Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał Wydrukuj

Brzeg morza ma różne znaczenie dla ludzi i dla przyrody. Turyści cenią sobie czysty piasek, słońce i kąpiel. Marynarze zaczynają tu podróż. Rybacy traktują przybrzeżne wody jako miejsce pracy. A przyroda uczyniła z brzegu miejsce przenikania się środowisk życia, rozrodu i poszukiwania pożywienia. Wybrzeża morskie i rejony, w których dno jest położone płytko, to środowiska morskie o największej różnorodności organizmów.

Już wiesz
  • że życie w wodzie zależy od takich czynników, jak temperatura, ciśnienie i zasolenie;

  • jakie znamy rodzaje wód powierzchniowych;

  • jakie wyróżniamy oceany i że możemy w ich obrębie wydzielić morza;

  • co to są pływy i prądy morskie.

Nauczysz się
  • opisywać warunki panujące w strefach przybrzeżnych mórz;

  • wymieniać przyczyny dużej liczby zwierząt w strefach przybrzeżnych;

  • wskazywać warunki konieczne do powstania rafy koralowej;

  • tłumaczyć, dlaczego w Bałtyku występuje niewielka liczba gatunków zwierząt.

idbRiu5qsJ_d5e181

1. Warunki w strefie przybrzeżnej mórz

Strefa przybrzeżna mórz i oceanów charakteryzuje się najlepszymi warunkami do życia w wodach słonych. Znajduje się w bezpośrednim kontakcie z lądem. Dno morskie jest oświetlone, więc mogą na nim rosnąć rośliny. Woda jest bogata w tlen. Dla różnorodności przyrodniczej strefy brzegowej ma także znaczenie, że to tu dno morza jest najbardziej urozmaicone – w jednych miejscach jest piaszczyste, w innych żwirowe lub kamieniste. Bogactwo życia w strefie brzegowej oraz składniki pokarmowe przynoszone z lądu przez rzeki powodują, że znajduje się tu mnóstwo materii organicznej, którą żywią się zwierzęta.

W strefie międzyzwrotnikowej, a nawet miejscami w podzwrotnikowej, znaczną cześć wybrzeży porastają lasy namorzynowelasy namorzynowelasy namorzynowe. Biegną one pasem szerokim na kilka kilometrów zarówno na przybrzeżnym lądzie, jak i w płytkiej wodzie. Drzewa tu rosnące są przystosowane do zalewania przez słoną wodę w trakcie przypływu. W koronach drzew namorzynowych i wśród korzeni żyją setki gatunków zwierząt. Splątane korzenie drzew są bowiem doskonałą kryjówką, a fale morskie wynoszą na brzeg wiele morskich organizmów i ich szczątków.

R1bu2EsAS5g1o1
Źródło: TanjaC (https://pixabay.com), licencja: CC0.

Jeszcze większe bogactwo życia obserwujemy w czystych wodach o temperaturze ponad +18°C do głębokości 50 m p.p.m. Rozwijają się tam rafy koralowerafa koralowarafy koralowe zbudowane ze szkieletów koralowców, muszli małży i wapiennych szczątków innych organizmów. W tych niezwykłych miejscach żyją tysiące gatunków ryb i innych zwierząt morskich: rozgwiazd, głowonogówgłowonogigłowonogów czy morskich ślimaków.

R14E3gFBhFZMn1
Źródło: joakant (https://pixabay.com), licencja: CC0.
Ciekawostka

Wielka Rafa Koralowa jest największym obiektem na Ziemi wytworzonym przez organizmy i widocznym z Kosmosu. Jej długość wynosi około 2000 km, a jej powierzchnia jest znacznie większa niż powierzchnia Polski.

R1wDrv8pMyswW1
Fragment Wielkiej Rafy Koralowej widzianej z Kosmosu
idbRiu5qsJ_d5e239

2. Wybrzeża Polski

Stosunkowo wysokie opady i wiele rzek wpadających do Bałtyku powodują, że do morza dostaje się więcej wód słodkich z lądu niż wpływa wód słonych z Morza Północnego. Dlatego Bałtyk jest morzem o bardzo niskim zasoleniu. Sprawia to, że niewiele żyje tu organizmów morskich, a te, które u nas występują, są mniejsze niż te same zwierzęta żyjące na przykład w Morzu Północnym. W Bałtyku żyje tylko kilkadziesiąt gatunków ryb. Występują wśród nich zarówno gatunki odporne na niskie zasolenie (np. śledź, storniadorsz), jak i gatunki dwuśrodowiskowe (węgorz, łosoś, troć).

Na wybrzeżach Polski spotykamy bardzo niewiele ssaków morskich, np. nieliczne foki. Bezkręgowce są także mniej liczne niż w bardziej słonych morzach, ale można wymienić między innymi: krabymałże. Z powodu niskiego zasolenia nie ma w Bałtyku na przykład koralowców czy głowonogów. W przybrzeżnych wodach Bałtyku występuje też kilka gatunków wodnych roślin (np. trawy morskie), a także wiele glonówglonyglonów, wśród nich gałęzatka.

Ważne!

Bałtyk łączy się z sąsiednim morzem tyko wąskimi cieśninami. Dlatego gdy z rzek wpłyną do niego zanieczyszczenia pozostają w nim na długi czas. W głębszych miejscach naszego morza gromadzą się szczątki organiczne. Ulegają rozkładowi bez dostępu tlenu, co przyczynia się do powstania trującego gazu – siarkowodoru. Przyczynia się on do dalszego ograniczenia liczby zwierząt żyjących w morzu.

idbRiu5qsJ_d5e285

Podsumowanie

  • Przybrzeżna strefa morza charakteryzuje się płytko położonym i dobrze oświetlonym dnem.

  • W strefie przybrzeżnej mórz występuje wiele roślin.

  • Na płytkich wodach i brzegach w strefie gorącej rosną lasy namorzynowe.

  • W płytkich wodach o temperaturze wyższej niż 18⁰C rozwijają się rafy koralowe.

  • Wody Bałtyku są mniej słone od wód innych mórz; małe zasolenie, niska temperatura i zanieczyszczenia wód powodują, że Bałtyk ma bardzo ubogą florę i faunę.

Praca domowa
Polecenie 1.1

Dowiedz się, jakie organizmy żyją u polskich wybrzeży Bałtyku. Czy wszystkie spotykane są na całej długości wybrzeży?

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Błękitna planeta Ziemia
Jak dopłynąć do Ameryki?

idbRiu5qsJ_d5e357

Słowniczek

glony
glony

jedno- lub wielokomórkowe organizmy żyjące w wodzie lub środowiskach wilgotnych, przeprowadzające fotosyntezę, ale niebędące roślinami; nie posiadają korzeni, łodygi ani liści

lasy namorzynowe
lasy namorzynowe

lasy rozciągające się w strefie przejściowej pomiędzy brzegiem lądu a płyciznami przybrzeżnymi zalewanymi słoną wodą; przeważają tu drzewa i krzewy przystosowane do zalewania ich przez wodę morską w trakcie przypływu

rafa koralowa
rafa koralowa

formacja na dnie płytkiego i ciepłego morza zbudowana ze szkieletów martwych organizmów, zwłaszcza koralowców, stanowiąca miejsce życia tysięcy gatunków zwierząt i roślin

idbRiu5qsJ_d5e433

Zadania

Ćwiczenie 1
RweKy5DKvSDvf1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
Rj1UhsMk2zbbj1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
Rckvmljmsca211
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
R1eEBs1aIkm4E1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5
R1Z3nnW9NpbGB1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.