Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał Wydrukuj
R1MwTMrf2GjFs11
Okładka - literatura jako język miłości Źródło: pixabay, licencja: CC 0.
pixabay, licencja: CC 0

Prawie każdy człowiek był albo na pewno będzie kiedyś zakochany. Nie jest jednak łatwo mówić i pisać o uczuciach, a zwłaszcza o miłości. Mimo to temat ten w literaturze i sztuce jest obecny od wieków. Uważa się, że miłość to coś oczywistego i naturalnego, bo związanego z uczuciami. Tymczasem jest to również zjawisko kulturowe i historyczne, a zatem nie może być niczym stałym. O sposobie i intensywności przeżyć decydują głównie konwencje obyczajowe obowiązujące w danej epoce.

Już wiesz

Zastanów się, czy łatwo jest mówić o miłości. Odpowiedz na pytanie i uzasadnij swoje zdanie.

j00000004TB3v28_0000000E
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Teksty kultury

Ćwiczenie 1

W parach (lub w grupach) porozmawiajcie na temat miłości. Przygotujcie ustną wypowiedź, w której odniesiecie się do następujących pytań:

  • Czym jest miłość?

  • Jakie są odmiany miłości?

  • Kiedy miłość można nazwać prawdziwą?

Maria Pawlikowska‑Jasnorzewska
RUggS025FHfF8
Maria Pawlikowska-Jasnorzewska
Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, domena publiczna

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

Poetka i dramatopisarka. Autorka m.in. następujących tomów poetyckich: Niebieskie migdały (1922), Różowa magia (1924), Pocałunki (1926), Dancing. Karnet balowy (1927), Cisza leśna (1928), Surowy jedwab (1932).

Głównym tematem poezji Pawlikowskiej‑Jasnorzewskiej była miłość. Warto podkreślić, że wiersze poetki dawniej nie brzmiały tak jak dzisiaj, mogły wydawać się prowokujące. Rzecz w tym, że w czasach współczesnych poetce trochę inaczej niż obecnie wyglądały relacje między kobietami a mężczyznami. Wprawdzie kobiety powoli zyskiwały prawa i swobodę w różnych dziedzinach – w polityce czy w szkolnictwie – ale obowiązujące wówczas normy obyczajowe nadal bardzo je ograniczały w sferze uczuć. Uważano, że kobieta ma cierpliwie czekać na swojego mężczyznę i pozostać bierną w okazywaniu uczuć. Nie powinna też mieć żadnego doświadczenia miłosnego. Zupełnie inaczej postrzegani byli mężczyźni. W przeciwieństwie do kobiet doświadczenie w miłości na pewno dodawało im atrakcyjności. Pawlikowska‑Jasnorzewska jako poetka i kobieta domagała się w swojej poezji szczerości, swobody i prawa wolnego wyboru. Nie lękała się otwarcie pisać o wzruszeniu, przeżyciu i emocjach. Bała się co najwyżej sentymentalizmu i naiwności, przed którymi broniła się za pomocą poczucia humoru i niefrasobliwegoj00000004TB3v28_000tp001niefrasobliwego tonu. Bohaterką jej wierszy najczęściej jest zakochana kobieta, świadoma swojej urody i swoich pragnień.

Ciekawostka
LilkaZofia Starowieyska‑Morstinowa
Zofia Starowieyska‑Morstinowa Lilka

