Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał Wydrukuj

Ziemia – jedyna znana nam planeta, na której jest życie. Razem z nami żyją tu miliony gatunków organizmów. Nasłonecznienie, ilość opadów, dostępność wody, rodzaj podłoża i wysokość nad poziomem morza to główne czynniki, które mają wpływ na rozmieszczenie roślin na lądzie. Ich obecność decyduje o występowaniu zwierząt i ludzi.

i9p6JylfVq_d5e229

1. Kontynenty na Ziemi

Kontynent to duży obszar lądowy otoczony morzami i oceanami. Do kontynentu należą także przybrzeżne wyspy. Wyspa to mniejszy od kontynentu obszar oblany ze wszystkich stron wodami. Archipelag to grupa wysp leżących blisko siebie. Kontynenty na Ziemi to Azja, Afryka, Ameryka Północna, Ameryka Południowa, Antarktyda, Europa, Australia. Europa i Azja tworzą jeden zwarty obszar – Eurazję.

R1A7pTzRna7dX1
Mapa kontynentów i oceanów kuli ziemskiej
i9p6JylfVq_d5e265

2. Lasy równikowe

Lasy równikowe są najbogatsze w gatunki roślin i zwierząt ze względu na dużą ilość opadów oraz wysoką temperaturę powietrza przez cały rok. Las jest wiecznie zielony, a rośliny mogą kwitnąć i owocować bez przerwy. Nie występują pory roku. Wahania temperatury są niewielkie – zarówno w ciągu doby, jak i w roku. Z roślin występują tu m.in. figowce, palmy, paprocie drzewiaste, liany, bananowce, kakaowce, storczyki. Zwierzęta to m.in. liczne owady, płazy, gady i ptaki o kolorowym upierzeniu.

R2wld54CCOH5H1
Rozmieszczenie lasów równikowych na kuli ziemskiej
i9p6JylfVq_d5e305

3. Sawanny

Sawanna to obszar trawiasty z pojedynczymi drzewami i krzewami, na którym panują dwie pory roku: sucha i deszczowa. Rośliny rosnące na sawannie są odporne na brak wody podczas pory suchej. Rośliny sawanny porastają rozległe trawiaste równiny, na których występują pojedyncze drzewa: baobaby i akacje. Wśród zwierząt spotyka się duże stada dużych roślinożerców, jak antylopy, zebry, żyrafy, słonie. Z drapieżników występują na przykład lew, lampart, gepard, likaon; w Ameryce Południowej – jaguar.

R13s45p5iFRHC1
Rozmieszczenie sawann na kuli ziemskiej
i9p6JylfVq_d5e341

4. Pustynie

Pustynia gorąca to obszar ubogi w roślinność lub jej pozbawiony ze względu na bardzo małą ilość opadów. Żyjące tu organizmy są przystosowane do oszczędnego gospodarowania wodą. Na pustyni występują oazy – obszary, w których gromadzi się woda, co umożliwia rozwój roślin. Roślinność tworzą gatunki odporne na suszę. Mogą wykorzystać wodę z rosy lub mgły, która powstaje nocą. Po opadach rośliny szybko wytwarzają kwiaty, a potem owoce i nasiona. Ze zwierząt spotykane są owady, pająki, skorpiony, gady oraz nieliczne ptaki (np. sępy) i ssaki (szczuroskoczek, fenek).

R1ctwZo7PLH0j1
Mapa rozmieszczenia pustyń i półpustyń gorących
i9p6JylfVq_d5e380

5. Stepy

Step to obszar porośnięty głównie trawami i innymi roślinami zielnymi. Spośród zwierząt spotykane są głównie takie o niewielkich rozmiarach (owady, gryzonie, jaszczurki, węże, susły, pieski preriowe). Duże ssaki roślinożerne są nieliczne, są to na przykład suhak, bizon. Spotykane są też ptaki – gniazdowniki zdolne szybko opuścić gniazdo.

Step jest położony w strefie umiarkowanej, gdzie niska ilość opadów uniemożliwia rozwój drzew i krzewów. Lata są gorące, a zimy chłodne. Obecnie większość stepów została przekształcona w pastwiska i pola uprawne.

R1XrqO4vdhAY91
Rozmieszczenie stepów na świecie
i9p6JylfVq_d5e420

6. Nad Morzem Śródziemnym

Klimat śródziemnomorski powstaje w klimacie ciepłym w miejscach położonych nad morzami. Występują tu dwie pory roku: ciepła i wilgotna oraz chłodna i sucha. Roślinność w basenie Morza Śródziemnego jest przystosowana do gorącego, suchego lata. Liście roślin są twarde, skórzaste i pokryte grubą skórką, co ogranicza parowanie. Rosną tu mirty, wrzosy, cedr, dąb korkowy i eukaliptusy. Charakterystyczne są też brzoskwinie, pomarańcze, mandarynki, cytryny, oliwki oraz figi. Ze zwierząt występują liczne owady i pająki, z kręgowców lądowych często spotykane są gady.

R10X89BmQ45HC1
Rozmieszczenie obszarów z klimatem śródziemnomorskim

7. Lasy liściaste

Przykładem pierwotnego lasu liściastego w Polsce jest Puszcza Białowieska. Występują tu cztery pory roku.

