Wydrukuj Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał Zapisz jako PDF

Wyobraź sobie las, w którym drzewa są olbrzymie i sięgają nawet kilkudziesięciu metrów. Ich korony przesłaniają niebo tak skutecznie, że przy ziemi jest ciemno. W lesie tym jest niezwykle gorąco zarówno o każdej porze dnia, jak i przez cały rok. Oprócz tego jest niezwykle wilgotno – niemal codziennie padają ulewne deszcze. Takie są właśnie lasy równikowe – miejsce, gdzie panuje największa różnorodność organizmów na świecie.

Już wiesz
  • jakie czynniki wpływają na pogodę;

  • jakie są strefy oświetlenia Ziemi;

  • że klimat wpływa na przyrodę.

Nauczysz się
  • opisywać klimat lasów równikowych;

  • omawiać warunki życia panujące w lesie równikowym;

  • przedstawiać tradycyjny tryb życia pierwotnych mieszkańców lasów równikowych.

iesfRJXU5s_d5e192

1. Krajobraz i klimat lasów równikowych

Lasy równikowe występują na obszarach, gdzie panuje klimat zapewniający niemal stałą, wysoką temperaturę powietrza i obfite opady deszczu. Warunki takie występują głównie w okolicach równika. Wiatry znad gorących mórz i ciepłe prądy morskie przyczyniają się do powstania dogodnych warunków nawet w znacznej odległości od równika.
W lasach równikowych temperatury powietrza w ciągu doby i w ciągu roku nie spadają właściwie poniżej 20°C i tylko wyjątkowo wynoszą powyżej 30°C. Deszcz pada tam niemal codziennie. Bujna roślinność pochłania i oddaje do atmosfery tak ogromne ilości wody, że nawet w bezdeszczowe dni powietrze przesycone jest wilgocią. Dzień i noc przez cały rok trwają po około 12 godzin.

Polecenie 1

Wyjaśnij, jakie warunki należy spełnić, by w ogrodach botanicznych lub domach udała się uprawa roślin pochodzących z lasów równikowych.

Ważne!

Ze wszystkich ekosystemów lądowych lasy równikowe pochłaniają najwięcej dwutlenku węgla i wytwarzają najwięcej tlenu.

Uwaga!

Średnio co trzy lata wycina się obszar lasów tropikalnych o powierzchni Polski. Różne formy gospodarowania prowadzone przez ludzi na tych terenach uniemożliwiają odtworzenie się tych lasów. Obszary wylesione przygotowuje się pod pastwiska, cele rolnicze oraz pod zabudowę. Gleby tropikalne są bardzo ubogie w składniki mineralne, toteż szybko dochodzi do ich wyjałowienia. Jednocześnie obnażona z drzew ziemia nie zatrzymuje deszczówki. Z tego powodu w Indiach i w Bangladeszu dochodzi do gigantycznych powodzi.

RvrRHdDpGLQXw1
Wyrąb lasu równikowego w Amazonii
iesfRJXU5s_d5e254

2. Warunki życia w lesie równikowym

Warunki życia w lesie równikowym są zależne zarówno od klimatu, jak i od piętra roślinnego. Pory roku tutaj nie występują. Intensywne opady deszczu docierają do samej gleby poprzez wszystkie piętra lasu, a więc wody nigdzie nie brakuje. Wszędzie jest gorąco i parno. Inne warunki przyrodnicze różnią się jednak zasadniczo. Najwyższe piętra drzew otrzymują światło słoneczne bez jakichkolwiek ograniczeń, ale jednocześnie narażone są na najsilniejszy wiatr. Im niżej w lesie równikowym, tym mniej światła, a do poziomu gruntu dociera go kilkadziesiąt razy mniej niż do koron drzew. Jednocześnie zmniejsza się siła wiatru, który przy samej ziemi jest prawie nieodczuwalny.
Las równikowy ma budowę piętrową.

  • Na najwyższe piętro lasu równikowego składają się pojedyncze, olbrzymie drzewa, które osiągają wysokość 60, a nawet więcej metrów i wystają wyraźnie ponad otoczenie.

  • Piętro koron wiecznie zielonych drzew znajduje się na wysokości 30–50 metrów i stanowi prawie nieprzepuszczalną barierę dla światła słonecznego.

  • Poniżej występuje piętro średnie, w którym młode drzewa i inne rośliny o wysokości od kilku do kilkunastu metrów walczą o przeżycie w głębokim cieniu.

  • Najniższe piętro zarośli i runa leśnego jest zwykle bardzo ubogie, a miejscami niemal wcale nie występuje. Jest to spowodowane bardzo słabym dostępem do światła.

iesfRJXU5s_d5e307

3. Mieszkańcy lasów równikowych

W trudno dostępnych fragmentach lasów równikowych żyją nadal plemiona ludzi, którzy mają bardzo niewielki kontakt z cywilizacją lub nie mają go wcale. Wysoka temperatura powietrza i dostatek pokarmu, który można zdobyć w lesie równikowym, zapewniają im dosyć dobre warunki życia. Nie wszędzie jednak pozostawia im się możliwość życia tak, jak to czynili ich przodkowie. W wielu krajach miejscową ludność zmusza się do zerwania z tradycyjnym stylem życia.

Ważne!

Często spotyka się określenie dżungla w odniesieniu do lasu równikowego. Nie jest to jednak w pełni prawidłowe pojęcie. Dżungla jest bowiem nazwą oznacząjącą gęste, zielone, splątane, często kolczaste zarośla o wysokości od kilku do kilkunastu metrów. Pojawiają się one w południowej i południowo‑wschodniej Azji nad brzegami rzek albo w miejscach, gdzie zniszczeniu uległy wysokie drzewa utrudniające dostęp światła do najniższych pięter lasu.

iesfRJXU5s_d5e350

Podsumowanie

  • W strefie lasów równikowych panuje przez cały rok stała, wysoka temperatura powietrza, a także utrzymują się obfite opady deszczu.

  • Lasy równikowe występują w strefie równikowej i są przerwane jedynie łańcuchem Andów w Ameryce Południowej oraz wyżynami we wschodniej Afryce.

  • Istnienie lasów równikowych jest zagrożone z powodu wyrębu drzew i działalności człowieka.

Praca domowa
Polecenie 2.1

Zastanów się i odpowiedz, dlaczego lasy tropikalne nazywa się „zielonymi płucami Ziemi”.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Kontynenty na Ziemi.
Jak pogoda wpływa na przyrodę?
Cztery pory roku.
Strefy oświetlenia Ziemi
Strefy krajobrazowe Ziemi

iesfRJXU5s_d5e425

Zadania

Ćwiczenie 1
R5FgRLjnEbRaC1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
RIiN17ZGurI8l
Wskaż czynnik powodujący, że na Ziemi istnieją miejsca, gdzie nawet na równiku nie rosną lasy równikowe. Możliwe odpowiedzi: 1. zimne prądy morskie, 2. wysokie góry, 3. wysokie opady, 4. wysoka temperatura powietrza, 5. niskie ciśnienie powietrza, 6. wysoka wilgotność powietrza
Ćwiczenie 3
R16b57P6tU81U1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
Rgqdl46oeUXdS1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5
R1CVjYU0nJn251
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 6
R19JbIRAM0bTz1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.