Wydrukuj Zapisz jako PDF Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał
RlZfioCHTTKZx1
Bitwa pod Somosierrą Źródło: January Suchodolski, Bitwa pod Somosierrą, 1860, olej na płótnie, Muzeum Narodowe w Warszawie, domena publiczna.
Bitwa pod Somosierrą
January Suchodolski, Bitwa pod Somosierrą, 1860, olej na płótnie, Muzeum Narodowe w Warszawie, domena publiczna

Współczesne słowniki języka polskiego definiują patriotyzm jako miłość i przywiązanie do kraju rodzinnego, ojczyzny i narodu. Zwracają także uwagę na obywatelskość rozumianą jako prawo do stałego zamieszkania w określonym kraju czy mieście. Obywatelskość pojmowana jest też jako należyte wykonywanie obowiązków wynikających z przynależności do państwa. Jeszcze inny aspekt rozważań związany jest z tzw. patriotyzmem lokalnym, miejscem, w którym się urodziliśmy, oraz z patriotyzmem politycznym – szerzej związanym ze zbiorowością, do której duchowo przynależymy (np. z krajem, w którym mieszkamy). W obu przypadkach podkreśla się także postawy obywatelskie oraz etyczne i moralne zobowiązania wobec kraju i społeczeństwa czy małej społeczności lokalnej, w której żyjemy.

Już wiesz

1) Przygotuj materiały związane z twoim „krajem lat dziecinnych” (np. zdjęcia, ilustracje, artykuły z lokalnych gazet).

2) Wyjaśnij pojęcie 'patriotyzmu lokalnego'.

3) Zbierz informacje na temat postaci Tyrteusza, Napoleona (zwróć uwagę na kontrowersje z nim związane) oraz Nikołaja Nowosilcowa i jego polityki prowadzonej w imieniu cara w zaborze rosyjskim.

4) Przypomnij sobie podstawowe fakty historyczne związane z sytuacją polityczną Polski w I połowie XIX wieku.

j0000007XQB2v23_0000000L
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

„Pola, zieloność, okopy”

JPOL_E3_E4_Tekstykultury
Rfk2bTnsipsu811
Pola Źródło: www.pixabay.com, fotografia barwna, domena publiczna.
www.pixabay.com, fotografia barwna, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Tekstykultury
Moja ojczyznaCyprian Norwid
Cyprian Norwid Moja ojczyzna

Kto mi powiada, że moja ojczyzna:
Pola, zieloność, okopy,
Chaty i kwiaty, i sioła – niech wyzna,
Że – to jej stopy.

Dziecka – nikt z ramion matki nie odbiera;
Pacholę – do kolan jej sięga;
Syn – piersi dorósł i ramię podpiera:
To – praw mych księga.
Ojczyzna moja nie stąd wstawa czołem;

Ja ciałem zza Eufratu,
A duchem sponad Chaosu się wziąłem:
Czynsz płacę światu.
Naród mię żaden nie zbawił ni stworzył;
Wieczność pamiętam przed wiekiem;

Klucz Dawidowy usta mi otworzył,
Rzym nazwał człekiem.
Ojczyzny mojej stopy okrwawione
Włosami otrzeć na piasku
Padam: lecz znam jej i twarz, i koronę

Słońca słońc blasku.
Dziadowie moi nie znali też innej;
Ja nóg jej ręką tykałem;
Sandału rzemień nieraz na nich gminny
Ucałowałem.

Niechże nie uczą mię, gdzie ma ojczyzna,
Bo pola, sioła, okopy
I krew, i ciało, i ta jego blizna
To ślad – lub – stopy.

j0000007XQB2v23_00000_BIB_001
Ćwiczenie 1.1

Określ, czym jest dla Cypriana Norwida ojczyzna.

Ćwiczenie 1.2

Wytłumacz, jakie znaczenie dla narodu mają tradycja i przeszłość.

Ćwiczenie 1.3

Wyjaśnij, jaką funkcję pełnią w tekście następujące słowa i określenia: Chaos, Rzym, Klucz Dawidowy, Eufrat.

Ćwiczenie 1.4

Zinterpretuj ostatni wers wiersza.

Ćwiczenie 1.5

Wskaż postać, do której, twoim zdaniem, odnoszą się fragmenty wiersza: „stopy okrwawione”, „i twarz, i koronę”, „sandału rzemień”, „i krew, i ciało”.

