Zgłoś uwagi
Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku

Osiągnięcia starożytnych Rzymian

Fronton rzymskiego Panteonu
domena publiczna

Wspaniali budowniczowie

Rzymianie byli znakomitymi budowniczymi i inżynierami. Wynaleźli beton, dzięki któremu mogli wznosić w swoich miastach ogromne gmachy – świątynie, termy, amfiteatry czy bazyliki. Wodę ze źródeł w pobliskich górach doprowadzały do miast kamienne akwedukty.

Definicja: Bazylika

W starożytnym Rzymie nazywano tak halę, w której odbywały się targi i sądy.

Definicja: Termy

Łaźnie publiczne.

Łuki i kopuły

Zanim wynaleziono beton, budowano z kamienia, który był ciężki. Budowle miały płaskie dachy. Dopiero wynalezienie lżejszego betonu pozwoliło na konstruowanie łuków i kopuł.

Jednym z najwspanialszych zabytków architektury rzymskiej jest Panteon, świątynia wszystkich bogów.

Panteon w Rzymie
Contentplus.pl sp. z o.o., Sol90, tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl
Ciekawostka

W następnych stuleciach często naśladowano rzymskie pomysły architektoniczne. Takim przykładem jest Łuk Triumfalny w Paryżu, który został wybudowany na początku XIX wieku dla upamiętnienia zwycięstw francuskiego wodza – Napoleona.

Łuk Triumfalny w Paryżu
domena publiczna

Akwedukty

Budowa akweduktu
Contentplus.pl sp. z o.o., Sol90, tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Budowa wodociągów była bardzo skomplikowanym przedsięwzięciem: trzeba było w górach wykopać tunele, a w dolinach wybudować specjalne mosty – akwedukty. W tunelach i na mostach montowano rury, którymi płynęła woda.
Niektóre budowle przetrwały do dziś – wciąż możemy je podziwiać.

Rzymski akwedukt Pont du Gard we Francji
Benh LIEU SONG, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0
Ćwiczenie 1

Rzym – największe miasto imperium

Rzymska kamienica czynszowa
Contentplus.pl sp. z o.o., Sol90, tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Rzym, stolica cesarstwa rzymskiego, w I wieku n.e. był największym miastem na świecie. Swoją wielkością i wspaniałymi budowlami wprawiał w podziw odwiedzających. Polityczne, religijne i towarzyskie życie, jak w każdym rzymskim mieście, toczyło się na forum, czyli centralnym placu. W Rzymie mieszkało około miliona ludzi. Zamożni mieli własne domy z ogrodami. Biedniejsi wynajmowali mieszkania w kilkupiętrowych kamienicach. Na parterach budynków znajdowały się sklepy i punkty usługowe. Część ulic była brukowana, reszta – brudna i błotnista.

Dom rzymski
Contentplus.pl sp. z o.o., Sol90, tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Spacer po starożytnym Rzymie

Rekonstrukcja starożytnego Rzymu
Woeterman 94, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0
Materiał dodatkowy: Vademecum po Rzymie Materiał dodatkowy: Vademecum po Rzymie Źródło: Ośrodek Rozwoju Edukacji, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 1

Zapoznaj się z tekstem źródłowym na temat życia codziennego w starożytnym Rzymie i odpowiedz na zamieszczone poniżej pytania.

Lucius Annaeus Seneca Listy moralne do Lucyliusza

Mieszkam tuż obok term. Wyobraź sobie więc te najprzeróżniejsze głosy, których już uszy ścierpieć nie mogą. Siłacze ćwiczą i wyrzucają w górę ręce obciążone ciężarami […]; kiedy trafi się jakiś próżniak, któremu sprawiają przyjemność pospolite masaże, słyszę klaskanie dłoni o ciało […]. A jak się zjawi sędzia sportowy i zacznie liczyć piłki – to już koniec […]. Masz dalej tych, co skaczą do wody z impetem, rozbijając ją, […] wyobraź sobie piszczący i skrzekliwy głos niewolnika – depilatora. […] Dodaj najprzeróżniejsze nawoływania sprzedających ciastka i masarza, i cukiernika, z których każdy na swój sposób, ale zawsze głośno, reklamuje swój towar.

