Wydrukuj Zapisz jako PDF Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał
RhxMvEWkwCK2E1

Pieśni legionów

Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Wstęp

Słowo legion pochodzi z języka łacińskiego i oznacza jednostkę armii rzymskiej liczącą 4–6 tys. żołnierzy. W okresie wojen napoleońskich i podczas I wojny światowej nazywano tak ochotniczy oddział wojska. Znasz już zapewne Legiony Polskie utworzone we Włoszech w 1797 r. przez generała Jana Henryka Dąbrowskiego. Walczyły one o wolność Polski u boku cesarza Napoleona. Niestety, nie udało im się wyzwolić naszego kraju z rąk zaborców. Po tamtych czasach pozostała nam znana wszystkim pieśń Mazurek Dąbrowskiego napisana przez Józefa Wybickiego, która stała się hymnem narodowym. Minęło ponad 100 lat. W 1914 roku w czasie I wojny światowej sformowano Legiony Polskie pod dowództwem Józefa Piłsudskiego. Walczyły one u boku Austrii, potem wyzwalały ziemie polskie, przyczyniając się do odzyskania upragnionej wolności. Podobnie jak oddziały dowodzone przez gen. Dąbrowskiego, i te formacje pozostawiły po sobie wiele pieśni żołnierskich, w których zapisane zostały losy walczących za ojczyznę – ich troski, zmagania, tęsknoty i wielkie nadzieje na odzyskanie wolności. Dziś żyjemy w wolnym kraju, ale może warto przypomnieć sobie tamte, zapisane w żołnierskich pieśniach czasy. Wtedy, dzięki wielkiemu wysiłkowi polskich ochotników (nieraz młodych chłopców), po 123 latach niewoli odzyskaliśmy wolność.

R8q63Os7AAQ8T1
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
R12uB6xBCbHHV1
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Nauczysz się

poznasz ciekawostki dotyczące życia Marszałka Józefa Piłsudskiego;

nazwiesz cechy bohaterów pieśni żołnierskich;

wskażesz elementy wpływające na rytmiczność piosenki;

znajdziesz epitety, metafory, porównania i przenośnie w piosenkach żołnierskich.

1

Cele edukacyjne zgodne z etapem kształcenia

Po zapoznaniu się z e‑materiałem uczeń:

  1. rozpoznaje postawy patriotyczne i ocenia ich wartość;

  2. wskazuje elementy rytmizujące w piosence;

  3. rozumie funkcję środków stylistycznych (epitetów, przenośni, powtórzeń) w piosence żołnierskiej.

m61c49fe7002fca1f_1502093859156_0

PIEŚNI LEGIONÓW – audiobook

Rozdziały:

  1. Józef Piłsudski – twórca Legionów Polskich

  2. Strzelecka gromada

  3. Szara Piechota

1
Notatka dla prowadzącego

Notatka dla prowadzącego:

Przed rozpoczęciem pracy z audiobookiem, możesz skorzystać z przygotowanego scenariusza lekcji, który pokazuje, jak włączyć materiały multimedialne w tok lekcji.

RkOcsqoUR19mZ

Pobierz załącznik

Scenariusz lekcji
Plik PDF o rozmiarze 682.50 KB w języku polskim
Wskazówka

Wysłuchaj uważnie nagrania zawierającego rozmowę dwóch kolegów na temat Marszałka Józefa Piłsudskiego oraz piosenki żołnierskie z czasów Legionów Polskich. Ustal, jakimi cechami charakteryzowali się Józef Piłsudski i jego legioniści oraz jakie wartości były dla nich ważne.

