Wydrukuj Zapisz jako PDF Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał
RtfqTzaCDBnin1
Flaga z godłem Polski Flaga z godłem Polski Źródło: domena publiczna.
Flaga z godłem Polski
domena publiczna

Jednym z przejawów wspólnoty narodowej lub państwowej jest hymn. Rzadko się zdarza, by ów hymn istniał od początków państwowości – zazwyczaj dana społeczność „poszukiwała” go, zmieniała swój wybór. Wpływ na te zmiany miały wydarzenia historyczne, polityczne itp. Rzadko też twórca piszący (i komponujący) dzieło wiedział, że ma ono być hymnem państwowym; zazwyczaj po latach zadecydowała o tym historia. Tak było również z polskim hymnem…

Już wiesz

Przypomnij sobie słowa i znaczenie tekstu Bogurodzicy.

j0000000DAB1v38_000EX001
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Hymny polskie

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
R10ZWtjpun3B1
W Będominie na Kaszubach znajduje się Muzeum Hymnu Narodowego.
Maciej Szczepańczyk, licencja: CC BY 3.0

Propozycji hymnu Polski było kilkunaście. Wśród utworów aspirujących do tego miana znalazły się dzieła o bardzo różnym charakterze.

Hymn
Definicja: Hymn

uroczysta pieśń mająca charakter patriotyczny i stanowiąca jeden z ważnych symboli państwowych.

Ważne!

Mazurek Dąbrowskiego jest naszym oficjalnym hymnem.

Hymny polskieWacław Panek
Wacław Panek Hymny polskie

Długa i kręta była droga urzędowa Mazurka Dąbrowskiego do usankcjonowania go jako hymnu państwowego przez najwyższą władzę w Polsce, czyli Sejm, oraz przez nasz najwyższy akt prawny – zapis w Konstytucji. Bo aż trudno w to uwierzyć, ale fakty są takie: dopiero Konstytucja [...] w 1976 roku wpisała tytuł hymnu, a Sejm zatwierdził tekst i melodię aż w 1980 roku, czyli ponad dwieście lat od chwili powstania tej pieśni. Dyskusje nad wyborem hymnu rozpoczęły się wraz z wybuchem I wojny światowej, kiedy to odżyły nadzieje na odzyskanie niepodległości [...]. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku – dyskusje trwały nadal, ciągnąc się latami. Oficjalne delegacje polskie były przyjmowane w różnych stolicach a to przy dźwiękach Boże, coś Polskę, a to Warszawianki lub Mazurka Dąbrowskiego czy Roty. [...] Można rzec, że Mazurek Dąbrowskiego wszedł na prawny piedestał hymnu państwowego – kuchennymi drzwiami, poprzez szkoły, i to aktem prawnym niskiego szczebla. Otóż nie czekając na Sejm i Konstytucję – 15 października 1926 roku Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego wydało okólnik, w którym podano czterozwrotkowy tekst Mazurka Dąbrowskiego jako obowiązujący do śpiewania w szkołach, w charakterze hymnu. Kilka miesięcy później [...] Ministerstwo Spraw Wewnętrznych [...] w okólniku z 26 lutego 1927 roku ogłosiło [...] tekst hymnu państwowego obowiązujący w całym kraju. I dopiero tę datę: 26 lutego 1927 roku możemy przyjąć za pierwszy dzień istnienia Mazurka Dąbrowskiego jako prawnie uznanego hymnu państwowego.

j0000000DAB1v38_00000_BIB_001
Ćwiczenie 1
R4YiDj6b99A9G1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000000DAB1v38_000EX002
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Bogurodzica

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
Rb09IsaG9sxiB
Karta ze Statutów Łaskiego (1506) zawierająca pierwszy druk Bogurodzicy
1506, domena publiczna
Hymny polskieWacław Panek
Wacław Panek Hymny polskie

