Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj
Rc5xpPydR49OD1

Konkurs na najlepiej wykonaną piosenkę

Źródło: online-skills, licencja: CC0.
1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

RcFD0QS5FqXcE
W prostokątnym polu znajduje się napis „Pobierz”. Jest to przycisk pozwalający na wyświetlenie, pobranie i zapisanie pliku zawierającego scenariusz lekcji - dokument w formacie pdf.

I. Indywidualna i zespołowa ekspresja muzyczna.

1. W zakresie śpiewu. Uczeń:

1) śpiewa ze słuchu lub/i z wykorzystaniem nut (w zespole, solo, a cappella, z akompaniamentem) minimum 10 różnorodnych utworów wokalnych w roku szkolnym:

a) piosenki z repertuaru dziecięcego, młodzieżowego, popularnego i ludowego,

3) śpiewa, dbając o emisję i higienę głosu, stosuje ćwiczenia oddechowe, dykcyjne i inne, zachowując naturalne właściwości głosu.

Nauczysz się

wskazywać różnice między śpiewem a cappella, a z akompaniamentem;

omawiać wysłuchane utwory: Pióreczko i Taniec;

rozwijać umiejętność realizowania wstępów i akompaniamentów perkusyjnych do piosenek.

Oznaczenia muzyczne do realizacji w piosenkach

Zanim przejdziemy do właściwej części lekcji, przypomnij sobie podstawowe oznaczenia muzyczne do realizacji w piosenkach.

DynamikaDynamikaDynamika – określenie wszystkich zjawisk związanych z głośnością dźwięków i jej zmianami w utworze:
- piano (cicho), pianissimo (bardzo cicho), mezzopiano (dość cicho), mezzoforte (dość głośno), forte (głośno), fortissimo (bardzo głośno);
- crescendo (stopniowy wzrost dynamiki dźwięku), diminuendo lub decrescendo (stopniowy spadek dynamiki dźwięku), decrescendo;
- sforzato (akcentując).

TempoTempoTempo - stopień szybkości wykonywania utworu; określenia:
- tempa powolne: largo, lento, adagio;
- tempa umiarkowane: andante, moderato;
- tempa szybkie: allegro, vivace, presto;
- zmiany tempa: accelerando, stringendo (przyspieszenie), ritenuto, ritardando (zwolnienie), a tempo;
- fermata, tenuto, rubato.

ArtykulacjaArtykulacjaArtykulacja – sposób wykonywania kolejno następujących po sobie lub współbrzmiących dźwięków:
- legato – wykonywanie kolejnych dźwięków w sposób ciągły, nieprzerwany (oznacza się za pomocą wiązania nut łukiem);
- staccato – polega na ostrym oddzielaniu dźwięków od siebie przez znaczne skracanie ich wartości rytmicznych (oznacza się kropkami nad nutami);
- portato – rodzaj artykulacji pośredni między legato a staccato, polegający na oddzielnym, wyrazistym, lecz nie ostrym wykonywaniu kolejnych dźwięków (oznacza się poziomą kreską nad nutami).

Źródłom06c0d991c78253ad_0000000000009Źródło

m06c0d991c78253ad_0000000000009

Wykonanie a cappella i z akompaniamentem instrumentalnym

Utwory wokalneWokalna muzykawokalne mogą być wykonywane:

  • a cappellaA cappellaa cappella (bez towarzyszenia instrumentu) – pojęcie to oznacza „określenie muzyki przeznaczonej na chór bez towarzyszenia instrumentalnego”;

  • akompaniamentemAkompaniamentakompaniamentem jednego instrumentu, np. fortepianu, grupy instrumentów lub orkiestry. Pojęcie akompaniament oznacza „partię instrumentalną towarzyszącą głównej partii melodycznej, wykonywanej przez głos solowy, instrument, chór […], spełnia rolę uzupełnienia harmonicznego, rytmicznego lub kolorystycznego w wykonywanym utworze”.

Źródłom06c0d991c78253ad_0000000000009Źródło

Instrumentarium perkusyjne na lekcjach muzyki

Instrumenty perkusyjne to takie instrumenty muzyczne, w których źródłem dźwięku jest drganie całego lub części instrumentu, wywoływane uderzeniem pałką, szczotką lub dłonią, lub też potrząsaniem całym instrumentem.
Instrumenty perkusyjne dzielą się na:

  • idiofony, czyli instrumenty perkusyjne samobrzmiące, w których źródłem dźwięku jest drganie całego instrumentu; dzielimy je na drewniane i metalowe; do idiofonów zaliczamy: wibrafon, ksylofon, dzwony rurowe, trójkąt, talerze orkiestrowe, talerze perkusyjne, tam‑tam, kastaniety, gong, pudełko akustyczne, janczary, marakasy, klawesy i in.