RdwQaSXgg684k
Na ekranie pokazany jest panel sterowania z aktywnymi klawiszami do odtwarzania zawartości audiobooka. W części górnej części znajdują się trzy klawisze. Pierwszy od lewej „Widok” umożliwia przełączenie między odtwarzaczem dźwiękowym audiobooka oznaczonym jako „Odtwarzacz” na liście wyboru a podglądem treści audiobooka oznaczonym jako „Tekst”. Odtwarzacz dźwiękowy oznaczony jako „Odtwarzacz” przedstawia żółty pasek, na którym podczas odtwarzania pojawia się tekst. Widok „Tekst” prezentuje pełny tekst pojawiający się w nagraniu. Widok „Dynamiczny” stanowi połączenie widoku „Odtwarzacz” i „Tekst". Klawisz środkowy „Książka” umożliwia nawigację po treści audiobooka. Klawisz trzeci od lewej „Więcej” – zawiera informacje o programie. Poniżej oddzielony linią znajduje się panel sterowania odtwarzacza nagrania. Poniżej panelu sterowania znajduje się żółty pasek, na którym w trakcie odtwarzania pokazywany jest tekst nagrania.
j.polski_scen35_audiobook
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Wersja tekstowa z wyróżnieniem pojęć

Pieśni legionów

Rozdział 1 
Józef Piłsudski – twórca Legionów Polskich

Nagranie przedstawia rozmowę koleżanki z kolegą na temat Marszałka Józefa Piłsudskiego.

— Cześć, co robisz? Przecież jutro nie mamy lekcji.
— Muszę przygotować na polski informacje o Józefie Piłsudskim.
— Na polski? My mówiliśmy o Piłsudskim na historii.
— No, to może mi pomożesz. Co mówiliście?
— Że był twórcą Legionów Polskich, które walczyły podczas I wojny światowej i dzięki nim odzyskaliśmy wolność w 1918 roku. Był też później Naczelnikiem Państwa i pierwszym Marszałkiem Polski.
— Mam już to. Znalazłem też gdzieś, że 11 listopada 1918 roku, w dniu odzyskania przez Polskę niepodległości, powiedział: Ja, Wódz Naczelny Armii Polskiej, pragnę notyfikowaćNotyfikacjanotyfikować rządom i narodom wojującym i neutralnym istnienie Państwa Polskiego Niepodległego, obejmującego wszystkie ziemie zjednoczonej Polski.
— To był wielki człowiek! Gdyby nie on – kto wie, czy Polska byłaby wolna. Słyszałeś też pewnie, że już po odzyskaniu wolności powstrzymywał wojska sowieckie i dzięki Legionom odnieśliśmy wielkie zwycięstwo w sierpniu 1920 r. w Bitwie Warszawskiej.
— Tak, znalazłem te informacje. I to, że wcześniej został uwięziony przez władze carskie w Cytadeli Warszawskiej i tam udawał chorobę psychiczną, aż w końcu przewieziono go do szpitala psychiatrycznego w Petersburgu, skąd uciekł dzięki pomocy kolegów. To jest dopiero historia! Niezły film można by nakręcić na podstawie jego życia. Ale nie wiem do końca, dlaczego prawie wszyscy nazywali go Dziadkiem.
— Nam to tłumaczył historyk: do Legionów wstępowali bardzo młodzi ludzie, nieraz mieli oni po 16–17 lat; oczywiście byli i starsi, ale dla nich Piłsudski też był Dziadkiem – człowiekiem starszym. Poza tym był taki mądry, jak każdy dziadek – służył też radą, pocieszał i podobno uwielbiał dzieci.
— A słyszałaś o tym, że on sam, kiedy był młody, powiedział, że: świat do góry nogami wywróci, a zacznie się to od powstania?
— No nie, tego nie wiedziałam. Gdzie wynalazłeś takie ciekawostki?
— Mam swoje źródła. Wiem jeszcze, że Ziuk lubił suchary i mocną herbatę.
— Jaki znowu Ziuk?
— Tak mówili na Piłsudskiego, to zdrobnienie od Józef.
— No, to masz już chyba sporo materiału. Chodź, teraz pójdziemy pograć w piłkę.
— Dobry pomysł, podobno legioniści też często grali w piłkę i sam Piłsudski nieraz przychodził na mecze. Nazwa Legii – klubu piłkarskiego, powstałego w 1916 roku w czasie I wojny światowej, wywodzi się z tradycji legionowej.
— No, co ty? Naprawdę?
— Tak wyczytałem w necie, między innymi na stronie Muzeum Piłsudskiego.