Pisząc o bitwie pod Grunwaldem z 1410 roku, Jan Długosz zanotował w XI księdze Roczników, czyli Kronik sławnego Królestwa Polskiego, że przed rozpoczęciem walki wojsko królewskie zaśpiewało Bogurodzicę, którą XV‑wieczny kronikarz określił jako „patrium carmen” (czyli „pieśń ojców”, „pieśń ojczystą”). Jest to po raz pierwszy w naszych dziejach użyte określenie pieśni narodowej pełniącej rolę hymniczną. W tym wypadku – wzbudzającej poczucie jedności, tożsamości wśród rycerstwa. Ale już w 1431 roku, o czym też pisał Długosz w Kronikach, pieśń ta towarzyszyła chłopom kujawskim w zwycięskiej bitwie z Krzyżakami we wsi Dąbki koło Nakła. Przez cały XV wiek Bogurodzica była też hymnem królewskim dynastii Jagiellonów, pełniąc podobną rolę jak poprzednio Gaude mater Polonia w końcowym okresie panowania dynastii Piastów.

j0000000DAB1v38_00000_BIB_002
Ćwiczenie 2

Jakie cechy tekstu Bogurodzicy sprawiły, że stała się ona hymnem Polski? W odpowiedzi zawrzyj co najmniej dwa argumenty.

j0000000DAB1v38_0000001W
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Hymn do miłości ojczyzny

Do utworów, które przez część Polaków uznawane były za godne miana hymnu państwowego, należy Hymn do miłości ojczyzny Ignacego Krasickiego. O popularności dzieła zdecydowało m.in. to, że ukazało się ono drukiem – najpierw w 1774 r. samodzielnie w czasopiśmie oświeceniowym „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”j0000000DAB1v38_000tp001„Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”, a później w poemacie Myszeidosj0000000DAB1v38_000tp002Myszeidos.

Hymn do miłości ojczyznyIgnacy Krasicki
Ignacy Krasicki Hymn do miłości ojczyzny

Święta miłości kochanej Ojczyzny,
Czują Cię tylko umysły poczciwej0000000DAB1v38_000tp003poczciwe!
Dla ciebie zjadłej0000000DAB1v38_000tp004zjadłe smakują trucizny,
Dla ciebie więzy, pęta niezelżywe.
Kształciszj0000000DAB1v38_000tp005Kształcisz kalectwo przez chwalebne blizny,
Gnieździsz w umyśle rozkoszyj0000000DAB1v38_000tp006rozkoszy prawdziwe.
Byle cię można wspomóc, byle wspierać,
Nie żal żyć w nędzy, nie żal i umierać.

Hymn do miłości ojczyzny

Ćwiczenie 3.1

Policz, z ilu wersów składa się utwór.

Ćwiczenie 3.2

Policz sylaby w poszczególnych wersach.

Ćwiczenie 3.3

Ćwiczenie 3.4
RF2rNg1ylApAJ1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ważne!

Zwrotka zastosowana przez Krasickiego w Hymnie nazywana jest oktawą. Ten typ strofy uważany był za dostojny i przyjęło się stosować go (od XVI w.) w eposach.

Oktawa
Definicja: Oktawa

zwrotka ośmiowersowa, złożona zazwyczaj z 11‑sylabowców i zawierająca rymy w układzie abababcc (czyli naprzemienny i sąsiadujący system rymów).

Hymn najpierw był czytany jako utwór samodzielny, ale w 1775 r. stał się jedną oktawą poematu heroikomicznego Myszeidos.
Nazwa gatunku tego dzieła jest wymowna – można dzięki niej domyślić się, jaki charakter ma utwór zaliczany do poematu heroikomicznego – mamy tu przecież połączenie herosa (heroizmu) z komizmem.

Poemat heroikomiczny
Definicja: Poemat heroikomiczny

utwór epicki, łączący podniosły styl wypowiedzi z lekką, często żartobliwą tematyką, co daje efekt komiczny. Przedmiotem ośmieszenia nie jest gatunek, lecz osoby czy zjawiska pokazane w utworze mającym wydźwięk komiczny.

Ćwiczenie 4.1

Czy wymowa Hymnu do miłości ojczyzny jest optymistyczna, czy - pesymistyczna? Odpowiedź uzasadnij.

