Aktualności

Kształcenie na odległość

Programy nauczania i scenariusze zajęć do kształcenia ogólnego

Epodręczniki PO KL

Katalog Zasobów Dodatkowych

Wsparcie psychologiczno-pedagogiczne

Gra edukacyjna „Godność, wolność i niepodległość”


Wsparcie użytkownika

Filmy instruktażowe i instrukcje

Poradnik dla użytkownika

Najczęściej zadawane pytania wraz z odpowiedziami

Filmy instruktażowe i instrukcje
Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał Wydrukuj

Są miejsca na Ziemi, gdzie jest tak zimno, że zamarza nawet rtęć w termometrach. Gdy temperatura spada poniżej −38,83°C, rtęć staje się ciałem stałym i termometr rtęciowy przestaje działać. Dzieje się tak na lodowych pustyniach.

Już wiesz
  • jaki jest związek między klimatem a warunkami życia w różnych strefach klimatycznych;

  • co to jest pustynia gorąca;

  • że zimą roślinom strefy umiarkowanej grozi susza.

Nauczysz się
  • wskazywać na mapie Arktykę i Antarktydę;

  • omawiać cechy klimatu strefy polarnej;

  • wyjaśniać pojęcie „pustynia lodowa”;

  • opisywać działalność naukową człowieka na obszarach polarnych.

iZsJEcpcTQ_d5e211

1. Klimat i krajobraz pustyni lodowej

Okolice obydwu biegunów są obszarami, które otrzymują najmniej ciepła pochodzącego ze Słońca. W tych rejonach, za kołem podbiegunowym występują dzień polarnynoc polarna. Wokół samych biegunów dzień i noc trwają po poł roku. Kiedy na jednym z biegunów trwa noc polarna, to na drugim jest dzień polarny.

Pustynie lodowepustynia lodowaPustynie lodowe przy obu biegunach są podobne pod względem niskich temperatur powietrza i bardzo niskich opadów. Na większości powierzchni tych obszarów nie spotyka się żadnej roślinności. Na biegunach temperatura powietrza waha się pomiędzy −20°C w czasie dnia polarnego do −80°C w trakcie nocy polarnej i nigdy nie osiąga wartości dodatnich. Jedynie na niektórych fragmentach lądu położonych blisko koła podbiegunowego zdarza się temperatura dodatnia – wyłącznie w ciągu dnia polarnego. Przez cały czas wieją tam silne wiatry od biegunów w stronę kół podbiegunowych.

Ciekawostka

Na Antarktydzie wieją często wiatry o prędkości nawet 200 km/h. Warto pamiętać, że ostatni punkt skali Beauforta wskazujący huragan zaczyna się od 117 km/h. Najniższa zmierzona termometrem laboratoryjnym temperatura powietrza 21 lipca 1983 roku na stacji badawczej Wostok na Antarktydzie wynosiła −89,6°C.

Opady występują wyłącznie w postaci śniegu. Blisko wybrzeży morskich wynoszą kilkaset mm, w głębi lądu około 100 mm, a na biegunach zaledwie 2 mm rocznie. Są to więc wartości mniejsze niż w przypadku pustyni gorącej! Z powodu niskiej temperatury śnieg nie topnieje, ale zbija się w coraz grubszą warstwę, tworząc lądolódlądolódlądolód. Na Grenlandii osiąga on nawet 2–3 km grubości. Jeszcze więcej lodu jest na Antarktydzie, gdzie grubość lądolodu osiąga miejscami nawet 4–5 km. W okolicach bieguna północnego nie ma stałego lądu, lecz powierzchnię oceanu pokrywa warstwa lodu o grubości kilku metrów.

RXY1LaiqZ8vsG1
Roczny przebieg temperatury powietrza i opadów atmosferycznych na amerykańskiej stacji polarnej Plateau Station na Antarktydzie (79°S)
RVHNGzyYY11ae1
Krajobraz Arktyki – pokrywa lodowa na Oceanie Lodowatym
REQqJsIuAUSH41
Górzysty krajobraz pustyni lodowej na Antarktydzie
Ciekawostka

Pierwszymi zdobywcami bieguna południowego została grupa norweskich badaczy pod przywództwem Roalda Amundsena. Dotarli na biegun 14 XII 1911 r. Ten sam podróżnik przeleciał sterowcem nad biegunem północnym w 1926 roku. Ponieważ biegun północny znajduje się na środku oceanu, dopływały do niego okręty podwodne i lodołamacze.

iZsJEcpcTQ_d5e276

2. Ludność i działalność stacji polarnych

Obszary polarne są ciągle dosyć słabo poznane. Wynika to przede wszystkim z surowego klimatu, skrajnie nieprzyjaznego dla człowieka. Naukowe badania Arktyki rozpoczęły się dopiero w XIX w. Aktualnie wszystkie kraje, których terytoria leżą w Arktyce, prowadzą badania klimatu. Badają też organizmy żyjące na lądzie, na powierzchni pływającego lodu i w wodzie pod lodem.