Rozdział 2 
Strzelecka gromada

Nagranie zawiera fragment pieśni Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego – My, Pierwsza Brygada. Pieśń Legionów Polskich – My, Pierwsza Brygada – powstała pod koniec I wojny światowej. Jej słowa napisali Andrzej Hałaciński i Tadeusz Biernacki. Melodię prawdopodobnie ułożył kpt. Andrzej Brzuchal‑Sikorski – kapelmistrz orkiestry Kieleckiej Straży Ogniowej, a potem orkiestry I Brygady Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego. Była to ulubiona pieśń Marszałka, podobno śpiewał ją często podczas spotkań z żołnierzami Legionów i nazwał ją: najdumniejszą pieśnią, jaką kiedykolwiek Polska stworzyła. W 1927 roku pieśń stanowiła jedną z propozycji hymnu państwowego. Od 14 sierpnia 2007 roku My, Pierwsza Brygada jest Pieśnią Reprezentacyjną Wojska Polskiego, czyli rodzajem hymnu wojskowego, który jest wykonywany podczas obchodów Święta Wojska Polskiego oraz w czasie innych uroczystości wojskowych.

Legiony to żołnierska nuta,
Legiony to straceńcówStraceniecstraceńców los,
Legiony to żołnierska butaButabuta,
Legiony to ofiarny stosOfiarny stosofiarny stos

My, Pierwsza Brygada,
Strzelecka gromada
Na stos rzuciliśmy nasz życia losNa stos rzuciliśmy swój życia losNa stos rzuciliśmy nasz życia los
Na stos, na stos!

O, ile mąk, ile cierpienia,
O, ile krwi, wylanych łez,
Pomimo to nie ma zwątpienia,
Dodawał sił wędrówki kres.

My, Pierwsza Brygada,
Strzelecka gromada
Na stos rzuciliśmy nasz życia los
Na stos, na stos!

Krzyczeli, żeśmy stumanieniStumanićstumanieni,
Nie wierząc nam, że chcieć – to móc!
Leliśmy krew osamotnieni,
A z nami był nasz drogi Wódz!

My, Pierwsza Brygada,
Strzelecka gromada
Na stos rzuciliśmy nasz życia los
Na stos, na stos!
Na stos rzuciliśmy nasz życia los
Na stos, na stos!

Rozdział 3 
Szara Piechota

Nagranie zawiera pieśń pt. Piechota. Pieśń wojskowa Piechota jest jedną z najpopularniejszych polskich pieśni żołnierskich i podobnie jak My, Pierwsza Brygada powstała podczas I wojny światowej. Jej autorstwo przypisuje się, w zależności od źródeł, dwóm osobom: Bolesławowi Lubiczowi‑Zahorskiemu i Leonowi Łuskino. Dużą popularność zyskała podczas II wojny światowej, na tę samą melodię powstało wiele różnych utworów.

Nie noszą lampasów, lecz szary ich strój,
Nie noszą ni srebra, ni złota,
Lecz w pierwszym szeregu podąża na bój,
Piechota, ta szara piechota.
Lecz w pierwszym szeregu podąża na bój,
Piechota, ta szara piechota.

Maszerują strzelcy, maszerują,
Karabiny błyszczą, szary strój,
a przed nimi drzewa salutują,
Bo za naszą Polskę idą w bój!

Bo idą, a w słońcu kołysze się stal,
Dziewczęta zerkają zza płota,
A oczy ich dumnie utkwione są w dal,
Piechota, ta szara piechota.
A oczy ich dumnie utkwione są w dal,
Piechota, ta szara piechota.

