Wydrukuj Zapisz jako PDF Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał
RIzVzEdd2syZ7
Oś czasu:
R7EM2mHNFy7m8
Renesans w Polsce - złoty wiek polskiej kultury

Rzeczpospolita weszła do renesansowej rodziny w podobnym czasie co większość krajów Europy. Choć w dziedzinie sztuki czy polityki wpływ nowych idei widać już w drugiej połowie XV wieku, to rozwój kultury odrodzenia przypadł w naszym kraju na XVI wiek. Szczególnie mocno podkreśla się znaczenie lat 1543–1580, nazywanych złotym okresem kultury polskiej. Rok 1543 związany jest m.in. z wydaniem drukiem dzieła Mikołaja Kopernika O obrotach ciał niebieskich, natomiast rok 1580 – ze śmiercią najwybitniejszego polskiego pisarza tej epoki – Jana Kochanowskiego.

Renesansowy Kraków
R11uomrq6eFKO

Dziedziniec Zamku Królewskiego w Krakowie, domena publiczna

Kraków był najludniejszym miastem Rzeczypospolitej w XVI wieku i liczył około 30 tysięcy mieszkańców (dla porównania ówczesny Paryż liczył około 300 tysięcy ludności). Ta liczba dziś nie robi wrażenia, ale w XVI wieku nie było to mało. Istotniejsze jest, że w Krakowie znajdowała się siedziba królewska. Dzięki Zygmuntowi Staremu i Bonie przebudowano Wawel na wzór renesansowy.

W Krakowie znajdowała się przez wiele lat jedyna wyższa uczelnia w Rzeczypospolitej, czyli Akademia Krakowska. Akademia Krakowska w drugiej połowie XV wieku należała do najlepszych uczelni w Europie, zwłaszcza w naukach ścisłych (matematyka, astronomia). Uczyło się tu od 1000 do 2000 studentów rocznie, z czego połowę stanowili przybysze z innych krajów.

Choć w XVI wieku dostrzegalny był powolny schyłek świetności Akademii, to w jej murach wiedzę zdobywali m.in.:

  • Andrzej Frycz‑Modrzewski, humanista, autor cenionej na całym kontynencie pracy O poprawie Rzeczypospolitej, w której pisał m.in. o równości wszystkich ludzi wobec prawa.

  • Jan Kochanowski, największy poeta polskiego renesansu, jeden z najwybitniejszych humanistów.

  • Marcin Kromer, wybitny historyk i geograf, humanista, przeciwnik reformacji, twórca dzieła O pochodzeniu i dziejach Polaków ksiąg trzydzieści.

Mikołaj Kopernik - wielki astronom

Z Krakowem związani byli najwięksi polscy pisarze renesansowi oraz uczeni. Tu studiował m.in. Mikołaj Kopernik. Jego najważniejsze dzieło ukazało się drukiem w roku śmierci wybitnego astronoma (1543). Autor zdążył jeszcze zobaczyć je wydrukowane w Norymberdze pod tytułem De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach sfer niebieskich). To właśnie ta rozprawa naukowa stała się jednym z intelektualnych zaczynów kolejnej epoki, czyli baroku. Zanim ta wybitna księga, w której Kopernik stwierdził, że to nie Słońce krąży wokół Ziemi, lecz - Ziemia wokół Słońca, trafiła na kościelny spis dzieł zakazanych (1616), można było w niej przeczytać słowa wychwalające piękno kosmosu.

Ryqi3g3q2Nc60

Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem, Jan Matejko, Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem, 1872, olej na płótnie, Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, domena publiczna

Zadanie 1.

Przyjrzyj się poniższej ilustracji przedstawiającej zdjęcie jednej z gotyckich świątyń, a następnie wykonaj polecenia.

Ilustracja 1.
Rhkw0pmWOnF6F

Kościół w Krakowie licencja: CC BY‑SA 1.0[online], dostępny w internecie: wikimedia

RG80nuIBl3vpr
Ćwiczenie 1
Wersja alternatywna ćwiczenia: Uzupełnij luki w tekście, wskazując prawidłowe informacje. Jednym z najcenniejszych zabytków architektury gotyckiej w Polsce jest Kościół1. Mariacki, 2. Kaliszu, 3. pod wezwaniem Świętej Trójcy, 4. Krzeszowie, 5. Gdańsku, 6. Wita Stwosza, 7. Bartolommea Berrecciego, 8. pod wezwaniem Świętej Jadwigi, 9. Santiego Gucciego w Krakowie.
Znajduje się w nim m.in. gotycki ołtarz autorstwa1. Mariacki, 2. Kaliszu, 3. pod wezwaniem Świętej Trójcy, 4. Krzeszowie, 5. Gdańsku, 6. Wita Stwosza, 7. Bartolommea Berrecciego, 8. pod wezwaniem Świętej Jadwigi, 9. Santiego Gucciego.
Inna gotycka świątynia pod tym samym wezwaniem jest jednym z największych kościołów w Europie i znajduje się 1. Mariacki, 2. Kaliszu, 3. pod wezwaniem Świętej Trójcy, 4. Krzeszowie, 5. Gdańsku, 6. Wita Stwosza, 7. Bartolommea Berrecciego, 8. pod wezwaniem Świętej Jadwigi, 9. Santiego Gucciego, w polskim mieście portowym
Ilustracja 2
RDboHo23jRRta
RWTq03fZRBqqc
Ćwiczenie 2
Zadanie 2.

Przeczytaj tekst źródłowy, a następnie wykonaj polecenie.

Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim, Moja droga Orszulo, tym zniknieniem swoim! Pełno nas, a jakoby nikogo nie było: Jedną maluczką duszą tak wiele ubyło. Tyś za wszytki mówiła, za wszytki śpiewała, Wszytkiś w domu kąciki zawżdy pobiegała. Nie dopuściłaś nigdy matce się frasować Ani ojcu myśleniem zbytnim głowy psować, To tego, to owego wdzięcznie obłapiając I onym swym uciesznym śmiechem zabawiając. Teraz wszytko umilkło, szczere pustki w domu, Nie masz zabawki, nie masz rozśmiać się nikomu. Z każdego kąta żałość człowieka ujmuje, A serce swej pociechy darmo upatruje.

Poezja polska w szkole średniej od średniowiecza do współczesności, antologia, wybór J. Polanicki, Warszawa 1993, s. 40.

RuOtjEMaEm8Do
Ćwiczenie 3