Często ludzie, poznając jakiegoś pisarza, malarza, uczonego czy w ogóle człowieka wybitnego, mówią, że nie tak go sobie wyobrażali, że jest inny, niż się spodziewali, że nie jest do swoich dzieł podobny. Ale Lilkaj00000004TB3v28_000tp002Lilka była podobna do swoich wierszy. Była, jak one, czarująca i niepokojąca eterycznaj00000004TB3v28_000tp003eteryczna, a zarazem mocno w ziemię wrośnięta, superpoetyczna, a przy tym realistka, poważna a dowcipna, smutna i wesoła, mądra i czarująco głupia. Ale naprzód uderzała jej uroda. A właściwie źle mówię: naprzód uderzała jej uprzejmość. Lilka bowiem, jak to świetnie wyraża francuskie słowo, była avenante – wychodząca naprzeciw. Naprzeciw każdego. Nawet dla nudziarzy miała zawsze miły uśmiech powitalny, ten swój specyficzny uśmiech, który jakoś na ukos układał jej wąskie wargi, marszczył cienki nosek, trochę podnosił górną wargę, a obu cieniutkim rękom, przypominającym raczej algij00000004TB3v28_000tp004algi niż ludzkie kończyny, kazał ku nadchodzącemu człowiekowi wyciągnąć się w serdecznym geście powitania. Bo Lilce wolno było jednych lubić, drugich nie lubić, ale ją musieli lubić, kochać i podziwiać wszyscy. Nie znosiła, by było inaczej. I po tę właśnie ludzką przyjaźń, po ludzką miłość wyciągała ku każdemu swe długie, chude ramiona.

j00000004TB3v28_00000_BIB_001
j00000004TB3v28_000tp002
j00000004TB3v28_000tp003
j00000004TB3v28_000tp004
j00000004TB3v28_000tp001
j00000004TB3v28_0000001L
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Teksty kultury

ModlitwaMaria Pawlikowska‑Jasnorzewska
Maria Pawlikowska‑Jasnorzewska Modlitwa

O pocałunku, któryś jest w niebie
razem z duszami bzu i jaśminu!
Krwi i bezsennych łąk gwiezdnych synu!
O pocałunku, któryś jest w niebie!

O treści wszystkich myśli i czynów!
O upragniony mej duszy chlebie!
Tęsknoto wichrów! Bajko jaśminów!
O pocałunku, któryś jest w niebie!

Me smutne usta zwiędną w czas krótki,
a gdy z nich barwą oddaną glebie
w amarantowe przejdzie stokrotki –
wówczas mi zagrasz twą pieśń skrzypcową,
zamkniesz mnie w obce wieczności słowo,
o pocałunku, któryś jest w niebie!

j00000004TB3v28_00000_BIB_002

Przeczytaj wiersz, a następnie wykonaj polecenia.

Ćwiczenie 2.1

Wyjaśnij, kim jest osoba mówiąca w liryku. Opisz jej stan emocjonalny.

Ćwiczenie 2.2

Wskaż środki stylistyczne uwydatniające przeżycia kobiety.

Ćwiczenie 2.3

Wypisz z wiersza metafory opisujące pocałunek oraz omów ich funkcje w wierszu.

uzupełnij treść
Ćwiczenie 2.4

Wyjaśnij tytuł utworu, wskazując elementy charakterystyczne dla modlitwy.

j00000004TB3v28_00000026
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Teksty kultury

Kto chce, bym go kochałaMaria Pawlikowska‑Jasnorzewska
Maria Pawlikowska‑Jasnorzewska Kto chce, bym go kochała

Kto chce, bym go kochała, nie może być nigdy ponury
i musi potrafić mnie unieść na ręku wysoko do góry.

Kto chce, bym go kochała, musi umieć siedzieć na ławce
i przyglądać się bacznie robakom i każdej najmniejszej
trawce.

I musi też umieć ziewać, kiedy pogrzeb przechodzi ulicą,

gdy na procesjach tłumy pobożne idą i krzyczą.

Lecz musi być za to wzruszony, gdy na przykład kukułka
kuka,

lub gdy dzięcioł kuje zawzięcie w srebrzystą powlokę
buka.

Musi umieć pieska pogłaskać, i mnie musi umieć pieścić,
i śmiać się, i na dnie siebie żyć słodkim snem bez treści,
i nie wiedzieć nic, jak ja nic nie wiem, i milczeć
w rozkosznej ciemności,
i być daleki od dobra i równie daleki od złości.

j00000004TB3v28_00000_BIB_003

Po przeczytaniu wiersza wykonaj polecenia.

Ćwiczenie 3.1

Opisz nastrój utworu. Wskaż cytaty, które o nim świadczą.

Ćwiczenie 3.2

Wymień kilka przymiotników, za pomocą których można określić kobietę ukazaną w wierszu.