RGLlf3mAD1Nfs1
Kobieta z ludu Inuitów. Są to rdzenni mieszkańcy tundry oraz obszarów arktycznych. Mieszkają w rodzinach wielopokoleniowych tworzących wspólnoty. Żyją z łowiectwa; mieszkają blisko wybrzeży, gdzie polują na ryby, foki i morsy
RhAp0mkIvHCky1
Polska Stacja Polarna Hornsund na Spitsbergenie

Antarktyda została odkryta przez Europejczyków dopiero w XVIII w. przez wielorybników. W XX wieku rozpoczęto podróże w kierunku bieguna południowego i badania naukowe. W półroczu zimowym bardzo trudno jest udzielić jakiejkolwiek pomocy badaczom zimującym na stacjach polarnych. Zimą panują tam ciemności, ekstremalnie niska temperatura i huraganowe wiatry. Wszystkie obszary lądowe otoczone są szeroką strefą pływającego lodu utrudniającego żeglugę. Dlatego zimą na Antarktydzie przebywa znacznie mniej ludzi. Obecnie w Antarktyce funkcjonują 82 stacje badawcze, z czego tylko 40 jest czynnych przez cały rok.

R1Wbvw38fs79r1
Na Wyspie Króla Jerzego u wybrzeży Antarktydy działa polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego, jednego z pierwszych badaczy Antarktydy. Jest czynna cały rok. Latem przebywa w niej do 40 osób, zaś zimą – tylko 12
Ciekawostka

Henryk Arctowski i Antoni Dobrowolski byli uczestnikami słynnej wyprawy żaglowca Belgica w latach 1897–1899. Wyprawa poszukiwała drogi na Antarktydę i prowadziła różne badania. Statek został uwięziony przez lody i w efekcie załoga spędziła u wybrzeży Antarktydy aż 13 miesięcy, walcząc o życie i jednocześnie prowadząc badania.

RmiR9FfWt26FE1
Statek badawczy Belgica uwięziony w lodach Antarktydy
Ważne!

W 1959 roku dwanaście państw podpisało Układ Antarktyczny regulujący prawną sytuację Antarktydy jako kontynentu, który nie może być podzielony między jakiekolwiek kraje. Nie wolno na nim również prowadzić działań wojennych. Układ ten reguluje także zagadnienia dotyczące ochrony przyrody i badań naukowych.

iZsJEcpcTQ_d5e338

Podsumowanie

  • Strefa polarna obejmuje Arktykę oraz Antarktydę z otaczającymi ją wyspami.

  • W strefie polarnej przeważają temperatury ujemne, opady są niskie, a wiatry – bardzo silne.

  • W strefie polarnej panują dzień i noc polarna.

  • Strefa obszarów okołobiegunowych nazywana jest pustynią lodową.

  • Kilkadziesiąt krajów, w tym Polska, prowadzą badania naukowe w stacjach polarnych w Arktyce i w Antarktydzie.

Praca domowa
Polecenie 1.1

Korzystając z dostępnych źródeł informacji, dowiedz się, czym zajmują się badacze w Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Kontynenty na Ziemi
Jak pogoda wpływa na przyrodę?
Cztery pory roku
Strefy oświetlenia Ziemi
Strefy krajobrazowe Ziemi
Przyroda wokół biegunów

iZsJEcpcTQ_d5e420

Słowniczek

lądolód
lądolód

rozległa pokrywa lodu przykrywająca duży obszar lądowy; występuje na Antarktydzie i na Grenlandii

pustynia lodowa
pustynia lodowa

obszar pokryty lodem, na którym z powodu niskich temperatur nie występują rośliny

Roald Amundsen

Roald Amundsen

Norweski podróżnik, żeglarz i polarnik. Dowódca wyprawy, która jako pierwsza dotarła do bieguna południowego. Był pierwszym człowiekiem, który przeleciał w gondoli sterowca nad biegunem północnym. Zaginął w Arktyce.

Henryk Arctowski

Henryk Arctowski

Polski naukowiec oraz podróżnik. Uczestnik wyprawy statku Belgica i pierwszego zimowania w Antarktyce.

iZsJEcpcTQ_d5e601

Zadania

Ćwiczenie 1
Ru5JRv3l6mHZB1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
RoFopu00kwsZ41
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
R1HW4e38PIVaX1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
RMGJac4ySNQBS1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
Zgłoś problem