrój ukazanej sceny. Obraz utrzymany jest w chłodnej, błękitnej gamie barw. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1.

Gama barw zimnych

Justyna Grzebieniowska-Wolska, „Ada”, 2008, technika własna na płótnie, kolekcja prywatna, UMK, CC BY 3.0
R1A6uIJJcFJy11
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz olejny „We wnętrzu” autorstwa Piotra Klugowskiego. Praca ukazuje malowane szeroką plamą, uproszczone trzy postacie prawdopodobnie kobiet o wysokich fryzurach namalowane w brązowo-czerwono-żółtej tonacji. Jedna wydłużona sylwetka znajduje się po prawej stronie kompozycji, pozostałe dwie, jakby ucięte postacie. umieszczone są w dolnej lewej części obrazu. Tło stanowi abstrakcyjna kompozycja składająca się z czerwono-żółtych plam oraz niebieskiego prostokąta okna u góry. Obraz cechuje się dużym uproszczeniem form. Dla artysty nie jest ważny detal. Przy pomocy prostych środków wyrazu stara się oddać nastrój przedstawionej sceny. Praca wykonana została w ciepłej, czerwono-żółtej gamie barw z chłodnym, niebieskim akcentem prostokątnego okna. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1.

Gama barw ciepłych z zimnym akcentem kolorystycznym

Piotr Klugowski, „We wnętrzu”, 2000, olej na płótnie, kolekcja prywatna, UMK, CC BY 3.0
Ćwiczenie 5
R1ZXr502VaNEQ
R1UbuXXDpYM4X
Wskaż kolory zaliczane do barw ciepłych. Możliwe odpowiedzi: 1. czerwony, pomarańczowy, żółty 2. czerwony, fioletowy, żółty 3. fioletowy, zielony, niebieski.

Kiedy artyści w swoich dziełach stosują dużo różnych kolorów, mówimy o użyciu szerokiej gamy barwnej. Zdarza się też, że celowo ją zawężają. Wtedy mówimy o wąskiej gamie kolorystycznej, np. składającej się z 2‑3 barw w różnych odcieniach, w wybranej tonacji barwnej: ciepłej lub zimnej. Bywa też, że artyści stosują tylko jeden kolor w różnych odcieniach – mówimy wówczas o monochromatyzmieMonochromatyzmmonochromatyzmie. Kiedy użyją tylko koloru białego i czarnego mówimy o achromatyzmieAchromatyzmachromatyzmie.

Przyjrzyj się zamieszczonym niżej reprodukcjom dzieł: o szerokiej i wąskiej gamie barwnej oraz monochromatycznemu i achromatycznemu.

RGNzf9JuGGPEo1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz olejny „Martwa natura” autorstwa Piotra Klugowskiego. Kompozycja ukazuje dwie czerwone szafki ustawione pod brązowo-ugrową ścianą na których znajdują się różnego rodzaju przedmioty, pudła i naczynia a także liczne, długie pałeczki z okrągłymi końcówkami. Na jednej z szafek ustawione jest również półokrągłe lustro w jasnobrązowej ramie. Obraz cechuje się dużym uproszczeniem form. Przedmioty obrysowane są wyraźnym konturem. Dla artysty nie jest ważny detal. Przy pomocy prostych środków wyrazu stara się oddać charakter przedstawionych elementów. Praca wykonana została w szerokiej gamie barw: począwszy od chłodnych granatów, poprzez zielenie i brązy aż do gorących czerwieni i pomarańczy. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1.

Szeroka gama barwna

Piotr Klugowski, „Martwa natura”, 2006, olej na płótnie, kolekcja prywatna, UMK, CC BY 3.0
RaecssiI9dkdp1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz „Morze II” autorstwa Joanny Chołaścińskiej. Namalowana przez artystkę kompozycja balansuje na pograniczu abstrakcji i figuracji. Przy pomocy prostych, jednolitych, okrągłych plam stworzyła ona obraz przywodzący na myśl morze. Praca podzielona jest na dwie części. Górna, węższa część wypełniona jest okrągłymi, zielono-brązowymi kształtami. Dolną, ciemniejszą partię obrazu wypełniają cztery rzędy szaro-niebieskich plam, tworzące uproszczoną taflę wody. Praca została wykonana w wąskiej, chłodnej, szaro-zielono-brązowej gamie barw. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1.

Wąska gama barwna

Joanna Chołaścińska, „Morze II”, 2014, technika własna, kolekcja prywatna, UMK, CC BY 3.0
RSOyrgbzMEnnY1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz olejny „Obecność” autorstwa Mirosławy Rocheckiej. Na ciemno granatowym tle zostały namalowane luźnymi pociągnięciami pędzla, dwa niebieskie prostokąty o nieregularnych krawędziach. Górny, ciemniejszy i większy prostokąt u szczytu miesza się z ciemnym tłem, natomiast dolny, mniejszy wyraźnie wybija się swym jasnym, niemal kobaltowym kolorem na tle ciemnych granatów. Monochromatyczny obraz ogranicza się jedynie do trzech odcieni koloru niebieskiego. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1.

