Wydrukuj Zapisz jako PDF Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał
R1h5ka2P8LQW31
Taniec Salome
Maurycy Gottlieb, Taniec Salome, domena publiczna

Kobieta fatalna (fr. femme fatale) – piękna uwodzicielka, doprowadzająca mężczyzn do zguby, to postać niebywale popularna w literaturze i sztuce przełomu XIX i XX wieku. Twórcy zafascynowani jej urokiem często szukali inspiracji w Biblii, aby na nowo przedstawić losy kobiet ukazanych w Piśmie Świętym - Ewy, Dalili, Judyty czy Salome. To właśnie ta ostatnia stała się niekwestionowaną muzą artystów, którzy pod jej wpływem snuli refleksje nad naturą miłości, zła, ludzkich namiętności i słabości.

Już wiesz

1) Przeczytaj fragment Ewangelii wg św. Marka (6,17–29), dotyczący dziejów męczeńskiej śmierci Jana Chrzciciela.

Już wiesz

2) Przeczytaj dramat Oscara Wilde'a zatytułowany Salome.

j0000000F3B2v23_0000000N
JPOL_E3_E4_Preteksty

Salome

R1h5ka2P8LQW31
Taniec Salome
Maurycy Gottlieb, Taniec Salome, domena publiczna
Ćwiczenie 1.1

Streść historię, którą przeczytałeś w Ewangelii wg św. Marka.

Ćwiczenie 1.2

Omów, jak przedstawiono Salome, a jak - Jana Chrzciciela.

Ćwiczenie 1.3

Wyjaśnij, kto jest najważniejszą postacią w tej opowieści. Dlaczego?

Ćwiczenie 1.4

Obejrzyj obraz Taniec Salome autorstwa renesansowego malarza Benozza Gozzolego.

JPOL_E3_E4_Preteksty
1
Ćwiczenie 2
R1Ok2msWeVmnI1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
JPOL_E3_E4_Preteksty
Ćwiczenie 3.1

Określ, co w dziele Benozza szczególnie zwróciło twoją uwagę.

Ćwiczenie 3.2

Oceń, czy obraz włoskiego artysty jest wierny przekazowi biblijnemu.

Ćwiczenie 3.3

Opisz postać i zachowanie Salome.

uzupełnij treść
Ćwiczenie 3.4

Obejrzyj namalowany w 1906 roku obraz Franza von Stucka Salome.
Wyjaśnij, co zmieniło się w przedstawieniu tytułowej bohaterki.

R1R5Ar3J7i4Pe1
Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4

Stwórz na nowo i opowiedz historię z Ewangelii wg św. Marka, inspirując się wizerunkiem córki Herodiady z obrazu Franza von Stucka.

j0000000F3B2v23_0000001Y
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Salome Jana Kasprowicza

Salome (1899) to utwór wchodzący w skład Hymnów Jana Kasprowicza. Poeta inspirował się biblijnym wątkiem męczeńskiej śmierci Jana Chrzciciela także w poemacie Chrystus (1890) oraz w dramacie Uczta Herodiady (1905).
Motyw Salome w literaturze światowej był też tematem cyklu jego wykładów wygłaszanych na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.

Salome (fragmenty)Jan Kasprowicz
Jan Kasprowicz Salome (fragmenty)

O przyjdź!
O boski przyjdź proroku!
Salome ciebie woła z płomieniami w oku!
Na tę słoneczną miłości polanę,
pomiędzy żądz rozkwitłe czarodziejskie zioła
Salome cię woła!
O przyjdź!…
Salome, kłęby włosów rozwiawszy miedziane,
niby wieków pożaru krwawiące się łuny,
w złocistej harfy uderzyła struny
i śpiewa…
O przyjdź!…
O przyjdź, proroku blady!
Ogień żywy obleje twe liliowe skronie,
Ogień żywy na licućj0000000F3B2v23_000tp001licuć przygasłym zapłonie
od mych gorących warg!
[…]

W królewskiej komnacie
kazałam służebnicom rozesłać kobierce,
utkane z miękkiej wełny owiec z Galaaduj0000000F3B2v23_000tp002Galaadu;
majestat ciężkich kotar otula me łoże,
moje łabędzie puchy!…
Ach! jak się trwożę!
[…]

Kazałam się namaścić maściami wonnemi,
a uśmiech ubezwładniał me rozwarte usta
w przeczuciu nieznanej pieszczoty,
gdy Jezabel, ta płocha, ta dziewczyna pusta,
namaszczająca me łono
i mleczną szyję mą,
szeptała mi do duszy, żem ja winne grono,
najwyborniejsze z gron!
[…]
Ach! przyjdź!…
Na oceany
niewyczerpanych żądz
rzuć swoich żagli płótna
i płyń!…
Ach! przyjdź!…
[…]