Ćwiczenie 1.6

Wyszukaj w internecie materiały ilustracyjne (obrazy, zdjęcia), za pomocą których można, twoim zdaniem, przedstawić treść wiersza Cypriana Norwida. Zebrane materiały możesz dodać poniżej.

R10jvcJrV3UuA1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o..
j0000007XQB2v23_0000001O
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Patriotyzm i ojczyzna

JPOL_E3_E4_Tekstykultury
R1435s18a3UG41
Widok na Wawel Źródło: Jan Nepomucen Głowacki, Widok na Wawel, ok. 1847, olej na papierze, domena publiczna.
Widok na Wawel
Jan Nepomucen Głowacki, Widok na Wawel, ok. 1847, olej na papierze, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Tekstykultury
Słownik literatury polskiej XIX wieku
Słownik literatury polskiej XIX wieku

Pochodzenie tego słowa greckie i łacińskie […] oznacza „ojca” i tworzy ogromną rodzinę słów o pokrewnej semantyce. Po grecku patris – ojczyzna, patriótes – rodak […]. W łacińskim języku: patria – „ojczyzna, kraj ojczysty”, patrius – „ojcowski, ojczysty”. W polszczyźnie XVI w. „ojczyzna” znaczyła pierwotnie to, co się po ojcu dziedziczy, a więc „ojcowizna”, natomiast kraj, którego się jest obywatelem, niektórzy woleli oznaczać słowem Patria […].

Wyrazy takie jak „patriota” i „patriotyzm” wchodzą do języka polskiego dopiero w 2. połowie XVIII w. pod niewątpliwym wpływem francuszczyzny. Według Lindego „patriota” to obywatel „gorliwy o dobro ojczyzny”, a „patriotyzm” znaczy „obywatelstwo” […]. Wyróżnimy patriotyzm biologiczny – silne przywiązanie uczuciowe do regionu, do okolicy, do miejsca naszego urodzenia i pochodzenia, naszego dzieciństwa i młodości, oraz patriotyzm polityczny – poczucie głębokiego związku duchowego ze zbiorowością historyczną, do której należymy, i świadomość wynikających stąd naszych obowiązków moralnych wobec niej. W niektórych językach te dwa źródła patriotyzmu nazywane są odrębnymi terminami. Niemcy wyróżniają więc Heimat (kraj, z którego pochodzimy) i Vaterland (ojczyzna w sensie politycznym); Francuzi mówią: pay natal (kraj, gdzieśmy się urodzili) i Patrie. Rozpowszechnienie się w literaturach nowożytnych tematu miłości do ojczyzny regionalnej dokonało się na większą skalę dopiero na przełomie XVIII i XIX wieku, przy czym niemałą rolę zaczęło tu odgrywać rozbudzenie wrażliwości na piękno przyrody, szerzące się pod wpływem twórczości J.J. Rousseau. […]

Wybitnie regionalne jest np. tło akcji ballad Mickiewicza, gdzie autentyzm nazw topograficznych (Świteź, Ruta, Cyryn, Płużyny, Kołdyczewo, Góra Żarnowa, Nowogródek) nie pozostawia wątpliwości, jaką część dawnych ziem Rzeczypospolitej opisuje tekst tych utworów. […] Bardzo mocno wystąpi to [zjawisko] także w Sonetach krymskich (1826), gdzie niezależnie od poetyckiego opisu krajobrazu krymskiego dochodzi do głosu świadomość, że mimo swej piękności jest to przyroda obca sercu Pielgrzyma. Mimo stwierdzenia, że u stóp jego rozciąga się kraina dostatków i krasy, on czuje, że ta pełna cudów przyroda nie jest mu bliska […].

Z kolei patriotyzm polityczny, na skutek zmian, jakie w ciągu wieków zachodziły w ustroju politycznym, przybierał różne formy. Jeśli istotą wszelkiego patriotyzmu politycznego jest poczucie związku duchowego z określoną organizacją życia zbiorowego, to kształtuje się on inaczej, gdy dane państwo rządzone jest przez jakiegoś jedynowładcę, czy stanowi zbiorowość, opartą na zasadzie wolności i obywatelskiej cnoty, a kierowaną przez ludzi, obdarzonych zaufaniem całej społeczności. W pierwszym wypadku patriotyzm przybierze postać wierności wobec władcy, w drugim – świadomej służby dla dobra powszechnego. Warunkiem takiego ukształtowania się patriotyzmu jest nieskażona postać danego ustroju. Arystoteles wyróżnił trzy formy ustrojowe: monarchię, arystokrację i demokrację, jak również trzy postaci ustroju zdegenerowanego, gdy monarchia staje się tyranią, arystokracja – oligarchią, a demokracja – ochlokracją, czyli rządami rozwydrzonego motłochu. […]