Ćwiczenie 4.2

Czy pęta i nędza mogą być powodem do dumy? Odpowiedź uzasadnij.

Ćwiczenie 4.3

Omów, w jaki sposób przejawia się „miłość ojczyzny”.

Ćwiczenie 4.4

Określ, co w tym utworze jest emocjonalne, a w czym przejawia się jego intelektualizm.

Hymny polskieWacław Panek
Wacław Panek Hymny polskie

Niebawem książę Adam Czartoryski, założyciel i komendant Szkoły Rycerskiej w Warszawie, włączył wiersz Krasickiego do Katechizmu moralnego dla uczniów Korpusu Kadetów; tekst ten również wywieszony na drzwiach pokoi kadetów, odmawiany co sobotę przed oficerem dyżurnym jak modlitwa, był też śpiewany (nie wiadomo dziś – z jaką melodią) – jako Pieśń Szkoły Rycerskiej. Z tego powodu innym znanym tytułem tej pieśni pozostał Hymn Szkoły Rycerskiej. Również Komisja Edukacji Narodowej propagowała ten hymn, wprowadzając go do podręczników gramatyki.

j0000000DAB1v38_00000_BIB_002
Ćwiczenie 5

Zastanów się, co mogło spowodować, że Hymn do miłości ojczyzny nie jest oficjalnym hymnem państwowym Polski. Podaj więcej niż jeden argument.

j0000000DAB1v38_000tp001
j0000000DAB1v38_000tp002
j0000000DAB1v38_000tp003
j0000000DAB1v38_000tp004
j0000000DAB1v38_000tp005
j0000000DAB1v38_000tp006
j0000000DAB1v38_000EX003
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Pieśń Legionów Polskich we Włoszech

R1RHSgzRcMqM9
Mazurek Dąbrowskiego, nasz hymn narodowy Mazurek Dąbrowskiego, nasz hymn narodowy Źródło: domena publiczna.

Nieco ponad 20 lat po Hymnie powstała Pieśń Legionów Polskich we Włoszech Józefa Wybickiego. Tytuł dzieła sugerował okoliczności jego powstania.

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
RyfcOuhbY5AbZ
Tablica upamiętniająca napisanie polskiego hymnu narodowego przez Józefa Wybickiego w Reggio nell’Emilia we Włoszech w lipcu 1797 roku
domena publiczna

Po III rozbiorze Polski organizowano we Włoszech oddziały wojska, które miały wspomagać Francuzów. Polacy liczyli na to, że Francja pomoże im odzyskać wolność: m.in. pokona najpierw Austrię, a później Rosję. W kampanii przeciwko Austriakom wziął też udział oficer Józef Wybicki. Znalazł się on też w lipcu 1797 r. w małym włoskim miasteczku Reggio nell'Emilia w Republice Cisalpińskiej (dziś: we Włoszech). Ponieważ wiedział, że do Reggio ma przybyć generał Jan Henryk Dąbrowski, dowódca Legionów Polskich, napisał tekst Pieśni Legionów Polskich we Włoszech. Od początku śpiewano tę pieśń na melodię mazurka, prawdopodobnie anonimowego autorstwa. Z pewnością spodobała się ona legionistom, skoro wśród nich było wielu chłopów z rejonów Polski (np. z Polesia), gdzie takie mazurki tańczono. Utwór, który powstał w dniach 16‑19 lipca, po raz pierwszy wykonano 20 lipca 1797 r. na cześć Dąbrowskiego, a w lutym 1799 r. wydrukowano w gazetce „Dekada Legionowa” w Mantui.