Jak twe źrenice, choć umarłe, płoną!
O ty kochanku mój!
O mój jedyny kochanku!
Rozpalę w alabastrachj0000000F3B2v23_000tp003alabastrach kosztowne oleje,
otoczę światłościami jedwabniste łoże,
z nocy dzień biały stworzę!
Niech tych światłości zdrój
oblewa naszą miłość, by lśniła jak zorze
konającego dnia!…
[…]

[…] O słodki, o wybrany, o jeden jedyny,
o na złocistej położony misie
w czerwieni krwi najdroższej, krwi najkosztowniejszej!
Któż mnie, kochanku,
o srebrnym budzi poranku,
że mogę twoje blade rozcałować lice,
że mogę wyczesywać z włosów krew zakrzepłą?!
Że mogę tą źrenicą, z rozkoszy oślepłą,
spoglądać w twe źrenice –
jak twe źrenice, choć umarłe, płoną!
Że mogę twe powieki rozwierać palcami,
tą ręką, którą krew twa przekosztowna plami,
i patrzeć w twoje źrenice –
jak twe źrenice, choć umarłe, płoną!
Jak one płoną ogromnie!
O moje wy służebne! przyjaciółki moje!
Na oścież otwierajcie pałacu podwojej0000000F3B2v23_000tp004podwoje!
Rozsuńcie nad posłaniem oponęj0000000F3B2v23_000tp005oponę czerwoną!
Kochanek zbliża się do mnie!
Uderzcie w lutniej0000000F3B2v23_000tp006lutnie i harfy!
Zatańczcie! niech radosny korowód się złoży!
Przy mnie kochanek mój!
Przy mnie jest prorok boży!
W tym wirze,
w którym ach! wszystek świat wiruje ze mną,
krew cieknie z misy, cieknie strugą ciemną!
[…]

A ty, o królu Herodzie,
życia i śmierci barbarzyński królu:
w taniec przed tobą pójdzie wstyd dziewiczy,
tylko mi pozwól wziąć
głowę bożego proroka!…
A wy, służebne! przyjaciółki moje!
Słuchajcie dźwięków mej harfy!
Zedrzyjcie ze mnie te szarfy!
niech padnie ta droga powłoka,
niech barbarzyński król życia i śmierci
moim się ciałem upije!
Niech go powali ten taniec
zapamiętałych żywiołów!
Niech wie, że chociam z popiołów
i popiołami żyję,
przy mnie jest prorok boży,
przy mnie kochanek mój!
[…]

Miso wybrana! o miso ty złota!
wieczysta struno mej harfy!…
Ach przyjdź, proroku, przyjdź!…
[…]

j0000000F3B2v23_00000_BIB_001
Ćwiczenie 5.1

Opisz sytuacje, w której znajduje się bohaterka tekstu.

uzupełnij treść
Ćwiczenie 5.2

Określ, co niezwykłego dostrzegasz w zachowaniu Salome.

Ćwiczenie 5.3

Opisz wygląd Salome i Jana Chrzciciela.

uzupełnij treść
Ćwiczenie 6

Na czym polega i jak została wyrażona tęsknota w wierszu?

Ćwiczenie 7

Przeanalizuj wszystkie epitety w tekście. Oceń ich poetyckie znaczenie i funkcjonalność w mówieniu o miłości.

Ćwiczenie 8

Udowodnij, że poetycki obraz w cytowanym fragmencie wiersza łączy się z secesyjnym obrazowaniem.

O przyjdź!
O boski przyjdź proroku!
Salome ciebie woła z płomieniami w oku!
Na tę słoneczną miłości polanę,
pomiędzy żądz rozkwitłe czarodziejskie zioła
Salome cię woła!
O przyjdź!…
Salome, kłęby włosów rozwiawszy miedziane,
niby wieków pożaru krwawiące się łuny,
w złocistej harfy uderzyła struny
i śpiewa…
O przyjdź!…
O przyjdź, proroku blady!
Ogień żywy obleje twe liliowe skronie,
Ogień żywy na licućj0000000F3B2v23_000tp001licuć przygasłym zapłonie
od mych gorących warg!

Ćwiczenie 9
R50tZraktW8qr1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 10.1

Nazwij i scharakteryzuj emocje, jakie rządzą córką Herodiady.

Ćwiczenie 10.2

Powiedz, w jakich relacjach Salome pozostaje z Janem Chrzcicielem. Dlaczego?