W XVIII wieku Francja, dzięki swej ówczesnej ekspansji umysłowej narzuciła reszcie zachodniej Europy nowe pojmowanie istoty władzy i państwa, radykalizmem i bezwzględnością poczynań Wielkiej Rewolucji przypieczętowała głoszone przez filozofów idee polityczne. W świetle ewolucji nowych pojęć mieszkańcy określonego państwa poczuli się jego właścicielami, nie poddanymi jakiejś władzy, narzuconej siłą, lecz wolnymi obywatelami, uznającymi tylko tę władzę za prawowitą, która została ustanowiona zgodnie z ich wolą i wyborem. Wtedy zdobywają popularność słowa takie jak „obywatel” i „patriota”. Związek ideowy tych dwóch wyrazów nie jest przypadkowy. W odczuciu obywateli danego kraju ojczyzną przestało być państwo, a stał się nią kraj i zamieszkujący go ludzie, a że przeważająca ich większość ma świadomość wspólności plemiennego pochodzenia, wspólności języka, obyczajów i duchowej kultury, więc w patriotyzmie politycznym zaczyna się wysuwać na czoło uczucie organicznej łączności jednostki z narodem.

j0000007XQB2v23_00000_BIB_002

Po przeczytaniu fragmentu hasła słownikowego Patriotyzm wykonaj polecenia i odpowiedz na pytania.

Ćwiczenie 2.1

Wyjaśnij znaczenie słowa patriotyzm.

Ćwiczenie 2.2

Zinterpretuj pojęcia

j0000007XQB2v23_00000035
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Tyrteizm

JPOL_E3_E4_Tekstykultury
R1dQ9efHBZltm1
Greccy wojownicy Greccy wojownicy Źródło: Albert Racinet, 1888, domena publiczna.
Greccy wojownicy
Albert Racinet, 1888, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Tekstykultury
Zapamiętaj!

Tyrteizm – wyraźnie eksponowany w polskim romantyzmie nurt poezji patriotycznej, którego nazwa wywodzi się od Tyrteusza (Tyrtajosa) - greckiego poety z VII w. p.n.e. Legendarny Tyrteusz, obywatel Sparty, stał się symbolem patriotycznej poezji walki, ponieważ w czasie zagrożenia wolności ojczyzny (II wojna messeńska) jego elegie wzywały i prowadziły naród do boju. Poezja Tyrteusza stawiała ojczyznę na pierwszym miejscu w hierarchii wartości oraz propagowała wojenne cnoty, m.in. poświęcenie, ofiarność, konsekwencję i bezkompromisowość.

Najlepszym i najpełniejszym przykładem wykorzystania tyrteizmu w literaturze romantyzmu przed wybuchem powstania listopadowego jest Konrad Wallenrod (1828) Adama Mickiewicza. Widać w nim mocny związek poezji i czynu, który wyrażony zostaje słowami Halbana: „kiedyś w przyszłości / Z tej pieśni wstanie mściciel naszych kości!”. Konrad Wallenrod został przez współczesnych Mickiewiczowi odebrany jako wezwanie do walki, czego wyrazem stało się popularne w Warszawie hasło: „Słowo stało się ciałem, a Wallenrod Belwederem”.

Z czasem synonimem poezji tyrtejskiej, szczególnie w okresie międzypowstaniowym, stały się utwory o charakterze patriotyczno‑budzicielskim, straceńczym i desperackim. Dominują w nich motywy zemsty, tematy martyrologicznej0000007XQB2v23_000tp001martyrologiczne i wątki biblijne, zwłaszcza starotestamentowe.

Ćwiczenie 3

Wymień najważniejsze, twoim zdaniem, cechy utworu poetyckiego (środki stylistyczne, tematyka itp.), który można zaliczyć do nurtu poezji tyrtejskiej.