Hymny polskieWacław Panek
Wacław Panek Hymny polskie

Już kilka tygodni później, kiedy Wybicki przebywał w Mediolanie, a Dąbrowski z legionistami w Bolonii, generał pisał do przyjaciela: „Żołnierze do twojej pieśni nabierają coraz więcej gustu i my ją sobie często nuciemy z winnym szacunkiem dla autora”. I jeszcze tego samego 1797 roku rozrzucone po całych północnych Włoszech oddziały polskie poznały już Pieśń Legionów, która nie tylko zyskiwała sobie coraz większą popularność, ale stawała się nową, mobilizującą siłą.

j0000000DAB1v38_00000_BIB_002
Ćwiczenie 6
Rw6Y8t3HVbx6D1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Pieśń Legionów Polskich we WłoszechJózef Wybicki
Józef Wybicki Pieśń Legionów Polskich we Włoszech

Jeszcze Polska nie umarła,
kiedy my żyjemy.
Co nam obca moc wydarła,
szablą odbijemy.

Marsz, marsz, Dąbrowski do Polski z ziemi włoskij0000000DAB1v38_000tp007włoski,
za Twoim przewodem
złączem sięj0000000DAB1v38_000tp008złączem się z narodem.

Jak Czarniecki do Poznania
wracał się przez morzej0000000DAB1v38_000tp009przez morze
dla ojczyzny ratowania
po szwedzkim rozbiorze.

Marsz, marsz, Dąbrowski...

Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,
będziem Polakami,
dał nam przykład Bonaparte,
jak zwyciężać mamy.

Marsz, marsz, Dąbrowski...

Niemiec, Moskal nie osiędziej0000000DAB1v38_000tp00Anie osiędzie,
gdy jąwszy pałaszaj0000000DAB1v38_000tp00Bjąwszy pałasza,
hasłem wszystkich zgoda będzie
i ojczyzna nasza.

Marsz, marsz, Dąbrowski...

Już tam ojciec do swej Basi
mówi zapłakany:
”Słuchaj jenoj0000000DAB1v38_000tp00Cjeno, pono nasi
biją w tarabanyj0000000DAB1v38_000tp00Dtarabany”.

Marsz, marsz, Dąbrowski...

Na to wszystkich jedne głosy:
”Dosyć tej niewoli
mamy racławickie kosyj0000000DAB1v38_000tp00Eracławickie kosy,
Kościuszkę, Bóg pozwoli.”

Pieśń Legionów Polskich we Włoszech

Ważne!

Stefan Czarnecki (ok. 1599–1665) – żołnierz, doświadczony dowódca, słynący z brawury, niestandardowych posunięć i osobistej odwagi, wielokrotnie ranny w walce; w 1652 roku został oboźnym wielkim koronnym i kasztelanem kijowskim, w 1655 roku – starostą kowelskim, w 1656 roku – regimentarzem, następnie w 1657 roku – wojewodą ruskim, w 1659 roku – starostą tykocińskim, a w 1664 roku – wojewodą kijowskim; na łożu śmierci, w 1665 roku, otrzymał buławę hetmana polnego koronnego. Stronnik króla Jana Kazimierza, uznanie i sławę zyskał w czasie potopu szwedzkiego, prowadząc wojnę partyzancką przeciw wojskom Karola Gustawa; aktywnie uczestniczył w pacyfikacji powstania Chmielnickiego i późniejszych buntów kozackich; zginął z powodu ran odniesionych podczas walk w wojnie polsko‑rosyjskiej.

Ważne!

Napoléon Bonaparte (1769–1821) – pierwszy konsul Republiki Francuskiej 1799–1804, następnie cesarz Francuzów (jako Napoleon I) w latach 1804–1814 i w 1815 roku (podczas tzw. stu dni Napoleona); wybitny dowódca wojskowy i strateg, reformator państwa i europejskiego systemu prawnego (Kodeks Napoleona); swoją pozycję w rewolucyjnej Francji zdobył dzięki pomyślnemu przeprowadzeniu akcji militarnych, takich jak zdobycie Tulonu (1793), stłumienie rojalistycznej rewolty w Paryżu (1795), kampania włoska (1796–1797) oraz kampania w Egipcie (1798); pod jego zwierzchnictwem zostały utworzone przez gen. Jana Henryka Dąbrowskiego Legiony Polskie we Włoszech. W okresie rozbiorów Polacy wiązali wielkie nadzieje z postacią Napoleona; stał się on uosobieniem silnego wodza, w sposób zdecydowany realizującego swoją wizję polityczną, kierującego się ideami demokratycznymi i sprzyjającemu narodom dążącym do niepodległości; był wcieleniem ideału jednostki zmieniającej bieg historii i porządek społeczno‑polityczny świata (idea napoleońska); przeceniano często zaangażowanie francuskiego władcy w sprawy polskie (m.in. w związku z utworzeniem Księstwa Warszawskiego w 1807 roku); postawa wiążąca rachuby polityczne z przywódczą rolą Napoleona Bonaparte (a później członkami jego rodziny, księciem Reichstadtu i Napoleonem III) zyskała miano bonapartyzmu.