Ćwiczenie 10.3

Porównaj utwór Jana Kasprowicza z tekstem biblijnym. Jaką ewolucję literacką przeszła pasierbica Heroda Antypasa?

Ćwiczenie 10.4

Nazwij emocje, jakie wywołuje w tobie ten utwór.

Ćwiczenie 10.5

Scharakteryzuj wiersz pod względem zastosowanych środków stylistycznych. Nazwij je, określ, jaką pełnią funkcję, i podaj przykłady.

j0000000F3B2v23_000tp001
j0000000F3B2v23_000tp002
j0000000F3B2v23_000tp003
j0000000F3B2v23_000tp004
j0000000F3B2v23_000tp005
j0000000F3B2v23_000tp006
j0000000F3B2v23_00000041
JPOL_E3_E4_Konteksty

I wiem, że dłonie krew mi Twoja splami

Kazimiera Zawistowska 1870‑1902
RGq836eIc9RiF
Kazimiera Zawistowska
Julo, Kazimiera Zawistowska, licencja: CC 0

Kazimiera Zawistowska 1870-1902

Poetka młodopolska. Zajmowała się tłumaczeniem wierszy francuskich i belgijskich symbolistów, między innymi Charles’a Baudelaire’a czy Maurice’a Maeterlincka. Publikowała, bez większego uznania, w czasopismach literackich. Tematem jej wierszy bardzo często była nieszczęśliwa miłość. To dramatyczne uczucie stało się prawdopodobnie przyczyną samobójczej śmierci poetki. Zawistowska podobno strzeliła sobie prosto w serce.

Herodiada
Herodiada

Czy wiesz co rozkosz? Czy Cię nie poruszy
Szept bladych kwiatów w takie noce parne?
Pójdź!.. ja Ci włosy me rozplotę czarne,
Wężem pożądań wejdę do Twej duszy!

Płomiennym szeptem odemknę Twe uszy,
Podam Ci usta drżące i ofiarne,
I ust Tych ogniem ciało Twe ogarnę
Aż pieszczot moich fala Cię ogłuszy!...

Pójdź!... ja rozkoszą śćmięj0000000F3B2v23_000tp007śćmię Tobie Jehowęj0000000F3B2v23_000tp008Jehowę...
Zapomnisz, twarzą padłszy na me łono,
Pijąc źrenice me błyskawicowe...

Lecz pójdź!... bo czasem w oczach mi czerwono,
I z piekielnymi zmagam się widmami,
I wiem, że dłonie krew mi Twoja splami.

j0000000F3B2v23_00000_BIB_002
Ciekawostka

Kazimiera Zawistowska Herodiada
Mimo że wiersz nosi tytuł Herodiada, dotyczy Salome. Twórcy przełomu XIX i XX wieku używali niekiedy tych imion wymiennie.

Ćwiczenie 11.1

Scharakteryzuj postać mówiąca w wierszu Kazimiery Zawistowskiej.

Ćwiczenie 11.2

Określ, do kogo postać mówiąca się zwraca. Zacytuj odpowiednie fragmenty tekstu.

Ćwiczenie 12.1

Ćwiczenie 12.2
RqUerObK3EfQm1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 12.3

Czy wygląd zewnętrzny Salome koresponduje z jej osobowością? Uzasadnij swoją odpowiedź.

Ćwiczenie 12.4

Wyjaśnij, co kieruje postępowaniem kobiety ukazanej w wierszu.

Ćwiczenie 12.5

Zinterpretuj metafory:

  • wąż pożądań

  • płomienny szept

  • ogień ust

  • piekielne widma

Wyjaśnij, jaką pełnią funkcję w wierszu.

Ułóż krótką historyjkę o dowolnym codziennym zdarzeniu i zastosuj w niej te metafory. Pamiętaj o funkcjonalności tego zabiegu redakcyjnego.

uzupełnij treść
Ćwiczenie 12.6

Określ, jaki typ obrazowania dominuje w wierszu.

Ćwiczenie 12.7

Powiedz, czy dostrzegasz coś wyjątkowego lub nowego w takim ujęciu uczucia między kobietą a mężczyzną. Odpowiedź uzasadnij.

