Wydrukuj Zapisz jako PDF Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał
Rmpvlk8iVxNQs1
Żniwiarki Źródło: Jean-François Millet, Żniwiarki, 1857, olej na płótnie, Musée d'Orsay, Paryż.
Żniwiarki
Jean-François Millet, Żniwiarki, 1857, olej na płótnie, Musée d'Orsay, Paryż,

W drugiej połowie XIX wieku sztuka ewoluowała od dramatycznych i ekspresyjnych kreacji romantyzmu i mistycznej kontemplacji natury w stronę rzetelnej obserwacji współczesnego świata. Na oficjalnych salonach wystawienniczych we Francji pojawiły się obrazy poszerzające krąg wielkich tematów akademickich o motywy z życia codziennego prostych ludzi, ukazywane bezpośrednio, z przenikliwością, czasem - wręcz z brutalną dosłownością. Wierność realistycznemu widzeniu rzeczywistości przełożyła się w sztuce na malowanie rodzimych pejzaży lub przedstawicieli niższych warstw społecznych. W duchu realizmu kreowano również „malowane dzieje” – plastyczne wizje przeszłości, łączące tematy historyczne, pogłębione psychologicznie wizerunki postaci i szczegółowe studia kostiumologiczne.

Już wiesz

1) Sprawdź w dostępnych ci źródłach, co to jest malarstwo rodzajowe i kiedy osiągnęło ono szczyt popularności.

2) Wynotuj imiona i nazwiska polskich przedstawicieli tego gatunku malarstwa i obejrzyj przykładowe dzieła.

j0000000EAB2v23_0000000H
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Prawdziwy obraz świata

Ćwiczenie 1
R14GQrGk3FzRm1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RBSn8T4RkL6H0
Gustave Courbet (1819–1877 ; czyt.: gustaw korbe) – francuski malarz, reprezentant realizmu.
Gustave Courbet, Pogrzeb w Ornans. , 1849–1850, olej na płótnie, Musée d’Orsay, Paryż, domena publiczna

Champfleury właśc. Jules Husson; 1821–1889; czyt.: sząfleri) – pisarz, krytyk literatury i sztuki, inicjator realizmu w literaturze francuskiej i propagator tego nurtu malarstwie.

Pogrzeb w OrnansChampfleury
Champfleury Pogrzeb w Ornans

Pan Courbet chciał przedstawić pogrzeb w małym miasteczku, tak jak to się odbywa w Franche‑Comté; namalował pięćdziesiąt osób naturalnej wielkości, które przyszły na cmentarz. Taki jest obraz. Jedni uznali, że jest za duży i zalecili malarzowi udanie się na naukę miniaturowego bazgrania do pana Meissonierj0000000EAB2v23_000tp001pana Meissonier. Inni skarżyli się, że mieszczanie z Ornans są nieeleganccy i przypominają karykatury Daumieraj0000000EAB2v23_000tp002Daumiera. Kilku wyziębłych romantyków wygłosiło mowy przeciwko brzydocie, jak ludzie niemający o niczym pojęcia. Amatorzy dawnych czasów i wyschłej szminki, opiewający wyczyny osiemnastowiecznych kurtyzan, trzęsą się na widok czarnych ubrań i wołają: „Świat ginie, nie ma już ani pomponów, ani pieprzyków, ani różowych wstążek”. Mówi się, że pan Coubert jest dzikusem, który uczył się malować, pasąc krowy. Niektórzy twierdzą, że malarz jest przywódcą band socjalistycznych. W sumie opinie gapiów streścić można zdaniem często powtarzanym za czasów Cesarstwa: „Wszystko, co widać na tych obrazach, jest tak źle wybrane, że natura występuje tam jedynie w stanie poniżenia. Postaci ludzkie są brzydkie i źle zbudowane, ich ubrania są tandetne, domy pokraczne. Napotykamy tam jedynie prawdę wulgarną”. [...] Mieszkańcy Ornans drżą ze strachu, czytając w  gazetach, że mogą być w przyszłości pociągnięci do odpowiedzialności za wspólnictwo z „monstrum”, ponieważ użyczyli mu na chwilę swych twarzy i ubrań do malowania. [...] Jest to śmierć mieszczanina, którego inni mieszczanie odprowadzają na wieczny spoczynek. Wiadomo, że ten obraz nie jest portretem rodzinnym; który właściciel winnicy jest dość bogaty, aby zamówić tak wielkie płótno? Jest to po prostu, tak jak to wydrukowano na plakatach, kiedy pan Courbet wystawiał swe obrazy w Besançon i w Dijon, „obraz historycznyj0000000EAB2v23_000tp003historyczny pogrzebu w Ornans”. Malarzowi spodobało się ukazać nam życie codzienne małego miasteczka; uznał, że bawełniane suknie i czarne ubrania są tyleż warte, co hiszpańskie kostiumy, koronki i pawie pióra z okresu Ludwika XIII, zbroje średniowieczne, złote lamy okresu regencji, i odważnie rzucił się w to ogromne płótno, jak dotąd bezprzykładne.