RcbAYec3bIvac1
Akwarela Juliusza Kossaka przedstawia Generała Jana Henryka Dąbrowskiego na czele Legionów.
Juliusz Kossak, 1882, akwarela, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, domena publiczna
Ważne!

Jan Henryk Dąbrowski (1755–1818) – generał, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej, twórca Legionów Polskich we Włoszech, dowódca naczelny wojsk polskich w 1813 roku, generał jazdy armii Królestwa Polskiego w latach 1815–1816. Początkowo służył w wojsku saskim i gwardii elektorskiej, dopiero w 1792 roku, na prośbę Stanisława Augusta zwolniony z powinności wobec Fryderyka II, przeszedł do wojska polskiego; ponieważ nie był zorientowany w sytuacji politycznej Polski, zanim przyłączył się do powstańców kościuszkowskich, złożył przysięgę na wierność konfederacji targowickiej, czego o mało nie przypłacił życiem: posądzony o zdradę, stanął przed sądem wojskowym i tylko zręczności Józefa Wybickiego jako prawnika i mówcy zawdzięczał ocalenie; zapoczątkowało to przyjaźń na całe życie. Przywołanie postaci Dąbrowskiego, obok Bonapartego, Czarnieckiego i Kościuszki, służy wpisaniu idei wodzowskiej w tekst pieśni.

Ćwiczenie 7.1

Zanalizuj tekst pod względem jego budowy i układu rymów.

Ćwiczenie 7.2

Mazurek jest bardzo skoczny. Jakie środki artystycznego wyrazu posłużyły do stworzenia tego wrażenia?

Ćwiczenie 7.3

W pierwszej zwrotce Wybicki mówi o trwaniu Polski. Wyjaśnij, co jest warunkiem tego trwania.

Ćwiczenie 7.4

Omów, w jakim celu w drugiej strofie wspomina się Stefana Czarnieckiego.

Ćwiczenie 7.5

W kolejnej zwrotce wymienione są Wisła i Warta. Uzasadnij, dlaczego Wybicki wyliczył te rzeki właśnie w takiej kolejności.

Ćwiczenie 7.6

Wyjaśnij, dlaczego w czwartej strofie mowa jest o Niemcach oraz o Moskalach (Rosji).

Ćwiczenie 7.7

Omów, czemu służy w przedostatniej strofie ukazanie „obrazka” z Basią i jej ojcem.

Ćwiczenie 7.8

Wyjaśnij, jaką funkcję pełni nawiązanie na końcu utworu do bitwy pod Racławicami.

Ćwiczenie 7.9

Z czego wynika i na czym polega optymistyczny wydźwięk Pieśni? Odpowiedź uzasadnij.