Marzący: jest tam, gdzie go nie ma, a nie ma go tu, gdzie jestMaria Janion
Maria Janion Marzący: jest tam, gdzie go nie ma, a nie ma go tu, gdzie jest

[...] kontrast „ideału” i „życia” potraktować należy jako jedną z osi, wokół których obraca się całe myślenie romantyczne [...]. Konsekwencje bywają rozmaite; [...]
postawa ewazyjna – kontrast między „marzeniem” a „rzeczywistością” budzi chęć do jak najczęstszego i jak najdłuższego przebywania „tam”, w sferze marzenia; w dziedzinie zachowa społecznych mamy wówczas do czynienia z typem roztargnionego marzyciela [...].
postawa tyrtejska – tenże boleśnie odczuwany kontrast inspiruje dążenie do zbliżenia „marzenia” do „rzeczywistości”, do wcielenia „ideału” w „życie”; góruje wówczas marzenie o walce, o czynie [...]; pojawia się typ spiskowca, powstańca, rewolucjonisty, republikanina, radykała;
postawa ironiczna – stałe zderzanie się „marzenia” i „rzeczywistości” powoduje przeświadczenie, że istota życia przejawia się właśnie w tego rodzaju kolizjach, że nie można przed nimi uciec [...] pojawia się typ szyderczego lub wzniosłego ironisty.

j0000007XQB2v23_00000_BIB_003
Ćwiczenie 4

Wymień – rzeczywiste bądź literackie – postaci reprezentujące, w twoim przekonaniu, poszczególne postawy romantyczne opisane przez Marię Janionj0000007XQB2v23_000tp002Marię Janion.

j0000007XQB2v23_000tp001
j0000007XQB2v23_000tp002
j0000007XQB2v23_00000041
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Legenda napoleońska

JPOL_E3_E4_Tekstykultury
Rw4OrT3Iqf5Iu1
Kampania francuska 1814 Źródło: Jean-Louis-Ernest Meissonier, Kampania francuska 1814, 1864, olej na desce, Musée d'Orsay, Paryż, domena publiczna.
Kampania francuska 1814
Jean-Louis-Ernest Meissonier, Kampania francuska 1814, 1864, olej na desce, Musée d'Orsay, Paryż, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Tekstykultury
Ruuyfq7PaoiWb1
Europa w epoce napoleońskiej w latach 1799–1812
Krystian Chariza i zespół,
R1USARZGXFOdh1
Bitwa pod Raszynem
Wojciech Kossak, Bitwa pod Raszynem, 1913, domena publiczna
RJD1B5BlwcVWG1
Śmierć księcia Józefa Poniatowskiego
January Suchodolski, Śmierć księcia Józefa Poniatowskiego, przed 1830, domena publiczna
RWS4lQ7lPgX8P1
Napoleon nadaje konstytucję Księstwu Warszawskiemu 22 lipca 1807
Marcello Bacciarelli, Napoleon nadaje konstytucję Księstwu Warszawskiemu 22 lipca 1807, 1811, olej na płótnie, Muzeum Narodowe w Warszawie, domena publiczna

Napoleon Bonaparte (1769–1821) jako postać historyczna i przywódca narodu francuskiego wywołuje do dziś kontrowersje. Był cesarzem Francuzów, świetnym strategiem, politykiem, dyplomatą, znakomitym mężem stanu, reformatorem prawa. Jednak w dzisiejszych ocenach uznawany jest także za agresora i tyrana. Polska tradycja romantyczna, głównie niepodległościowa, podkreślała w czasie zaborów wielkie nadzieje Polaków na odzyskanie niepodległości u boku Napoleona.

W  okresie romantyzmu wykreowana została swoista legenda napoleońska, wiążąca się z poczuciem narodowej tożsamości Polaków i ich wiarą w skuteczną walkę u boku cesarza, mającą przynieść wolność.

Jednym z dowodów przychylności Napoleona wobec Polski była konstytucja nadana przez cesarza w 1807 roku Księstwu Warszawskiemu. Dokument przede wszystkim obalał dawną nierówność stanową (np. znosił poddaństwo chłopów), zakładał zasadę równości wobec prawa, ujednolicał sądownictwo, które miało działać tak samo dla wszystkich obywateli kraju.

Z tradycją napoleońską wiązała się także legenda księcia Józefa Poniatowskiego i jego walki u boku cesarza. Książę Poniatowski – żołnierz i strateg – ujawnił swoje talenty wojskowe m.in. w momencie organizowania armii w Księstwie Warszawskim oraz w bitwie pod Raszynem (1809). Najbardziej wyeksponowany w literaturze okazuje się jednak obraz bitwy narodów pod Lipskiem (1812), w której Poniatowski zginął w nurtach rzeki Elstery.