Monochromatyzm

Mirosława Rochecka, „Obecność”, 1999, olej na płótnie, kolekcja prywatna, UMK, CC BY 3.0
R1E14c0m3eLpV1
Ilustracja interaktywna przedstawia linoryt „Jezioro” autorstwa Jakuba Jaszewskiego. Czarno-biała, mroczna grafika ukazuje fantastyczny krajobraz z taflą jeziora pośrodku pofalowanych zboczy gór, na których rozmieszczono różnego rodzaju budowle przywodzące na myśl świat science fiction. Nad jeziorem unosi się mały, czarny sześcian. Achromatyczna, czarno-biała grafika, wykonana została z dużą dbałością o każdy detal za pomocą drobnych linii. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1.

Achromatyzm

Jakub Jaszewski, „Jezioro”, 2011, linoryt, kolekcja prywatna, UMK, CC BY 3.0
RYenNIiIto2cx
Ćwiczenie 6
Wskaż czym jest achromatyzm Możliwe odpowiedzi: 1. Użycie w dziele tylko jednego koloru w różnych odcieniach 2. Użycie w dziele tylko koloru białego i czarnego 3. Użycie w dziele tylko barw czerwonych, pomarańczowych i zółtych

Cykl obrazów Claude’a Moneta

Znany malarz impresjonistyczny Claude Monet namalował cykl obrazów, którego tematem przewodnim była gotycka katedra Notre‑Dame w Rouen. Zamiarem artysty nie było jednak tylko pokazanie architektury, ale przede wszystkim gry światła i koloru. Dlatego Monet malował katedrę wiele razy – za każdym razem o innej porze dnia, roku, przy innej pogodzie, a tym samym przy innym oświetleniu. Stąd w każdym dziele z cyklu zastosował odmienne nasycenie światła, a w konsekwencji określoną gamę barw. Za pomocą koloru, plamy i światła udało się artyście pokazać, jak zmiana oświetlenia wpływa na postrzeganie różnic w fasadzie katedry, co w XIX wieku było zupełnie nowym podejściem do studium architektonicznego. Monet namalował też inne cykle obrazów przedstawiające stały motyw, między innymi: Stogi, Budynek Parlamentu w Londynie, Nenufary. Zapoznaj się z wybranymi obrazami z cyklu Katedra w Rouen, a następnie rozwiąż ćwiczenie.

R12vcHw5mswDI
Ćwiczenie 7
Korzystając z zamieszczonych haseł, rozstrzygnij, co wskazuje na podobieństwo, a co na powstanie różnic w obrazach Claude’a Moneta z tego samego cyklu. Podobieństwo obrazów Moneta w cyklu: Możliwe odpowiedzi: 1. warunki atmosferyczne, 2. technika malowania, 3. autor, 4. światło, 5. gama barwna, 6. temat (katedra w Rouen), 7. pora dnia Różnice między obrazami Moneta w cyklu: Możliwe odpowiedzi: 1. warunki atmosferyczne, 2. technika malowania, 3. autor, 4. światło, 5. gama barwna, 6. temat (katedra w Rouen), 7. pora dnia

Kalejdoskop

Kalejdoskop to urządzenie, które pozwala obserwować różnobarwne, symetryczne kompozycje, zmieniające się podczas obracania. Jest to możliwe dzięki umieszczeniu w jego wnętrzu odpowiednio rozmieszczonych zwierciadeł, które odbijając kolorowe szkiełka, przy najmniejszym nawet poruszeniu budują zróżnicowane i symetryczne układy. Zapoznaj się z ilustracjami, do stworzenia których wykorzystano symetryczne, lustrzane odbicia na wzór obrazu kalejdoskopowego.

Wzór obrazu kalejdoskopowego jest też inspiracją współczesnych artystów. Przyjrzyj się reprodukcji dzieła zamieszczonej poniżej.

RkvOdJvT1oxgl1
Agnieszka Majak, „123”, 2012, rysunek, kolekcja prywatna, UMK, CC BY 3.0
Polecenie 1

Korzystając z instrukcji obrazkowej, stwórz własny, prawdziwy kalejdoskop.

Słownik pojęć

Achromatyzm
Achromatyzm

użycie w dziele tylko koloru białego i czarnego.

Akcent kolorystyczny
Akcent kolorystyczny

kontrastowa, przykuwająca uwagę plama barwna, najczęściej niewielkich rozmiarów w stosunku do całej kompozycji dzieła.

Dominanta kolorystyczna
Dominanta kolorystyczna

w kompozycji dzieła – najważniejsza, duża, wyróżniająca się kolorem plama barwna, wpływająca na inne barwy.

Gama barwna
Gama barwna

użycie do stworzenia dzieła wybranych kolorów z koła barw. Może być wąska lub szeroka. Wąska gama barwna to użycie sąsiadujących kolorów z fragmentu koła barw. Szeroka gama barwna to użycie kolorów z całego koła barw.

Kompozycja
Kompozycja

dzieło sztuki plastycznej, a także sposób powiązania elementów formalnych dzieła tak, by tworzyły całość zgodną z intencją twórcy.

Monochromatyzm
Monochromatyzm

użycie w dziele tylko jednego koloru w różnych odcieniach.

Źródła:

encykopedia.pwn.pl

Galeria dzieł sztuki