Ćwiczenie 3.3

Bohaterka utworu w oryginalny, poetycki sposób formułuje swoje wymagania względem kochanka. Zapisz dosłowne znaczenie tych sformułowań.

RMW087xt7eO7s1
zadanie interaktywne
Ćwiczenie 3.4

Napisz w kilku zdaniach, co sądzisz o przedstawionych przez bohaterkę wiersza wymaganiach względem mężczyzny.

uzupełnij treść
j00000004TB3v28_0000002X
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Teksty kultury

miss ameryka bluesMaria Pawlikowska‑Jasnorzewska
Maria Pawlikowska‑Jasnorzewska miss ameryka blues

i cóż ci z tego przyjdzie żeś miss ameryką
że masz ciało weneryj00000004TB3v28_000tp005wenery a twarzyczkę kotka
nie znasz mego tancerza nigdy go nie spotkasz
nie zakocha się w tobie z namiętnością dziką

on mnie wybrał i zmierzył podług swych kanonów
i rzekł że w całym świecie takiej drugiej nie ma
nie patrz na mnie z gazety tak dumnie jak z tronu
bo dla niego jednego ja jestem miss ziemia

j00000004TB3v28_00000_BIB_004

Przeczytaj wiersz, a następnie wykonaj polecenia.

Ćwiczenie 4.1

Wskaż, kim jest postać mówiąca w wierszu i do kogo się zwraca.

Ćwiczenie 4.2

Określ, przywołując odpowiednie cytaty z tekstu, jaki jest ton wypowiedzi postaci mówiącej.

Ćwiczenie 4.3

Wyjaśnij, dlaczego Pawlikowska‑Jasnorzewska zrezygnowała ze stosowania w swoim liryku wielkich liter i znaków interpunkcyjnych.

Ćwiczenie 4.4

Zastanów się i powiedz, w jakim celu poetka wyróżniła wyrazy: ameryka, mnie, ziemia.

j00000004TB3v28_000tp005
j00000004TB3v28_0000003N
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Teksty kultury

TytanicMaria Pawlikowska‑Jasnorzewska
Maria Pawlikowska‑Jasnorzewska Tytanic

tańczyli sny wachlarze brylantowe tęcze
ktoś komuś szeptał w tańcu: tak – na śmierć i życie –
wszedł steward rzekł a wszyscy stanęli jak wryci
ladies and gentleman
dangerj00000004TB3v28_000tp006danger

j00000004TB3v28_00000_BIB_005

Przeczytaj na głos wiersz, a potem wykonaj polecenia.

Ćwiczenie 5.1

Powiedz, kim są bohaterowie utworu.

Ćwiczenie 5.2

Opisz w kilku zdaniach sytuację ukazaną w liryku.

uzupełnij treść
j00000004TB3v28_000tp006
j00000004TB3v28_00000044
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

Ćwiczenie 6

Wysłuchaj utwór Zostawcie Titanica w wykonaniu zespołu Lady Pank i obejrzyj film Titanic w reżyserii Jamesa Cameronaj00000004TB3v28_000tp007Jamesa Camerona z 1997 roku.

Ćwiczenie 7

Wyjaśnij, na czym polega podobieństwo pomiędzy poetycką wizją ukazaną w liryku Pawlikowskiej‑Jasnorzewskiej a muzyczną interpretacją grupy Lady Pank i filmowym obrazem kanadyjskiego reżysera.

Ćwiczenie 8

Zapisz skojarzenia do słowa „literatura” i ułóż krzyżówkę – jak ją stworzyć, dowiesz się z instruktażowego filmu‑samouczka. Pamiętaj, że litery z hasła „literatura” mogą się znaleźć na początku, na końcu lub w środku wyrazów tworzących łamigłówkę.

R149DBnXzyp7J1
zadanie interaktywne
RzUXSss5gKVZl1
samouczek - Jak zrobić krzyżówkę? Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0, muzyka: audiojungle.net.
R9N4PSGsN1dJ41
zadanie interaktywne
j00000004TB3v28_000tp007