Życie polskie w XIX wiekuStanisław Wasylewski
Stanisław Wasylewski Życie polskie w XIX wieku

Kościuszko przejrzał Napoleona na wylot. „W dobrej jesteś szkole – mówił do młodego Chłapowskiego – ale nie pochlebiaj sobie, że on Polskę wskrzesi, on tylko o sobie myśli, zaspokojenie ambicji osobistej to jedyny cel jego, nic trwałego nie stworzy, ale oficjerów niechaj nam wykształcą”. – Choć całe państwa starożytne nie liczyły tyle ludności, ilu żołnierzy walczyło za Napoleona, choć chwała jego ze wszystkich dotąd największą była – Polacy stracili serce dla Uzurpatora... Dopiero gdy ten człowiek, [...] omamił ich kłamliwą obietnicą, [...] naród zatchnął się w oczekiwaniu...
[...] „Zemścicielem” krzywd, „twórcą” państwa nie ważył się okazać, chociaż mógł. Gracz polityczny, lękający się pochwalić atutem polskim ze strachu przed Wiedniem i Petersburgiem, równocześnie oddał nam jednak wiekopomną usługę: stworzył wojsko. [...]. Nastąpił zawadiacki wyczyn młodziutkiej kawalerii polskiej: Somosierra – 30 listopada 1808. [...] Polacy otworzyli Napoleonowi drogę do Madrytu, stając się głównym współczynnikiem podboju Hiszpanii. Trudno żądać od upokojnych sukcesem szwoleżerów trzeźwej świadomości, że zabór Hiszpanii nie różnił się od zaboru Polski.

j0000007XQB2v23_00000_BIB_004
Ćwiczenie 5.1

Wytłumacz, na czym polegała kontrowersyjność postaci Napoleona.

R1N5lJAOp1viG1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5.2

Ćwiczenie 5.3
RDPDvP9FEDfRY1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5.4

Wpisz w puste pole, a następnie zinterpretuj fragment oficjalnego hymnu państwowego Polski – Mazurka Dąbrowskiego, w którym przywołana zostaje postać Napoleona.

j0000007XQB2v23_0000005J
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

„Nasz naród jak lawa”

JPOL_E3_E4_Tekstykultury
R1TJ8jGI9lNOi1
Scena z III części Dziadów Adama Mickiewicza, rozgrywająca się w salonie warszawskim. Przedstawia grupę patriotów stojących przy drzwiach salonu Scena z III części Dziadów Adama Mickiewicza, rozgrywająca się w salonie warszawskim. Przedstawia grupę patriotów stojących przy drzwiach salonu Źródło: Scholaris.pl.
Scena z III części Dziadów Adama Mickiewicza, rozgrywająca się w salonie warszawskim. Przedstawia grupę patriotów stojących przy drzwiach salonu
Scholaris.pl,
JPOL_E3_E4_Tekstykultury
Dziady, cz. IIIAdam Mickiewicz
Adam Mickiewicz Dziady, cz. III

Scena VII. Salon warszawski
Kilku wielkich Urzędników, kilku wielkich Literatów, kilka Dam wielkiego tonu, kilku Jenerałów i Sztabsoficerów; wszyscy incognito piją herbatę przy stoliku – bliżej drzwi kilku Młodych ludzi i dwóch Starych Polaków. Stojący rozmawiają z żywością – towarzystwo stolikowe mówi po francusku, przy drzwiach po polsku.

Przy drzwiach
ZENON NIEMOJEWSKI
(do Adolfa)
To i u was na Litwie toż samo się dzieje?
ADOLF
Ach, u nas gorzej jeszcze, u nas krew się leje!
NIEMOJEWSKI
Krew?
ADOLF
Nie na polu bitwy, lecz pod ręką kata,
Nie od miecza, lecz tylko od pałki i bata.
(rozmawiają ciszej)