Maszerują strzelcy, maszerują,
Karabiny błyszczą, szary strój.
A przed nimi drzewa salutują,
Bo za naszą Polskę idą w bój!

Nie grają im surmySurmasurmy, nie huczy im róg,
A śmierć im pod stopy się miota,
Lecz w pierwszym szeregu podąża na bój:
Piechota, ta szara piechota.
Lecz w pierwszym szeregu podąża na bój:
Piechota, ta szara piechota.

Maszerują strzelcy, maszerują,
Karabiny błyszczą, szary strój.
A przed nimi drzewa salutują,
Bo za naszą Polskę idą w bój!

Polecenie 1

Na podstawie rozmowy uczniów wynotuj informacje o Józefie Piłsudskim.

Polecenie 2

Jakimi cechami odznaczają się legioniści?

Polecenie 3

Przyjrzyj się budowie pieśni Piechota, które elementy wpływają na jej rytmiczność.

m61c49fe7002fca1f_1536750008708_0
m61c49fe7002fca1f_1502093867461_0

Podsumowanie

W historii Polski żołnierze wielokrotnie poświęcali swoje życie za wolność ojczyzny. Legiony Polskie Józefa Piłsudskiego odegrały bardzo ważną rolę w odzyskaniu wolności w 1918 roku, a po odzyskaniu niepodległości dały początek Wojsku Polskiemu.

Pieśni Legionów My, pierwsza BrygadaPiechota ukazują ofiarność, bohaterstwo i patriotyzm polskich żołnierzy. Pieśni Legionów mówią o tęsknocie, ułanach, nadziei na odzyskanie wolności. W tamtych trudnych czasach piosenki zagrzewały żołnierzy do walki, sprawiały, że czuli się dumni, że są legionistami. Pieśni Legionów przetrwały do dziś i są śpiewane podczas oficjalnych uroczystości wojskowych, a także rodzinnych i przyjacielskich spotkań.

RbYX7ckJKfwYu1
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ruj6N2ODGmNtY1
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

PRACA DOMOWA

Praca domowa
Polecenie 4.1

Wykonaj ilustrację do wybranej piosenki żołnierskiej.

m61c49fe7002fca1f_1503905579466_0

Ćwiczenia

Wskazówka

W przypadku braku możliwości rozwiązania zadania z klawiatury lub trudności z odczytem przez czytnik ekranu skorzystaj z innej wersji zadania.