Hymny polskieWacław Panek
Wacław Panek Hymny polskie

W połowie XIX stulecia Mazurek Dąbrowskiego wszedł w nowy niejako okres swoich dziejów, stając się jedną ze sztandarowych pieśni narodów słowiańskich. A ściślej mówiąc: stał się pierwowzorem wielu późniejszych hymnów. Ze słynnego zawołania Józefa Wybickiego: „Jeszcze Polska nie umarła, kiedy my żyjemy”, korzystali autorzy tekstów pieśni o podobnym charakterze, pieśni przywracających wiarę w niepodległość zniewolonych dotąd Serbów, Czechów, Łużyczan czy Ukraińców. Już w 1834 roku Słowak Samuel Tomašikj0000000DAB1v38_000tp00FSamuel Tomašik napisał pieśń Hej, Słowianie. [...] A o tym, że zarówno Czesi, jak i Słowacy dobrze znali melodię Mazurka Dąbrowskiego, może świadczyć fakt, iż wśród pierwszych druków pieśni Tomašika, jeśli nie było zapisu nutowego, to przy tekście dołączano taką uwagę: „Spiva se jako Ješte Polska”. [...] Tak dużej siły oddziaływania na kulturę wszystkich Słowian nie miała żadna inna pieśń polska. Ani przedtem, ani potem. A wśród hymnicznych pieśni wyzwoleńczych w całej Europie – Mazurek Dąbrowskiego może być chyba jedynie porównywany z Marsylianką.

j0000000DAB1v38_00000_BIB_002
Mazurek DąbrowskiegoJózef Wybicki
Józef Wybicki Mazurek Dąbrowskiego

Jeszcze Polska nie zginęła,
Kiedy my żyjemy.
Co nam obca przemoc wzięła,
Szablą odbierzemy.

Marsz, marsz Dąbrowski,
Z ziemi włoskiej do Polski.
Za twoim przewodem
Złączym się z narodem.

Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,
Będziem Polakami.
Dał nam przykład Bonaparte,
Jak zwyciężać mamy.

Marsz, marsz...

Jak Czarniecki do Poznania
Po szwedzkim zaborze,
Dla ojczyzny ratowania
Wrócim się przez morze.

Marsz, marsz...

Już tam ojciec do swej Basi
Mówi zapłakany —
Słuchaj jeno, pono nasi
Biją w tarabany.

Marsz, marsz...

Mazurek Dąbrowskiego

Ćwiczenie 8.1

Porównaj Pieśń Legionów Polskich we WłoszechMazurkiem Dąbrowskiego. Wskaż różnice między nimi.

Ćwiczenie 8.2

Wyjaśnij powód usunięcia strofy o Niemcach i Moskalach.

Ćwiczenie 8.3

Wyjaśnij powód usunięcia strofy o bitwie pod Racławicami.

Ćwiczenie 8.4

W strofie, w której wspomina się Czarnieckiego, Wybicki napisał „wracał”, a w Mazurku Dąbrowskiego pojawia się „wrócim”. Wyjaśnij, dlaczego wprowadzono tę zmianę.

Ćwiczenie 8.5

Czy Mazurek Dąbrowskiego mógłby stać się hymnem innego państwa? Odpowiedź uzasadnij.

j0000000DAB1v38_000tp007
j0000000DAB1v38_000tp008
j0000000DAB1v38_000tp009
j0000000DAB1v38_000tp00A
j0000000DAB1v38_000tp00B
j0000000DAB1v38_000tp00C
j0000000DAB1v38_000tp00D
j0000000DAB1v38_000tp00E
j0000000DAB1v38_000tp00F
j0000000DAB1v38_0000008H
JPOL_E3_E4_Konteksty

Teksty do wyboru

RotaMaria Konopnicka
Maria Konopnicka Rota

Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród.
Nie damy pogrześćj0000000DAB1v38_000tp00Gpogrześć mowy,
Polski my naród, polski lud,
Królewski szczep piastowyj0000000DAB1v38_000tp00Hszczep piastowy.
Nie damy, by nas gnębił wróg.
Tak nam dopomóż Bóg!
Tak nam dopomóż Bóg!

Do krwi ostatniej kropli z żył
Bronić będziemy ducha,
Aż się rozpadnie w proch i pył
Krzyżacka zawierucha.
Twierdzą nam będzie każdy próg.
Tak nam dopomóż Bóg!
Tak nam dopomóż Bóg!