Na wzór idiofonów powstały następujące instrumenty do wykorzystania przez dzieci (tzw. instrumentarium Orffa, od nazwiska kompozytora i pedagoga – Carla Orffa, twórcy metody z wykorzystaniem instrumentów perkusyjnych):

  • membranofony, czyli instrumenty perkusyjne membranowe, w których źródłem dźwięku jest drgająca napięta membrana.

Do membranofonów zaliczamy:

- bęben mały (werbel)

- bęben podłużny

- bęben wielki

- kocioł obrotowy

- kocioł pedałowy

Do membranofonów z instrumentarium Orffa należą poniższe instrumenty.

RIft0BpNTEhcW
Ilustracja interaktywna przedstawia bębenek. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1. Bębenek składa się z walcowatego korpusu i membrany. Dźwięk wydobywa się z instrumentu uderzając w membranę za pomocą pałek, dłoni lub palców.
Bębenek, online-skills, CC BY 3.0
R5P4DvVfO5tWl
Ilustracja interaktywna przedstawiająca instrument muzyczny, jakim jest tamburyn. 1. Tamburyn jest inaczej nazywany bębenkiem baskijskim. Jest to mały bęben zbudowany z obręczy (najczęściej drewnianej) i jednej membrany., 2. Na obręczy są dodatkowo zamontowane metalowe blaszki, które podczas gdy wydają charakterystyczne dla tego instrumentu dźwięki., 3. Gra na tamburynie polega na uderzaniu dłonią o membranę lub potrząsaniu instrumentem.
Tamburyn, online-skills, CC BY 3.0
RAuL0HXUPkeBm
Ilustracja interaktywna przedstawia bongosy. Na ilustracji umieszczone są kolejno ponumerowane aktywne punkty, po wybraniu których wyświetlą się dodatkowe informacje: 1. Bongosy to instrument pochodzenia kubańskiego, który składa się z dwóch połączonych ze sobą na stałe bębenków., 2. Bębenki mają jednakową wysokość, ale różną średnicę., 3. Gra na bongosach polega na uderzeniu palcami w różne miejsca membrany.
Bongosy, online-skills, CC BY 3.0

Inny podział instrumentów perkusyjnych:

  • o określonej wysokości dźwięku: kotły, ksylofon, wibrafon, dzwonki i in.

  • o nieokreślonej wysokości dźwięku: trójkąt, marakasy, talerze, klawesy, pudełko akustyczne i in.

Piosenki do realizacji na lekcji muzyki: Pióreczko

Romsgi39w06Kt
Ilustracja interaktywna przedstawia niebieskie piórko. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie odtworzony utwór muzyczny Witolda Lutosławskiego, Janiny Osińskiej, „Pióreczko”.
Witold Lutosławski, Janina Osińska, „Pióreczko”, AMFN, CC BY 3.0

1. Uciekło sikorce pióreczko,
niebieskie z czarniutką kropeczką.
Wysoko latało,
niziutko spadało,
ho‑ho‑ho, ho‑ho‑ho,
ho‑ho‑ho, ho‑ho‑ho!
Niebieskie pióreczko.

2. Latała sikorka w kółeczko,
ścigała niebieskie pióreczko.
Porwał ci je dudek,
wetknął sobie w czubek,
ho‑ho‑ho, ho‑ho‑ho,
ho‑ho‑ho, ho‑ho‑ho!
Niebieskie pióreczko.

3. Za górką za laskiem, nad rzeczką
uciekło dudkowi pióreczko.
Na wodę sfrunęło,
do morza płynęło,
ho‑ho‑ho, ho‑ho‑ho,
ho‑ho‑ho, ho‑ho‑ho!
Niebieskie pióreczko.

4. Płynęło niebieską łódeczką
do morza sikorki pióreczko.
Złowiły je dzieci
koło mostu w sieci,
ho‑ho‑ho, ho‑ho‑ho,
ho‑ho‑ho, ho‑ho‑ho!
Niebieskie pióreczko.

Praca z piosenką:

  • powiedz rytmicznie tekst piosenki;

RTLyAC8h0zggY
Witold Lutosławski, zapis nutowy utworu „Pióreczko”, online-skills, CC BY 3.0
  • wysłuchaj ponownie nagrania, a następnie zaśpiewaj kolejne zwrotki piosenki.