j0000000EAB2v23_00000_BIB_001
j0000000EAB2v23_000tp001
j0000000EAB2v23_000tp002
j0000000EAB2v23_000tp003
j0000000EAB2v23_00000013
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Malowane dzieje

R8x2hJwTs7lYo
Jan Matejko (1838–1893) – polski malarz, specjalizujący się w malarstwie historycznym i batalistycznym.
Jan Matejko, Kazanie Skargi, 1862–1864, olej na płótnie, Zamek Królewski, Warszawa, domena publiczna
Malarstwo polskie XIX wiekuJerzy Malinowski
Jerzy Malinowski Malarstwo polskie XIX wieku

Obrazy Grottgeraj0000000EAB2v23_000tp004Grottgera, Matejki, później Brandtaj0000000EAB2v23_000tp005Brandta, Chełmońskiegoj0000000EAB2v23_000tp006ChełmońskiegoSiemiradzkiegoj0000000EAB2v23_000tp007Siemiradzkiego[,] kształtowały w drugiej połowie XIX wieku polską świadomość narodową i panujące konwencje estetyczne, a także międzynarodową opinię o Polsce, zanim nie pojawiły się w latach osiemdziesiątych powieści Henryka Sienkiewicza i Bolesława Prusa. [...] Domeną Grottgera pozostawała dramatyczna współczesność, Matejki – historia, Brandta – tradycje wojskowe i obyczaj, Chełmońskiego – rodzimy pejzaż i ludzie, Siemiradzkiego zaś – związki z antykiem i chrześcijaństwem, które ukształtowały polską kulturę. [...] Kazanie Skargi (1862–1864) to pierwsze „historiozoficzne”j0000000EAB2v23_000tp008„historiozoficzne” płótno Matejki, w którym kształtował się nieznany dotąd [...] sposób prezentacji historii. Trzymającym się faktów [Matejko] „ilustracjom” przeciwstawił malarstwo historycznej syntezy, sumującej przyczyny i następstwa zdarzenia historycznego. Sądził, że dla stworzenia takiego dzieła twórca ma prawo ująć i zinterpretować w ramach jednego obrazu wszystkie określające historię siły, poprzez ich personifikacje, którymi są postacie historyczne. Obrazy Matejki nie dotyczyły jednostkowych faktów historycznych. Na przykład w Kazaniu Skargi przedstawił jakby sumę zdarzeń z panowania Zygmunta III, które, zdaniem artysty, prowadziły do upadku Polski. Pokazywał w jednej kompozycji postaci, które wprawdzie nigdy się nie spotkały, lecz współtworzyły historię.

j0000000EAB2v23_00000_BIB_002
j0000000EAB2v23_000tp004
j0000000EAB2v23_000tp005
j0000000EAB2v23_000tp006
j0000000EAB2v23_000tp007
j0000000EAB2v23_000tp008
j0000000EAB2v23_0000001V
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Rodzimy pejzaż i ludzie

Malarstwo polskie. Realizm, naturalizm,Ewa Micke‑Broniarek
Ewa Micke‑Broniarek Malarstwo polskie. Realizm, naturalizm,

Babie lato po raz kolejny przekonuje o tym, że Chełmoński potrafił dostrzec piękno i poezję w zwykłych, najbardziej nawet banalnych motywach. Temat tego obrazu jest niezwykle prosty – krzepka wiejska dziewczyna, leżąc na ziemi, chwyta ręką pajęcze nitki babiego lata. Krajobraz o dalekiej, niskiej linii horyzontu urzeka rozległością przestrzeni, wypełnionej przymglonym powietrzem i światłem. Bezruch i łagodne wyciszenie przyrody znajduje odpowiednik w leniwym, sennym rozmarzeniu dziewczyny, zdaje się ona podlegać tym samym biologicznym rytmom, które określają życie otaczającej natury. Pogodny klimat obrazów Babie latoNa folwarku podkreśla ciepłe, rozproszone światło wczesnej jesieni oraz jasna gama kolorystyczna, po mistrzowsku ożywiona kilkoma drobnymi akcentami mocniejszych barw – żółcieni, czerni i cynobruj0000000EAB2v23_000tp009cynobru. Obydwie prace w sposób bezpretensjonalny rejestrują powszechne wydarzenia, a jednocześnie urzekają autentyzmem malarskiego wyczucia natury – pory roku, dnia, rodzaju pogody, efektów światła i atmosfery.