W lesie liściastym strefy umiarkowanej jesienią liście drzew zmieniają kolory i przed nadejściem zimy opadają. Większość dawnych lasów liściastych została przez człowieka przeznaczona pod pola uprawne, miasta i wsie. Pierwotną roślinność tworzą lasy, w których rosną drzewa liściaste zrzucające liście na zimę. Są to m.in. dęby, buki, graby, brzozy, jesiony i olchy. Ze zwierząt zaznacza się niewielka liczba gatunków płazów i gadów. Liczne są ptaki, z których część to gatunki odlatujące na zimę. Spotyka się tu m.in. dzięcioły, sikory, płochacze. Typowymi ssakami są sarny, dziki, jelenie, wilki, lisy, borsuki.

R195DrgHiPaul1
Rozmieszczenie na kuli ziemskiej lasów liściastych zrzucających liście na zimę
i9p6JylfVq_d5e472

8. Tajga

Tajga to lasy iglaste zimnego klimatu umiarkowanego. Lato jest tu ciepłe i suche, a zima mroźna. W wielu miejscach wiosną, gdy odmarznie wierzchnia warstwa ziemi, tworzą się bagna i rozlewiska. Na roślinność składają się głównie lasy złożone z drzew iglastych, jak sosna, świerk, modrzew. Występują tu również nieliczne gatunki drzew liściastych. Latem pojawia się wiele owadów. Rzadko spotykane są gady i płazy. Występują tu liczne ptaki przybywające tu na okres lęgowy. Przez cały rok żyją tu ssaki roślinożerne (np. łoś, jeleń, zając) i drapieżne (np. lis, niedźwiedź, soból, tygrys, gronostaj, kuna).

RetWSOgAML1Tg
Rozmieszczenie tajgi na kuli ziemskiej
Źródło: Wydawnictwo Edukacyjne Wiking, Aleksandra Ryczkowska, licencja: CC BY 3.0.
i9p6JylfVq_d5e512

9. Tundra

Tundra to bezleśny obszar na północnych krańcach Ameryki Północnej, Europy i Azji za kołem podbiegunowym północnym. Występuje tu zjawisko dni i nocy polarnych, trwa tu wieczna zmarzlina. Podczas kalendarzowego lata, gdy roztopi się śnieg, tworzą się liczne rozlewiska. Lato jest krótkie i chłodne, a zima długa i mroźna. Roślinność tworzą głównie mchy, prosty, trawy i inne rośliny zielne, krzewinki, brzozy i wierzby karłowate, większość to rośliny wieloletnie. Rośliny mają niewielkie rozmiary, co zapobiega uszkodzeniu przez wiatr. Ze zwierząt spotyka się głównie ptaki (pardwa, sowa śnieżna) i ssaki (renifer w Eurazji, karibu, wół piżmowy w Ameryce Północnej, piesiec, zając bielak, leming).

R6USMXHTQMzVs
Rozmieszczenie tundry na kuli ziemskiej
Źródło: Wydawnictwo Edukacyjne Wiking, Aleksandra Ryczkowska.
i9p6JylfVq_d5e551

10. Pustynia lodowa

Pustynia lodowa to obszar w na Arktyce i Antarktydzie, z wyjątkiem fragmentów wybrzeży i wysp całkowicie pozbawiony roślinności. Arktyka to obszar okołobiegunowy na półkuli północnej. Obejmuje pokryte lodem wody oceanu oraz nieliczne wyspy. Antarktyda to kontynent leżący wokół bieguna południowego. Przez cały rok panuje ujemna temperatura, z wyjątkiem obszarów przybrzeżnych, gdzie zdarza się podczas dnia polarnego temperatura dodatnia. Przez cały czas wieją tu silne wiatry. Opady są małe, występują głównie w postaci śniegu. Z roślinności spotyka się głównie mchy i porosty. Największym lądowym drapieżnikiem Arktyki jest niedźwiedź polarny, a w wodach żyją ryby, ssaki wodne (morsy, foki, wieloryby). Charakterystycznymi ptakami Antarktydy są pingwiny.

RVHNGzyYY11ae1
Krajobraz Arktyki – pokrywa lodowa na Oceanie Lodowatym
REQqJsIuAUSH41
Górzysty krajobraz pustyni lodowej na Antarktydzie
i9p6JylfVq_d5e594

Test

RB77owmH5Ix0V1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
i9p6JylfVq_d5e629

Zadania

Ćwiczenie 1
R4oDhSMkrOICG1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
Rju2XgL37wyom1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
R12IVcqY3vRIN1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
RSEOI8DytCNUu1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5
R1XkMIo9Sewsp1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 6
R1OVkfGPEtrHv1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 7
R58lP7YoS2TJo1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 8
R1GchCZB66Zw01
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 9
R1MFP6kGfr42R1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 10
R11gvvRzk4hyh1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 11
R1SiLr8Ppe5QR1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 12
R1ZD0VZnghGrV1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 13
RVmNsV0dYYYGM1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 14
RY8WYpX4obyZK1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 15
R17HXMzpvwcFl1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 16
RzOmjUwwlur5a1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 17
R1eFWEJP3s5WA1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 18
RCqS2D29FEIUy1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 19
R1JW53u3FyQ0P1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 20
RibAEbAR3IBCF1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 21
R1FZRK6OwqRcE1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 22
R1495xkeK7uyn1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 23
RONSal1yBkZJJ1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 24
RG4BHlApgJo9k1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 25
R1U3Gxbkjyarz1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 26
RBNlwFy3f7xtx1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 27
RQEIHnMajZzCV1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 28
RCYQQSXmlDAjd1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 29
R1DxrmaLgLgvv1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 30
R14k8CF4YXFgc1
[testowy tekst alternatywny]
Źródło: Brygida Baranowska <Brygida.baranowska@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.