Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj
R1SYn3JKFbORg1
Monteskiusz
Siren-Com, Monteskiusz, Muzeum Luwr, licencja: CC BY-SA 3.0
O duchu prawMonteskiusz
Monteskiusz O duchu praw

W każdym państwie istnieją trzy rodzaje władz […]. Na mocy pierwszej panujący lub urzędnik stanowi prawa na przeciąg pewnego czasu lub na stałe tudzież poprawia lub znosi prawa istniejące. Na mocy drugiej rozstrzyga o wojnie lub pokoju, wyprawia lub przyjmuje poselstwa, strzeże bezpieczeństwa, zapobiega najazdom. Na mocy trzeciej, karze zbrodnie lub sądzi pomiędzy poszczególnymi jednostkami. Tę ostatnią władzę nazwiemy władzą sądowniczą, drugą zaś po prostu wykonawczą państwa. [...] Gdzie w jednej osobie lub jednym ciele urzędowym władza prawodawcza łączy się z władzą wykonawczą, tam nie masz wolności, albowiem istnieje obawa, że ten sam monarcha [...] stanowić będzie prawa tyrańskie, by je wykonywać po tyrańsku. Nie masz wolności, skoro władza sądownicza nie jest oddzielną od władzy prawodawczej i wykonawczej. Jeśli złączona jest z władzą prawodawczą, powstaje samowolność w stosunku do życia i wolności obywatela, albowiem sędzia będzie zarazem prawodawcą. Jeśli jest złączona z władzą wykonawczą, sędzia będzie posiadać władzę ujarzmiciela [...].

j0000008NWB6v32_00000_BIB_001Monteskiusz, O duchu praw, t. 1, tłum. M. Szczaniecki, Warszawa.

Zadanie na rozgrzewkę

Ćwiczenie 1

Z jakiego kraju pochodził Monteskiusz?

Ćwiczenie 2

W którym wieku żył?

Ćwiczenie 3

Jakie trzy rodzaje władzy wyodrębnił Monteskiusz?

j0000008NWB6v32_0000000T

Trójpodział władzy w III Rzeczypospolitej

Polecenie 1

Określ, jaka władza należy do każdego z przedstawionych poniżej organów.

RmuGGHUg4NTfC
Sala posiedzeń Sejmu
Mateusz Kudła, licencja: CC BY-SA 3.0

Sejm i Senat, czyli parlament
Kadencjaj0000008NWB6v32_000tp001Kadencja: 4 lata
Główne zadania: stanowienie prawa

Ćwiczenie 4
Rp8vfYmF9TI011
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000008NWB6v32_000tp001
RtfjfynOGThWm
Siedziba Rady Ministrów
Laleczki, licencja: CC BY 4.0

Rada Ministrów, czyli rząd
Okres sprawowania władzy: maksymalnie 4 lata, zależnie od poparcia w Sejmie
Główne zadania: prowadzenie bieżącej polityki państwa

Ćwiczenie 5
RNgduzBMCPXhC1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Rqevf4DVfLcCe
Siedziba Sądu Najwyższego
Robert Wielgórski, licencja: CC BY 3.0

Sądy i trybunały
Kadencja: nie ma
Główne zadania: rozstrzyganie sporów, dbałość o przestrzeganie prawa, badanie zgodności ustaw z Konstytucją RP – zadanie Trybunału Konstytucyjnego

Ćwiczenie 6
RE2sTK8vduHqP1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
R1Epv77qaeZt4
Pałac Prezydencki
Marcin Białek, licencja: CC BY 4.0

Prezydent Kadencja: 5 lat
Główne zadania: reprezentowanie państwa, zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi RP, zatwierdzanie ustaw, powoływanie premiera i rządu, nadawanie obywatelstwa, korzystanie z prawa łaski.
Prezydent łączy wybrane kompetencje z wszystkich trzech rodzajów władzy.

j0000008NWB6v32_0000002V

Parlament

Definicja:

Funkcja kontrolna – odnosi się przede wszystkim do rządu i podporządkowanej mu administracji, a polega na możliwości samodzielnego ustalania przez Sejm stanu faktycznego w sprawach dotyczących tych podmiotów (także stanu podstawowych dziedzin życia społecznego) i porównywania go ze stanem nakazanym przez prawo. Może również dotyczyć kontroli polityki prowadzonej w danej dziedzinie (np. polityki zagranicznej).