Lucius Annaeus Seneca, Listy moralne do Lucyliusza, oprac. Kazimierz Leśniak, tłum. Wiktor Kornatowski, Warszawa 1961, s. 347.
Fragment Listów moralnych Seneki Młodszego czyta Bartosz Woźny Fragment Listów moralnych Seneki Młodszego czyta Bartosz Woźny Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., tylko do użytku edukacyjnego.
Ćwiczenie 2.1
Ćwiczenie 2.2

Higiena w starożytnym Rzymie

Rzymianie nie znali mydła. Aby oczyścić ciało, nacierali je oliwą, której pozbywali się potem – wraz z brudem – za pomocą specjalnych skrobaczek.

Skrobaczki i pojemnik na oliwę, przechowywane obecnie w Gliptotece monachijskiej
Matthias Kabel, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0

Nie wszyscy mieli w domach toalety. Wiele osób korzystało z toalet publicznych, które były także miejscami spotkań towarzyskich.

Rzymska latryna (toaleta) w Ostii
domena publiczna

Prawo rzymskie

Justynian Wielki na mozaice przechowywanej w bazylice św. Witalisa w Rawennie
Petar Milošević, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0

W państwie rzymskim ważne było prawo. Rzymianie musieli stosować się do jego przepisów. W V wieku p.n.e. wyryli zasady prawa na dwunastu tablicach, które ustawili na Forum Romanum. Chodziło o to, by każdy przechodzień mógł się zapoznać z jego zasadami. Ten zbiór praw nazwano Prawem XII Tablic.

Prawo rzymskie rozwijało się przez stulecia. Pojawiało się wiele nowych ustaw i edyktów. Dopiero w VI wieku n.e. na polecenie cesarza Justyniana Wielkiego dokonano ich zebrania, czyli kodyfikacji.

Wiele z zasad, obowiązujących obecnie w naszym prawie, opiera się na przepisach prawa rzymskiego. Na przykład zasada, że należy wysłuchać obu stron sporu.

Rzymscy bogowie

Rzymianie, podobnie jak Grecy, czcili wielu bogów i przedstawiali ich w podobny sposób. Najwyższym bóstwem był Jowisz, którego uważano za ojca bogów, władcę nieba i piorunów. Junona, jego żona, opiekowała się kobietami i macierzyństwem. Minerwę nazywano boginią mądrości. Neptun był władcą mórz, Wenus – boginią miłości.

Ćwiczenie 3
Ćwiczenie 4

Walki gladiatorów

Szczególnym zainteresowaniem Rzymian cieszyły się walki gladiatorów, specjalnie szkolonych zawodników. W czasie walk na arenie gladiatorzy posługiwali się bronią. Łatwo więc byli ranieni, a nawet umierali. O życiu lub śmierci gladiatora decydowali często widzowie. Jeśli chcieli, by dobić pokonanego, wskazywali wyciągniętym kciukiem w dół. Jeśli natomiast uważali, że należy darować mu życie, unosili kciuk do góry.

Polecenie 2

Przyjrzyj się ilustracji i napisz, jaki los czeka leżącego na arenie wojownika.

Na piaszczystej arenie otoczonej trybunami, na której siedzą widzowie leżą pokonani gladiatorzy. Na szyi jednego z nich trzyma nogę ubrany w złoty hełm, trzymający w jednym ręku mały miecz, a w drugim tarczę, gladiator, który wygrał walkę. Patrzy na trybuny, na których siedzą kobiety w białych szatach i wyciągniętymi rękami pokazują kciuki w dół.Za kobietami na przyozdobionej kwiatami trybunie honorowej siedzi na złotym tronie mężczyzna w złotym wieńcu na głowie.
Odwróconym kciukiem
Jean-Léon Gérôme, Odwróconym kciukiem, 1872, olej na płótnie, Muzeum Sztuki w Phoenix, domena publiczna
Polecenie 3

Do walk na arenie sprowadzano również zwierzęta. Przyjrzyj się ilustracji i wymień przynajmniej trzy.

Mozaika rzymska przedstawiająca walki na arenie, przechowywana w muzeum Jamahiriya w Trypolisie
domena publiczna

Podsumowanie

Ćwiczenie 5

Polecenia

  1. Wytłumacz, dlaczego starożytnych Rzymian nazywamy wspaniałymi budowniczymi i inżynierami.

  2. Wymień miejsca, w których Rzymianie spędzali czas wolny. Co najbardziej lubili tam robić?

  3. Wyjaśnij, jaką funkcję pełniło Forum Romanum w życiu Rzymian.