Ćwiczenie 12.8

Udowodnij, że wiersz Kazimiery Zawistowskiej jest monologiem silnie nacechowanym emocjonalnie.

j0000000F3B2v23_000tp007
j0000000F3B2v23_000tp008
j0000000F3B2v23_0000005V
JPOL_E3_E4_Preteksty

Femme fatale

Artyści, zafascynowani demonicznym pięknem i niewysłowionym okrucieństwem Salome, kreują w swych dziełach wizerunek istoty zimnej i bezdusznej, której nie sposób się oprzeć.
Femme fatale to również popularny temat światowego kina. Szczególnie charakterystyczne kreacje tego typu bohaterek pojawiały się w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku w filmach gangsterskich i należących do gatunku film noirj0000000F3B2v23_000tp009film noir . Najsłynniejsze aktorki wcielające się w role kobiet fatalnych to m.in. Rita Hayworth, Ava Gardner czy polska gwiazda o międzynarodowej sławie – Pola Negri.

RDhKvaPVBILMp1
Kadr z filmu Dama z Szanghaju (1947) prezentujący Ritę Hayworth
Columbia Pictures, Kadr z filmu Dama z Szanghaju (1947) prezentujący Ritę Hayworth, licencja: CC 0
RGdpWOigJIzmv1
Kadr z filmu Zabójcy (1946) z Avą Gardner i Burtem Lancasterem
Kadr z filmu Zabójcy (1946) z Avą Gardner i Burtem Lancasterem, licencja: CC 0
R16OQYWLxp6yq1
Portret Poli Negri
Library of Congress, Portret Poli Negri, licencja: CC 0
Dla zainteresowanych

Wyszukaj w dowolnym źródle i obejrzyj film Salome, 1923, reż. Charles Bryant.

Jednym z najsłynniejszych utworów reinterpretujących dzieje biblijnej księżniczki jest Salome Oscara Wilde’a. Irlandzki twórca napisał tę jednoaktówkę w 1891 roku po francusku. Trzy lata później została wydana wersja anglojęzyczna, wspaniale zilustrowana przez angielskiego rysownika Aubreya Beardsleya.
Dramat Wilde’a szybko stał się inspiracją dla innych artystów, którzy opisywali, malowali czy filmowali dzieje pięknej córki Herodiady. Na szczególną uwagę zasługuje tu, pochodzący z 1923 roku, niemy film w reżyserii Charlesa Bryanta z Allą Nazimovą w roli głównej. Pełen wyrafinowanych kostiumów i oryginalnej scenografii, należy do prekursorskich filmów amerykańskiego kina artystycznego.
Postać Salome, w jej Beardsleyowskim ujęciu, przedostała się również do kultury popularnej, czego dowodem jest chociażby teledysk do piosenki Stand Inside Your Love amerykańskiego zespołu Smashing Pumpkins.

Ćwiczenie 13.1

Obejrzyjcie wspólnie podczas lekcji film Charlesa Bryanta zatytułowany Salome.

Ćwiczenie 13.2

Opisz wrażenia, jakie wywarł na tobie film.

Ćwiczenie 13.3

Zastanów się i powiedz, czy jest to film nowatorski. Zwróć uwagę na czas jego powstania.

Ćwiczenie 13.4

Bryant przedstawił w wersji filmowej jednoaktówkę Oskara Wilde’a. W jaki sposób irlandzki pisarz zmodyfikował przekaz biblijny dotyczący męczeńskiej śmierci Jana Chrzciciela?

Ćwiczenie 13.5

Porównaj to ujęcie z poznanymi wcześniej poetyckimi interpretacjami Jana Kasprowicza i Kazimiery Zawistowskiej. Omów podobieństwa i różnice.

Ćwiczenie 13.6

Wskaż, do którego fragmentu Salome Oskara Wilde’a nawiązuje każda z ilustracji Aubreya Berdsleya.

Ćwiczenie 13.7

Omów sposób ukazania każdej z postaci. Zwróć szczególną uwagę na tytułową bohaterkę.

Ćwiczenie 13.8

Wskaż elementy, które powtarzają się w pracach angielskiego rysownika, a następnie wyjaśnij ich symbolikę.

j0000000F3B2v23_000tp009
j0000000F3B2v23_00000086
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

Ćwiczenie 14.1

Przygotuj ustną wypowiedź, w której przedstawisz ewolucję motywu Salome (od opowieści biblijnej po teksty kultury XX wieku).

Ćwiczenie 14.2

Odpowiedz na pytanie, dlaczego motyw ten uległ przemianie? Co szczególnie fascynowało artystów w postaci córki Herodiady?

Ćwiczenie 15

Na podstawie poznanych na lekcji tekstów kultury wymień cechy kobiety fatalnej.

Ćwiczenie 16

Wymień inne postacie (literackie, filmowe, historyczne itp.), które można określić mianem femmes fatales.

Ćwiczenie 17

Napisz esej na temat: „Salome – femme fatale w twórczości przełomu XIX i XX wieku”.

RowFlfqJDpagY1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.