Nie będzie Niemiec pluł nam w twarz,
Ni dzieci nam germanił,
Orężny wstanie hufiec nasz,
Duch będzie nam hetmanił.
Pójdziem, gdy zabrzmi złoty róg.
Tak nam dopomóż Bóg!
Tak nam dopomóż Bóg

Nie damy miana Polski zgnieść,
Nie pójdziem żywo w trumnę,
W Ojczyzny imię i w jej cześć
Podnosim czoła dumne.
Odzyska ziemię dziadów wnuk.
Tak nam dopomóż Bóg!
Tak nam dopomóż Bóg

Rota

Ćwiczenie 9

Napisz notatkę o okolicznościach powstania utworu Marii Konopnickiej.

Warszawianka 1831Casimir Delavigne
Casimir Delavigne Warszawianka 1831

Oto dziś dzień krwi i chwały,
Oby dniem wskrzeszenia był!
W gwiazdę Polskij0000000DAB1v38_000tp00IW gwiazdę Polski orzeł biały
Patrząc lot swój w niebo wzbił.
A nadzieją podniecany,
Woła do nas z górnych stron:
Powstań Polsko, skrusz kajdany,
Dziś twój tryumf albo zgon.

Hej, kto Polak na bagnety!
Żyj swobodo, Polsko żyj.
Takim hasłem cnej podniety,
Trąba nasza wrogom grzmij!

„Na koń! — woła Kozak mściwy —
Karać bunty polskich rot,
Bez Bałkanów są ich niwy,
Wszystko jeden zgniecie lot!”
Stój! Za Bałkan pierś ta stanie,
Car wasz marzy płonny łup,
Z wrogów naszych nie zostanie
Na tej ziemi, chyba trup.

Hej, kto Polak…

Droga Polsko! dzieci twoje
Dziś szczęśliwych doszły chwil,
Od tych sławnych, gdy ich boje
Wieńczył Kremlin, Tybr i Nilj0000000DAB1v38_000tp00JWieńczył Kremlin, Tybr i Nil
Lat dwadzieścia nasze męże
Los po obcych grodach siał
Dziś, o Matko, kto polężej0000000DAB1v38_000tp00Kpolęże
Na twym łonie będzie spał.

Hej, kto Polak…

Wstań Kościuszko! ugodź serca
Co litością mamić śmią
Znałże litość ów morderca,
Który Pragę zalał krwiąj0000000DAB1v38_000tp00LPragę zalał krwią.
Niechaj krew tę krwią dziś spłaci,
Niech nią zrosi grunt, zły gość.
Laur męczeński naszej braci
Bujniej będzie po niej rość.

Hej, kto Polak…

Tocz, Polaku, bój zacięty,
Ulec musi dumny car,
Pokaż jemu pierścień święty,
Nieulękłych Polek dar.
Niech to godło ślubów drogich
Wrogom naszym wróży grób,
Niech krwią zlane w bojach srogich
Nasz z wolnością świadczy ślub.

Hej, kto Polak…

O, Francuzi! czyż bez ceny
Rany nasze dla was są:
Spod Marengo, Wagram, Jenyj0000000DAB1v38_000tp00MSpod Marengo, Wagram, Jeny,
Drezna, Lipska, Waterloo?
Świat was zdradził, my dotrwali,
Śmierć czy tryumf — my czy wy,
Bracia! my wam krew dawali.
Dziś wy dla nas nic — prócz łzy.

Hej, kto Polak…

Wy przynajmniej, coście legli
W obcych krajach za kraj swój
Bracia nasi z grobów zbiegli
Błogosławcie bratni bój.
Lub zwyciężym — lub gotowi
Z trupów naszych tamę wznieść
By krok spóźnić olbrzymowi
Co chce światu pęta nieść.

Hej, kto Polak…

Grzmijcie bębny, ryczcie działa.
Dalej! dzieci w gęsty szyk,
Wiedzie hufce wolność, chwała.
Tryumf błyska w ostrzu pik.
Leć, nasz Orle, w górnym pędzie,
Sławie, Polsce, światu służ!
Kto przeżyje, wolnym będzie;
Kto umiera, wolnym już!