j0000000EAB2v23_00000_BIB_003
j0000000EAB2v23_000tp009
j0000000EAB2v23_0000002D
JPOL_E3_E4_Konteksty

Początki fotografii

R1WXBley9P0lD
Jean-Baptiste Sabatier-Blot (1801–1881; czyt.: żą batist sabati-blo) – francuski malarz i dagerotypista.
Jean-Baptiste Sabatier-Blot, Portret Louisa Daguerre’a, 1844, dagerotypia, domena publiczna
R1UZoxe7ucuh7
Aparat do wykonywania dagerotypów
Aparat do wykonywania dagerotypów, 1839,
R160jrSePox79
Louis-Auguste Bisson (1814–1876; czyt.: lui-august bison) – francuski fotograf
Louis-Auguste Bisson , Portret Fryderyka Chopina, 1847, .zaginiony, reprint z 1937 roku, dagerotyp , Biblioteka Polska, Paryż, domena publiczna

W połowie XIX wieku obok malarstwa realistycznego pojawił się jeszcze inny „obiektywny” sposób przedstawiania rzeczywistości – fotografia. Pierwszą techniką, pozwalającą utrwalać portrety osób i obrazy natury w nowej formie, była dagerotypia. Jej nazwa pochodzi od nazwiska wynalazcy - Louisa Jacquesa Mande’a Daguerre’aj0000000EAB2v23_000tp00ALouisa Jacquesa Mande’a Daguerre’a (il. 1), który udoskonalił wcześniejszą eksperymentalną metodę opracowaną przez fizyka Josepha Nicéphore’a Niepice’aj0000000EAB2v23_000tp00BJosepha Nicéphore’a Niepice’a. Skomplikowana warsztatowo dagerotypia pozwalała uzyskać tylko jeden, unikatowy obraz. W tym celu należało odpowiednio przygotować płytkę miedzianą (srebrzoną i polerowaną, poddaną procesom chemicznym w celu stworzenia na jej powierzchni warstwy światłoczułej), następnie zastosować długi, nawet kilkunastominutowy proces naświetlania w aparacie dagerotypowym (il. 2) oraz wywołać i utrwalić przedstawienie. Dagerotypy retuszowano pędzelkiem i podkolorowywano farbami laserunkowymij0000000EAB2v23_000tp00Cfarbami laserunkowymi, Wymagały one też specjalnych warunków przechowywania. Delikatne i podatne na uszkodzenia, prezentowane były jak miniatury malarskie – za szkłem i zabezpieczane w jubilerskich oprawach. Wynalazkowi dagerotypii zawdzięczamy np. słynną podobiznę Fryderyka Chopina z ok. 1847 roku (il. 3). W Polsce tę pionierską technikę stosował pierwszy zawodowy fotograf warszawski Karol Beyer (1818–1877). Sukcesywne skracanie czasu naświetlania pozwoliło później na swobodniejsze operowanie scenografią, lepsze kadrowanie i wyjście w plener oraz na pobudzające wyobraźnię „malowanie światłem”. Fotografia jako nowoczesne medium wypowiedzi artystycznej (konkurencyjne wobec malarstwa) długo czekała jednak na uznanie i na status samodzielnego gatunku sztuki.

j0000000EAB2v23_000tp00A
j0000000EAB2v23_000tp00B
j0000000EAB2v23_000tp00C
j0000000EAB2v23_00000038
JPOL_E3_E4_Konteksty

Mistrzowie polskiego realizmu

JPOL_E3_E4_Konteksty
R1PdfOJzVB9V711
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
JPOL_E3_E4_Konteksty
j0000000EAB2v23_0000003C
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

Ćwiczenie 2

Na podstawie tekstu Champflury’ego oraz obrazów Courbeta i Chełmońskiego wymień cechy XIX‑wiecznego realizmu.

Ćwiczenie 3

Wyjaśnij, czym dagerotyp różni się od współczesnej fotografii.

Ćwiczenie 4
R1XY5aowl8xmd1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5
R1H0VPTvyU1YH1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RPctTwphEH0tS1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.