Definicja:

Funkcja kreacyjna – polega na bezpośrednim powoływaniu i odwoływaniu organów konstytucyjnych państwa oraz osób, które wchodzą w skład tych organów. Przede wszystkim Sejm uczestniczy w tworzeniu rządu, udzielając wotum zaufania powołanej przez prezydenta Radzie Ministrów lub samodzielnie wybierając prezesa Rady Ministrów i proponowany przez niego skład rządu. Sejm powołuje również członków Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu, część składu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Krajowej Rady Sądownictwa i Rady Polityki Pieniężnej.

Dla zainteresowanych

O dodatkowych funkcjach Sejmu możesz dowiedzieć się ze strony link

Ćwiczenie 7

Wpisz w pustej kolumnie, kto obecnie sprawuje te funkcje.

Kto obecnie sprawuje te funkcje

Prezydent

Marszałek Sejmu, prowadzący obrady

Premier rządu

I Prezes Sądu Najwyższego

Prezes Trybunału Konstytucyjnego

Rzecznik Praw Dziecka

Posłowie skrajnej prawicy

Posłowie skrajnej lewicy

Ćwiczenie 8
R18y5SW5dlU1C1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 9
Rmu8soG9mYQbY1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 10
RYTk7tge63bLU1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000008NWB6v32_0000004M

Rząd

Rząd składa się z ministerstw, czyli resortów, które zajmują się poszczególnymi dziedzinami życia państwa. Na ich czele stoją ministrowie. Premier, czyli „pierwszy minister” (z francuskiego première ministre), kieruje pracą całego rządu.

1
Ćwiczenie 11
R1EDmW4grBu7S1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000008NWB6v32_0000004T

Sądy

RkM0qyV5bmRHX1
Siedziba Sądu Najwyższego.
Cjs2111 , licencja: CC BY 2.5

Siedzibę Sądu Najwyższego w Warszawie zdobią paremie, czyli zasady prawne, zapisane po łacinie i po polsku.

Dla zainteresowanych

Przypomnij wiadomości z historii starożytnego Rzymu i wyjaśnij, dlaczego paremie na gmachu zapisano też po łacinie.

Ćwiczenie 12

Wyjaśnij, jak rozumiesz następujące paremie:

  • Leges ab omnibus intellegi debent – Ustawy powinny być zrozumiałe dla wszystkich.

  • Is damnum, dat qui iubet dare– Ten wyrządza szkodę, kto rozkazuje ją czynić .

  • Lex retro non agit – Ustawa nie działa wstecz.

  • Nemo est iudex in propria causa – Nikt nie może być sędzią we własnej sprawie.

uzupełnij treść
j0000008NWB6v32_0000005N

Prezydenci III RP

Ćwiczenie 13

Który z prezydentów sprawował urząd przez jedną pełną kadencję

Ćwiczenie 14

Który z prezydentów sprawował urząd przez dwie pełne kadencje

j0000008NWB6v32_0000006V
Ćwiczenie 15
RNfEM6TlW1hvp1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000008NWB6v32_00000071

Podsumowanie

Co wiem?

W III Rzeczypospolitej obowiązuje w zasadzie trójpodział władzy. Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament: Sejm i Senat. Władza wykonawcza jest w rękach rządu, czyli Rady Ministrów, a sądownicza należy do niezawisłych sądów i trybunałów. Prezydent łączy kompetencje różnych rodzajów władzy.

Co potrafię?
  • Odczytać schemat.

  • Przydzielić zadania według kompetencji wykonawców.

R13EHxKyTsDr91
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Zapamiętaj!

Niektóre z najważniejszych funkcji w państwie sprawowane są kadencyjnie, to znaczy, że co kilka lat odbywają się wybory na dane stanowisko. Co więcej, prezydent może pełnić swą funkcję przez co najwyżej dwie kadencje. Takie rozwiązania mają zapobiegać zbytniemu przywiązaniu do władzy. Kadencyjność to jedna z różnic między sprawowaniem władzy przez prezydenta i przez króla. Jednocześnie wiadomo, że osoba nowo powołana na dane stanowisko musi poświęcić trochę czasu, by się wdrożyć do nowych obowiązków, a przez to działa mniej wydajnie niż jej doświadczony poprzednik. Podaj dwa inne argumenty przeciw kadencyjności urzędów.