Przy stoliku
HRABIA
To bal był taki świetny, i wojskowych wiele?
FRANCUZ
Ja słyszałem, że było pusto jak w kościele.
DAMA
Owszem, pełno –
HRABIA
I świetny?
DAMA
O tym mówić długo.
KAMERJUNKIER
Służono najniezgrabniej, choć z liczną usługą;
Nie miałem szklanki wina, ułamku pasztetu,
Tak zawalono całe wniście do bufetu.
DAMA I
W sali tańców zgoła nic nie ugrupowano,
Jak na raucie angielskim po nogach deptano.
DAMA II
Bo to był tylko jeden z prywatnych wieczorów.
SZAMBELAN
Przepraszam, bal proszony – mam dotąd bilety.
(wyjmuje inwitacje i pokazuje, wszyscy przekonywają się)
DAMA I
Tym gorzej; pomieszano grupy, toalety,
Nie można było zgoła ocenić ubiorów.
DAMA II
Odtąd jak Nowosilcowj0000007XQB2v23_000tp003Nowosilcow wyjechał z Warszawy,
Nikt nie umie gustownie urządzić zabawy:
Nie widziałam pięknego balu ani razu.
On umiał ugrupować bal na kształt obrazu;
(słychać między mężczyznami śmiech)
DAMA I
Śmiejcie się, Państwo, mówcie, co się wam podoba,
A była to potrzebna w Warszawie osoba.
[…]

Przy stoliku
JENERAŁ
(do Literata)
Ale przeczytaj wreszcie – dajże się uprosić.
[…]

LITERAT I
Takich dziejów słuchają, lecz kto je przeczyta?
I proszę, jak opiewać spółczesne wypadki;
Zamiast mitologiji są naoczne świadki.
Potem, jest to wyraźny, święty przepis sztuki,
Że należy poetom czekać – aż – aż –
JEDEN Z MŁODZIEŻY
Póki? –
Wieleż lat czekać trzeba, nim się przedmiot świeży
Jak figa ucukruje, jak tytuń uleży?
LITERAT I
Nie ma wyraźnych reguł.
LITERAT II
Ze sto lat.
LITERAT I
To mało!
LITERAT III
Tysiąc, parę tysięcy –
LITERAT IV
A mnie by się zdało,
Że to wcale nie szkodzi, że przedmiot jest nowy,
Szkoda tylko, że nie jest polski, narodowy.
Nasz naród się prostotą, gościnnością chlubi,
Nasz naród scen okropnych, gwałtownych nie lubi; –
Śpiewać, na przykład, wiejskich chłopców zalecanki.
Trzody, cienie – Sławianie, my lubim sielanki.
LITERAT I
Spodziewam się, że Panu przez myśl nie przejedzie,
Aby napisać wierszem, że ktoś jadał śledzie.
Ja mówię, że poezji nie ma bez poloru,
A polor być nie może tam, gdzie nie ma dworu:
Dwór to sądzi o smaku, piękności i sławie;
Ach, ginie Polska! dworu nie mamy w Warszawie.
MISTRZ CEREMONII
Nie ma dworu! – a to mię dziwi niepomału,
Przecież ja jestem mistrzem ceremonijału.
HRABIA
(cicho do Mistrza)
Gdybyś Namiestnikowi wyrzekł za mną słówko,
Moja żona byłaby pierwszą pokojówką.
(głośno)
Ale próżno, nie dla nas wysokie urzędy!
Arystokracja tylko ma u dworu względy.
DRUGI HRABIA
(niedawno kreowany z mieszczan)
Arystokracja zawsze swobód jest podporą,
Niech państwo przykład z Wielkiej Brytaniji biorą.
Zaczyna się kłótnia polityczna – młodzież wychodzi.
PIERWSZY Z MŁODYCH
A łotry! — o, to kija!
A ∗ ∗ ∗ G ∗ ∗ ∗
O, to stryczka, haku!
Ja bym im dwór pokazał, nauczyłbym smaku.
N∗ ∗ ∗
Patrzcie, cóż my tu poczniem, patrzcie, przyjaciele,
Otóż to jacy stoją na narodu czele.
WYSOCKI
Powiedz raczej: na wierzchu. Nasz naród jak lawa,
Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa,
Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi;
Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi.
(odchodzą)

j0000007XQB2v23_00000_BIB_005

Po przeczytaniu fragmentu III części Dziadów Adama Mickiewicza wykonaj następujące polecenia.

Ćwiczenie 6.1

W kontekście wydarzeń historycznych XIX wieku zinterpretuj cytat: „Nasz naród jak lawa,/ Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa, / Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi, / Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi”.

Ćwiczenie 6.2

Pracując w grupach, przedstawcie obraz polskiego społeczeństwa scharakteryzowanego przez Adama Mickiewicza w scenie Salon warszawski. Zwróćcie uwagę na grupę patriotów (np. studentów) i sprzedawczyków (tzw. elitę, czyli piękne damy, oficerów, carskich urzędników) oraz na rolę literatury, o której rozmawiają uczestnicy tej sceny.