Hej, kto Polak…

Warszawianka 1831

Ćwiczenie 10

Napisz notatkę o okolicznościach powstania utworu Warszawianka 1831.

Boże, coś Polskę…Alojzy Feliński, Antoni Gorecki
Alojzy Feliński, Antoni Gorecki Boże, coś Polskę…

Boże, coś Polskę przez tak liczne wieki
Otaczał blaskiem potęgi i chwały,
Coś ją osłaniał tarczą swej opieki
Od nieszczęść, które przygnębić ją miały.
Przed Twe ołtarze zanosim błaganie:
Ojczyznę wolną racz nam wrócić, Panie!

Ty, któryś potem tknięty jej upadkiem
Wspierał walczących za najświętszą sprawę,
A chcąc świat cały mieć jej męstwa świadkiem
W nieszczęściach samych pomnażał jej sławę.
Przed Twe ołtarze…

Niedawnoś wolność zabrał z polskiej ziemi,
A łez, krwi naszej popłynęły rzeki,
Jakże to musi być okropnie z tymi,
Którym ojczyznę odbierasz na wieki.
Przed Twe ołtarze…

Wróć naszej Polsce świetność starożytnąj0000000DAB1v38_000tp00Nstarożytną,
Użyźnij pola, spustoszałe łany,
Niech szczęście, pokój na nowo zakwitną,
Przestań nas karać, Boże zagniewany!
Przed Twe ołtarze…

Boże, którego ramię sprawiedliwe
Żelazne berła władców świata kruszy,
Skarć naszych wrogów zamiary szkodliwe
Obudź nadzieję w każdej polskiej duszy.
Przed Twe ołtarze…

Boże Najświętszy! Przez Twe wielkie cudy
Oddalaj od nas klęski, mordy boju,
Połącz wolności węzłem Twoje ludy
Pod jedno berło Anioła Pokoju.
Przed Twe ołtarze…

Boże Najświętszy, przez Chrystusa rany
Świeć wiekuiście nad braćmi zmarłymi.
Spojrzyj na lud Twój niewolą znękany,
Przyjmij ofiary z synów polskiej ziemi.
Przed Twe ołtarze…

Boże Najświętszy, od którego woli
Istnienie świata całego zależy,
Wyrwij lud polski z tyranów niewoli,
Wspieraj szlachetne zamiary młodzieży.
Przed Twe ołtarze…

Gdy naród polski dzisiaj we łzach tonie,
Za naszych braci poległych błagamy,
By ich męczeństwem uwieńczone skronie
Nam do wolności otworzyły bramy.
Przed Twe ołtarze…

Twe słowo, wielki niebios Panie,
W chwili nas z prochów wskrzesić będzie zdolne.
A gdy zasłużym na Twe ukaranie,
Obróć nas w prochy, ale w prochy wolne!

Przed Twe ołtarze…

Boże, coś Polskę…

Ćwiczenie 11

Napisz notatkę o okolicznościach powstania utworu Boże coś Polskę....

j0000000DAB1v38_000tp00G
j0000000DAB1v38_000tp00H
j0000000DAB1v38_000tp00I
j0000000DAB1v38_000tp00J
j0000000DAB1v38_000tp00K
j0000000DAB1v38_000tp00L
j0000000DAB1v38_000tp00M
j0000000DAB1v38_000tp00N
j0000000DAB1v38_000000AG
JPOL_E3_E4_Preteksty

Hymn we współczesnej Europie

Ćwiczenie 12.1

Rozważ, czy we współczesnej Europie hymnem państwowym mogłaby się stać pieśń religijna.

j0000000DAB1v38_000000AN
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

Ćwiczenie 13

Wynotuj z przeczytanych utworów fragmenty, które twoim zdaniem najlepiej charakteryzują Polskę. Uzasadnij swój wybór.

RZQxHMuXzPYPy1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 14

Który z utworów poznanych podczas lekcji najlepiej pełniłby funkcję hymnu Polski? Odpowiedź uzasadnij.

R1PWvXrAdWDZp1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.