  • wykonaj piosenkę z akompaniamentem fortepianu i wstępem instrumentalnym; zrealizuj wszystkie podane przez kompozytora określenia muzyczne;

R1Pgi6MK985Me
Utwór: Pióreczko (akompaniament fortepianu), autorstwa Witolda Lutosławskiego, Janiny Osińskiej Wykonawca: Pianista z Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy

Piosenki do realizacji na lekcji muzyki: Taniec

RnOcwuWBHDjdc
Ilustracja interaktywna przedstawia ikony postaci, które tańczą po klawiszach fortepianu. Nad postaciami są przykładowe znaki muzyczne. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie odtworzony utwór muzyczny Witolda Lutosławskiego, Juliana Tuwima, „Taniec”.
Witold Lutosławski, Julian Tuwim, „Taniec”, AMFN, CC BY 3.0

1. Skoczył stołek do wiaderka,
zaprosił je do oberka,
dzbanek z półki hyc na ziemię:
”Ja nie gorszy! Poprośże mnie!”

2. A za dzbankiem talerz skoczył,
dokoluśka się potoczył,
piec, choć grubas, złapał kija
i ochoczo z nim wywija.

3. Biedna miotła w kącie stoi,
też by chciała, lecz się boi,
bo jak w tańcu się rozluźni,
to ją będą zbierać później.

4. Tańczy skrzynia i siekiera,
aż się miotle na płacz zbiera,
już nie może ustać dłużej
i tak pląsa, że się kurzy!

Piosenka w tonacji G‑dur, metrum 3/8, w tempie oberkaOberekoberka o żartobliwym tekście. Piosenka ma budowę trzyczęściową: części skrajne – żywe, w rytmie: dwie szesnastki i dwie ósemki w każdym takcie; środkowa część wolniejsza – początek każdej z czterech fraz w rytmie: ósemka z kropką i trzy szesnastki.

Praca z piosenką:

  • powiedz rytmicznie tekst piosenki;

RhUZPpsUbq2qq
  • zaśpiewaj piosenkę z uwzględnieniem podanych przez kompozytora określeń dynamicznych:
    - mf, żywe tempo (1 i 2 zwrotka);
    - p, wolniej (3 zwrotka);
    - mf, tempo jak na początku (4 zwrotka);
    - staccato (ósemki w 4 zwrotce);

  • wysłuchaj ponownie nagrania, a następnie zaśpiewaj piosenkę z akompaniamentem fortepianu;

R2ugFXgmO508w
Utwór: Taniec (akompaniament fortepianu), autorstwa Witolda Lutosławskiego i Juliana Tuwima Wykonawca: Pianista z Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy.
  • przygotuj akompaniament na wybranym instrumencie perkusyjnym: trójkąt, kołatka, bębenek, wg podanego zapisu nutowego (opracowanie Alina i Józefa Lenartowskie);

  • wykonaj piosenkę z akompaniamentem fortepianu i towarzyszeniem instrumentu perkusyjnego.

R4CBHV1u1aSRG1
Zapis nutowy utworu „Taniec”, online-skills, CC BY 3.0

Konkurs na najlepiej wykonaną piosenkę

Polecenie 1

Zorganizuj konkurs na najlepiej wykonaną piosenkę (z dwóch realizowanych piosenek Witolda Lutosławskiego)

RZNzs24zqGeT7
Utwór: Pióreczko (akompaniament fortepianu), autorstwa Witolda Lutosławskiego, Janiny Osińskiej Wykonawca: Pianista z Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy
R2ugFXgmO508w
Utwór: Taniec (akompaniament fortepianu), autorstwa Witolda Lutosławskiego i Juliana Tuwima Wykonawca: Pianista z Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy.

Zadania

Ćwiczenie 1
R1XnwxKclY5Qc
Wyszukaj instrumenty perkusyjne – idiofony.
Rr6e51Lp5N6WL
Ćwiczenie 2
Przyporządkuj instrumenty odpowiednio do idiofonów i membranofonów.
R104qAsvFs5Ug
Utwór: Witold Lutosławski, Janina Osińska, Pióreczko Wykonawca: AMFN
R1KwVq8WYsFvR
Utwór: Witold Lutosławski, Julian Tuwim, Taniec Wykonawca: AMFN
RQUePLipazcx6
Ćwiczenie 3
Dobierz właściwy opis do słuchanego fragmentu piosenki: Pióreczko Możliwe odpowiedzi: 1. piosenka w metrum 2/4, w umiarkowanym i wesołym tempie, występują synkopy i zmiany dynamiczne, 2. piosenka w metrum 3/8, w żywym tempie, przed zwrotką występuje czterotaktowy oberkowy wstęp Taniec Możliwe odpowiedzi: 1. piosenka w metrum 2/4, w umiarkowanym i wesołym tempie, występują synkopy i zmiany dynamiczne, 2. piosenka w metrum 3/8, w żywym tempie, przed zwrotką występuje czterotaktowy oberkowy wstęp
R1TFXq3m7RJdK
Ćwiczenie 4
Kro jest autorem słów piosenki „Pióreczko"? Możliwe odpowiedzi: 1. Janina Osińska, 2. Julian Tuwim
RSJ6v3ASfOf4W
Ćwiczenie 5
Wskaż polski taniec, w rytmie którego jest utrzymana piosenka „Taniec”. Możliwe odpowiedzi: 1. oberek, 2. polonez, 3. kujawiak, 4. krakowiak, 5. mazur
RUB9J2J6WmqFA
Ćwiczenie 6
Jak nazywa się instrument przedstawiony na ilustracji?
R11r4acoGMW0r
Ćwiczenie 7
Wysłuchaj akompaniamenty do piosenek i wskaż ich tytuły. Możliwe odpowiedzi: 1. Taniec, 2. Pióreczko