Ćwiczenie 6.3

Pracując w parach, wykonajcie karykaturę wybranej postaci występującej w scenie Salon warszawski lub stwórzcie żartobliwy komiks na podstawie przeczytanego fragmentu.

RqR5IoGC0gTRz1
zadanie interaktywne
j0000007XQB2v23_000tp003
j0000007XQB2v23_0000007W
JPOL_E3_E4_Konteksty

„Patriota – wariat”

JPOL_E3_E4_Konteksty
R1MVAu7iigneD1
Rejtan – upadek Polski Źródło: Jan Matejko, Rejtan – upadek Polski, 1866, olej na płótnie, Zamek Królewski w Warszawie, domena publiczna.
Rejtan – upadek Polski
Jan Matejko, Rejtan – upadek Polski, 1866, olej na płótnie, Zamek Królewski w Warszawie, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Konteksty
„Patriota – wariat”Maria Janion
Maria Janion "Patriota --- wariat"

Może nawet w dziejach duchowych zbiorowości polskiej należy zaliczyć te zjawiska, te wiadomości o nich podawane, te legendy, jakimi obrastały – do najważniejszych, gdyż dawały one niezwykłą miarę politycznej rozpaczy [...]. Słowo „szalony” w tym kontekście uzyskiwało kilka doniosłych znaczeń, często ze sobą sprzecznych:
1) „szalony”, bo rzeczywiście zwariował z powodu nieszczęść i klęsk ojczyzny;
2) „szalony”, bo niepoczytalny, nieodpowiedzialny w myśleniu politycznym, [...] bo z swych działaniach wariacko „rzucający się z motyką na słońce”, [...] bo mieszający ideał z rzeczywistością;
3) „szalony”, bo wzniosły najwyższą racją moralną, szałem poświęcenia, odbiegającym od norm zdrowego rozsądku, [...] bo prawdziwie mądry, bo „rozumny szałem”, [...] bo przykładający do rzeczywistości miarę ideału.

j0000007XQB2v23_00000_BIB_006
Polacy i ich wampiryMaria Janion
Maria Janion Polacy i ich wampiry

Romantycy – fanatyczni wielbiciele „świata książek” – wypracowali bardzo szczególny styl lektury, również własnych dzieł. Można go nazwać „hipnotycznym”, można „wampirycznym”. Chcieli, by ich utwory nabierały życia, by żywiły się krwią i ciałem czytelników, by wcielały się dosłownie w ich życie i czyn, by kąsały, zaszczepiały patriotyczny szał i zarażały nim. By wampiryzowały.

j0000007XQB2v23_00000_BIB_007

Po przeczytaniu fragmentów prac Marii Janion wykonaj następujące polecenia.

Ćwiczenie 7.1

Wyjaśnij, w jaki sposób literatura może kształtować uczucia patriotyczne.

Ćwiczenie 7.2

Jak rozumiesz porównanie romantycznych utworów do wampirów „zaszczepiających patriotyczny szał” w czytelnikach?

Ćwiczenie 7.3

Odwołując się do swojej wiedzy historycznej na temat sytuacji politycznej Polski w XIX wieku, podyskutujcie o związku patriotyzmu i szaleństwa (w rozumieniu Marii Janion) w okresie romantyzmu. W swoich ocenach odnieście się do konkretnych postaci i wydarzeń.

j0000007XQB2v23_0000008K
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

JPOL_E3_E4_Zadaniowo
1
Ćwiczenie 8
RWcxpL23BcH2X1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
JPOL_E3_E4_Zadaniowo
1
Ćwiczenie 9
RBFTksiGIg3X81
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
JPOL_E3_E4_Zadaniowo
Ćwiczenie 10

Przygotuj mapę myśli pojęć:

Ćwiczenie 11

Napisz krótki esej, w którym odpowiesz na pytanie: Czy czujesz emocjonalny związek z krajem, w którym mieszkasz, narodem, który reprezentujesz, społeczeństwem, do którego należysz, państwem, którego jesteś obywatelem?

Ćwiczenie 12

Napisz artykuł prasowy, w którym wyjaśnisz, czym dziś jest dla ciebie patriotyzm.

R5AIqQNCqbl4T1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.