Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał

Na terenach górskich występuje klimat astrefowy zwany górskim. Na kształtowanie klimatu gór mają wpływ:

  • wysokość na poziomem morza,

  • szerokość geograficzna,

  • odległość od mórz i oceanów,

  • prądy morskie.

Cechy klimatu, takie jak ciśnienie atmosferyczne, natężenie promieniowania słonecznego, temperatura i wilgotność powietrza oraz wiatr zmieniają się pod wpływem wysokości. Wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza maleją wartości ciśnienia atmosferycznego i temperatury powietrza, a sumy opadów często wzrastają. Klimat górski cechuje również duża porywistość wiatrów. Te zmiany pozwalają na wydzielenie pięter klimatycznych.

Powierzchnie pasm górskich wymuszają konwekcję orograficzną- unoszenie się mas powietrza po dowietrznych stokach górskich. Na dowietrznych stokach tworzą się chmury. Proces ten może być dodatkowo potęgowany przez konwekcję termiczną, występującą na stokach gór w ciągu dnia. Po zawietrznej stronie ciepłe i suche powietrze ześlizguje się w dół, tworząc cień opadowy. Kształtujący się w ten sposób efekt orograficzny sprawia, że większa część wilgoci atmosferycznej pozostaje na dowietrznych obrzeżach lądu. W Europie najsilniejszy efekt orograficzny występuje w Górach Skandynawskich.

Na półkuli północnej stoki o ekspozycji północnej otrzymują mniejszą ilość promieniowania słonecznego, niż stoki południowe. W Alpach południowe stoki gór są cieplejsze od północnych.

Główną miarą zróżnicowania pięter klimatycznych w górach jest pionowy gradient temperatury powietrza określający zmianę wartości temperatury wraz z wysokością. Średnia wartość gradientu wynosi 0,6°C/100 m. Warunki termiczne panujące na szczytach alpejskich są podobne do warunków występujących daleko poza kręgiem polarnym.

Stacja meteorologiczna

Wysokość m n.p.m.

Średnia roczna temperatura

Alpy, Sonnblick

3106

-6,4

Alpy, Graz

342

9,4

Góry Skandynawskie, Sognefjellhytta

1413

-3,1

Góry Skandynawskie, Bygland

700

5,7

RZmVd2kfPKQtL
Łąki górskie tworzą piętro alpejskie.

Źródło: By Matthias Zepper - Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0, [online], dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=4101693.

Na obszarach górskich często występuje zjawisko inwersji opadowej. Oznacza to, że powyżej określonej wysokości nad poziomem morza, roczna suma opadów zaczyna spadać. Wzrost opadów następuje do wysokości zalegania podstawy chmur.

Takie warunki sprzyjają powstawaniu pięter roślinnychpięter roślinnych, ponieważ wraz z wysokością również warunki glebowe ulegają zmianom.

Położenie pięter klimatyczno‑roślinnych zależy od klimatu, odległości od oceanu  i szerokości geograficznej, na której znajdują się obszary gór. Odpowiada ono położeniu kolejnych stref klimatycznych, tzn. wyższe piętra są położone analogicznie do stref występujących coraz dalej na północ. Oznacza to, że najcieplejszym klimatem charakteryzuje się piętro najniższe i w miarę wzrostu wysokości klimat staje się coraz chłodniejszy. Roślinność najniższego piętra na ogół nie różni się od roślinności, która pokrywa tereny sąsiadujące z podnóżem gór. Kolejne piętra roślinne uzależnione są głównie od czynników decydujących o klimacie danego pasma górskiego.

R13poZJ2PwmbP1
W okresie monsunu zimowego w Himalajach często występują huraganowe wiatry i gwałtowne załamania pogody.
Źródło: licencja: CC 0, [online], dostępny w internecie: www.pixabay.com.

Na nasłonecznionych stokach granice pięter roślinnych znajdują się wyżej niż na tych otrzymujących mniejszą ilość promieniowania. Inną cechą piętrowego zróżnicowania warunków termicznych jest jego związek z rozległością gór i ich wysokością. Im większa wysokość gór i ich rozległość, tym na odpowiedniej wysokości panują łagodniejsze warunki termiczne.

Skład gatunkowy pięter roślinnych, głównie położonych niżej, jest kształtowany przez:

  • budowę geologiczną pasm górskich,

  • ekspozycję stoków,

  • położenie pasm górskich,

  • oddziaływanie prądów morskich.

Najczęściej wyróżnia się piętra roślinne:

  • piętro pogórza,

  • piętro górskie,

  • piętro alpejskie,

  • piętro subniwalne,

  • piętro niwalne.

Porównanie pięter roślinnych w wybranych górach

Piętro

Góry Skandynawskie

Alpy

Himalaje

Subniwalne i niwalne

Wieczne śniegi i lody powyżej 2000 m n.p.m. Skąpa roślinność poniżej 2000 m n.p.m.

Wieczne śniegi i lody powyżej 4300 m n.p.m. Skąpa roślinność poniżej 4300 m n.p.m.

Wieczne śniegi i lody powyżej 6000 m n.p.m. Mchy i porosty poniżej 6000 m n.p.m.

Alpejskie

Hale (trawy)

Hale (trawy)

Murawy (trawy)

Górskie

Las iglasty

Las mieszany, kosodrzewina

Las mieszany, las iglasty, kosodrzewina

Pogórza

Las mieszany

Las liściasty

Wilgotne lasy równikowe

Słownik

granica wieloletniego śniegu
granica wieloletniego śniegu

powierzchnia (w przekroju pionowym linia) ograniczająca od dołu obszary, na których opad śniegu w ciągu roku jest wyższy niż jego ubytek w wyniku topnienia i parowania

piętrowość roślinna
piętrowość roślinna

zbiorowisko roślinne typowe dla określonego przedziału wysokości bezwzględnych, występujące w krainach górskich

turnie
turnie

skaliste góry o stromych ścianach i ostrych wierzchołkach