Słownik pojęć

A cappella
A cappella

określenie muzyki przeznaczonej na chór bez towarzyszenia instrumentalnego.

Akompaniament
Akompaniament

(z wł. accompagnamento=towarzyszenie) – partia instrumentalna towarzysząca głównej partii melodycznej, wykonywanej przez głos solowy, instrument, chór lub orkiestrę; akompaniament spełnia rolę uzupełnienia harmonicznego, rytmicznego lub kolorystycznego w wykonywanym utworze.

Artykulacja
Artykulacja

sposób wydobywania dźwięków realizowany przez wykonawcę na podstawie norm przekazanych przez tradycję (muzyka dawna, lud.) lub wskazówek kompozytora zawartych w partyturze, takich jak: legato, staccato, arco, pizzicato, col legno, glissando, frullato, tremolo, con sordino, Ped. (z użyciem pedału) itd

Dynamika
Dynamika

jeden z tzw. elementów muzyki, dotyczący głośności dźwięków w utworze; dynamika jest zależna od siły pobudzenia źródła dźwięku i określana za pomocą umownych i relatywnych znaków dynamicznych (np. forte, piano, crescendo, diminuendo) oraz od wielkości masy drgającej (budowa instrumentu, rejestr) i liczby dźwięków jednocześnie brzmiących;

Oberek
Oberek

polski taniec ludowy „obracany w koło” w takcie 3/8, 3/4, w bardzo żywym tempie, o charakterze skocznym i wesołym; jest szybszą odmianą mazura; występuje w postaci stylizowanej często pod nazwą mazurka (F. Chopin, K. Szymanowski).

Synkopa
Synkopa

przesunięcie naturalnego akcentu melodycznego na dźwięk nie akcentowany przez wydłużenie wartości rytmicznej nuty nie akcentowanej i przetrzymanie jej przez część akcentowaną.

Tempo
Tempo

szybkość wykonania utworu muzycznego, zaplanowana przez kompozytora lub realizowana podczas wykonania, uznawana za jeden z elementów utworu (obok melodii, harmonii, rytmu, metrum itp.

Wokalna muzyka
Wokalna muzyka

muzyka przeznaczona do śpiewu, zaopatrzona w tekst słowny, którego ilustracją jest śpiewana melodia; tekst nadaje muzyce wokalnej właściwości programowe przez co oddziałuje ona bardziej wyraziście niż muzyka instrumentalna; do muzyki wokalnej należą wszystkie pieśni i utwory na głos solo, na głos solo z towarzyszeniem instrumentalnym muzyka wokalno‑instrumentalna), utwory na chór oraz kameralne zespoły śpiewacze.

Słownik pojęć został opracowany na podstawie:

encyklopedia.pwn.pl

J. Habela, Słowniczek muzyczny, Wydawnictwo PWM 1988

Biblioteka muzyczna

RM8tyrjloleB01
Utwór: Witold Lutosławski, Janina Osińska , „Pióreczko”. W celu wysłuchania dzieła należy wybrać przycisk Odtwórz/Pauza.
R1OdOCdjSoVj51
Utwór: Witold Lutosławski, Julian Tuwim, „Taniec”. W celu wysłuchania dzieła należy wybrać przycisk Odtwórz/Pauza.
R6eiGuoxItLBK1
Utwór: Witold Lutosławski, Julian Tuwim, „Taniec” z akompaniamentem fortepian. W celu wysłuchania dzieła należy wybrać przycisk Odtwórz/Pauza.

Bibliografia

J. Habela, Słowniczek muzyczny, Wydawnictwo PWM 1988