classicmobile
Ćwiczenie 1
R2RuSsATc9ZGW1
Na ekranie wyświetla się w ramce Ćwiczenie 1. zatytułowane: „Twórca Legionów Polskich”. Poniżej znajduje się polecenie o treści: „Sprawdź swoje wiadomości na temat Legionów i życia Józefa Piłsudskiego. Zaznacz prawidłowe odpowiedzi”. Pod poleceniem znajdują się cztery zdania. Należy je dokończyć, używając rozwijanej listy, znajdującej się pod każdym ze zdań. W prawym dolnym rogu znajdują się klawisze „Zapisz odpowiedź” i „Sprawdź” umożliwiający sprawdzenie poprawności rozwiązania odpowiedzi.
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
static
classicmobile
Ćwiczenie 2
RzvmFvuK9uXkD1
Na ekranie wyświetla się w ramce Ćwiczenie 2. zatytułowane: „Jak wyśpiewać bohaterstwo?”. Poniżej znajduje się polecenie o treści: „Jak autor piosenki wyraża bohaterstwo żołnierzy? Przyporządkuj do nazw środków stylistycznych odpowiednie przykłady z tekstu”. Poniżej znajdują się trzy duże białe pola i sześć mniejszych kafelków, które należy przyporządkować do odpowiednich pól. W prawym dolnym rogu znajdują się klawisze „Zapisz odpowiedź” i „Sprawdź” umożliwiający sprawdzenie poprawności rozwiązania odpowiedzi.
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
static
Inna wersja zadania
R1CL7X8NnnQwO1
Ćwiczenie 3
Na ekranie wyświetla się inna wersja zadania pierwszego. Ćwiczenie ma tytuł: „Jak wyśpiewać bohaterstwo?”. Polecenie brzmi: „Jak autor piosenki wyraża bohaterstwo żołnierzy? Przyporządkuj do cytatów z pieśni odpowiednie nazwy środków stylistycznych”. Poniżej znajduje się sześć cytatów. Pod każdym cytatem zamieszczona jest rozwijana lista. Na rozwijanej liście należy zaznaczyć odpowiadający cytatowi środek stylistyczny: epitet, powtórzenie lub przenośnię/metaforę. W prawym dolnym rogu znajdują się przyciski „Zapisz odpowiedź” i „Sprawdź” umożliwiający sprawdzenie poprawności rozwiązania odpowiedzi.
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
classicmobile
Ćwiczenie 4
R15gMzjpFdmrX1
Na ekranie wyświetla się w ramce Ćwiczenie 3. zatytułowane „Szara piechota”. Poniżej znajduje się polecenie o treści: „Spośród zaproponowanych wybierz cechy strzelców z piosenki »Szara piechota«”. Pod poleceniem wymienione są cechy. Przy każdej z nich został umieszczony mały kwadrat, służący do zaznaczenia. W prawym dolnym rogu znajdują się klawisze „Zapisz odpowiedź” i „Sprawdź” umożliwiający sprawdzenie poprawności rozwiązania odpowiedzi.
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
static
Inna wersja zadania
R1Qcd9knanCCc1
Ćwiczenie 5
Na ekranie wyświetla się inna wersja zadania trzeciego. Ćwiczenie ma tytuł: „Szara piechota”. Polecenie brzmi: Spośród zaproponowanych wybierz cechy strzelców z piosenki „Szara piechota”. Poniżej wymienionych jest siedem cech. Pod każdą wymienioną cechą znajduje się rozwijana lista. Na liście należy zaznaczyć odpowiedź, czy dana cecha jest cechą strzelców z pieśni „Szara piechota” czy też nie. W prawym dolnym rogu znajdują się przyciski „Zapisz odpowiedź” i „Sprawdź” umożliwiający sprawdzenie poprawności rozwiązania odpowiedzi.
Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
m61c49fe7002fca1f_1502358147126_0

Słowniczek

Buta
Buta

zbytnia pewność siebie

Na stos rzuciliśmy swój życia los
Na stos rzuciliśmy swój życia los

inaczej: złożyliśmy swoje życie w ofierze za wolność ojczyzny.

Notyfikacja
Notyfikacja

(franc. notifier – powiadomić) urzędowe zawiadomienie, podanie do wiadomości innemu państwu lub grupie państw ważnego faktu, postanowienia itp.

Stumanić
Stumanić

wprowadzić w błąd, oszukać, ogłupić.

Patriotyzm
Patriotyzm

(łac. pater – ojciec, patria – ojczyzna) silne przywiązanie do własnej ojczyzny, miłość do ojczyzny,

Ofiarny stos
Ofiarny stos

sterta drewna przeznaczona do spalenia ofiary; nawiązanie do żołnierzy Legionów, którzy poświęcali swoje życie w walce za ojczyznę.

Surma
Surma

(pers. wschodni obój) instrument dęty z drewna lub kości słoniowej, używany w dawnym wojsku do celów sygnalizacyjnych.

Straceniec
Straceniec

osoba zdecydowana na wszystko, bez względu na zagrażające niebezpieczeństwo.

m61c49fe7002fca1f_1522759004116_0

Powrót do e‑podręcznika

E‑podręcznik „Piąta strona świata”

https://www.epodreczniki.pl/reader/c/307282/v/latest/t/student‑canon

50. Wspólna pieśń

https://www.epodreczniki.pl/reader/c/307282/v/2/t/student‑canon/m/tygrGfVI2d