Wydrukuj Zapisz jako PDF Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał

Główne składniki chleba, makaronu, ciastek, kasz i klusek pochodzą z nasion zbóż. Niemal wszystkie oleje i produkowane z nich margaryny tłoczone są z nasion rzepaku, słonecznika, soi, palmy oleistej, lnu i wielu innych roślin. Poznaj dokładniej rośliny wytwarzające nasiona, skoro są dla nas tak ważne.

Już wiesz
  • że w twoim otoczeniu występują rośliny wytwarzające owoce;

  • że wiele roślin rozwija się z nasion.

Nauczysz się
  • wskazywać elementy budowy rośliny nasiennej;

  • dzielić rośliny na nagonasienne i okrytonasienne;

  • wyjaśniać rolę kwiatów i owoców w rozwoju roślin nasiennych.

ijqQGm4Twn_d5e177

1. Czym wyróżniają się rośliny nasienne?

Rośliny nasienne to takie, które wytwarzają kwiaty i nasiona. Nasiona zawierają zarodek – miniaturę nowej rośliny. W nasionach jest zwykle zapas pokarmu dla zarodka. Obie te części są osłonięte łupiną nasienną.

RNQo7kDijuKN81
Budowa nasiona na przykładzie fasoli. Nasiona fasoli umieszczone są w owocu – strąku

Rośliny nasienne dzielą się na dwie wielkie grupy: nagonasiennerośliny nagonasiennenagonasienneokrytonasiennerośliny okrytonasienneokrytonasienne. Nasiona nagonasiennych leżą nieosłonięte na łuskach szyszek. Natomiast rośliny okrytonasienne wytwarzają owoce, w których ukryte są nasiona. Owoc ochrania nasiona oraz ułatwia ich rozsiewanie. Jeżeli owoc jest mięsisty, to zachęca zwierzęta, aby go zjadły. Wraz z wydalonymi, niestrawionymi resztkami pokarmowymi zwierzęta rozsiewają nasiona, które na ogół nie ulegają strawieniu. Te gatunki roślin, które produkują suche i lekkie owoce, rozsiewają się przez wiatr (np. owoc klonu). Gatunki wytwarzające kolce, włoski z haczykami lub zadziory (np. łopian, czyli oset) mogą być rozsiewane przez zwierzęta.

Ciekawostka

Jeżeli w jednym kwiecie jest wiele słupków, to powstaje owoc zbiorowy, składający się z wielu maleńkich owoców. Owocem zbiorowym jest na przykład malina.

RhXpR0P0ZBgTQ1
Maleńkie owoce maliny połączone w większy owoc zbiorowy
Ciekawostka

Wydaje nam się, że dobrze wiemy, jak wygląda owoc truskawki. W rzeczywistości jednak owoce truskawki to maleńkie, twarde, zielone orzeszki, które wyglądają jak pestki na powierzchni czerwonego, soczystego miąższu. Miąższ truskawki powstaje z dna kwiatowego i tak naprawdę wcale nie jest owocem!

Polecenie 1

Wymień znane ci owoce zawierające jedno oraz kilka nasion.

ijqQGm4Twn_d5e255

2. Rośliny iglaste i liściaste

Przykładami roślin nagonasiennych są przede wszystkim drzewa i krzewy iglaste. Obecnie na Ziemi znanych jest kilkaset gatunków tych roślin. Wśród rosnących w Polsce drzew nagonasiennych wyróżnia się przede wszystkim: sosny, świerki, jodły i modrzewie. Wśród krzewów najlepiej znane są cisy i jałowce.

Znacznie większą grupą roślin nasiennych żyjących na Ziemi, w tym w Polsce, są rośliny okrytonasienne. Wyróżniono na razie około 250 tysięcy gatunków. Należy do nich większość drzew i krzewów oraz roślin zielnych.

RWFVS7I9TeGR91
Klon jest drzewem okrytonasiennym. Owoce klonu to tzw. skrzydlaki, które mają specjalną płaszczyznę lotną. Z wiatrem mogą lecieć na znaczne odległości. Jednak nawet spadając bez wiatru, mogą odlecieć poza cień rzucany przez macierzyste drzewo i znaleźć dobre warunki do wzrostu
Polecenie 2

Porównaj szpilki rośliny nagonasiennej i liście rośliny okrytonasiennej.

Ciekawostka

Do najdziwniejszych roślin nagonasiennych występujących obecnie na Ziemi zaliczana jest żyjąca na pustyniach południowo‑zachodniej Afryki welwiczja przedziwna. Jej łodyga znajduje się pod ziemią, a na powierzchnię wyrastają tylko dwa wielkie, postrzępione i poskręcane liście, które rosną przez kilkaset do dwóch tysięcy lat.

R1ILtVeOp82P21
Źródło: autor, licencja: CC BY 3.0.
ijqQGm4Twn_d5e321

Podsumowanie

  • Rośliny nasienne wytwarzają nasiona.

  • Rośliny nagonasienne wytwarzają nasiona, lecz nie wytwarzają owoców.

  • Okrytonasienne wytwarzają owoce, w których znajdują się nasiona.

  • Wśród roślin nagonasiennych najwięcej jest iglastych drzew i krzewów.

  • Roślinami okrytonasiennymi jest większość liściastych drzew, krzewów i roślin zielnych.

Praca domowa
Polecenie 3.1

W okolicy swojego domu lub szkoły wybierz po trzy przykłady roślin nagonasiennych i okrytonasiennych. Obejrzyj je dokładnie. Wskaż podobieństwa i różnice.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Jak zbudowana jest roślina?
Procesy życiowe roślin

ijqQGm4Twn_1449667588950_0

Zadania

Ćwiczenie 1
Rs9JUpWYm5xad1
zadanie
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
R8xAhgMGWLcbR1
zadanie
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
Rm1roMUcuPfiK1
zadanie
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
RpvGNHmxHqaSG1
zadanie
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5
RYebAVYbFlCld1
zadanie
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
ijqQGm4Twn_d5e393

Słowniczek

łupina nasienna
łupina nasienna

zewnętrzny element budowy nasiona roślin nasiennych zabezpieczający zarodek i liścienie

owocnia
owocnia

część owocu otaczająca nasiono, powstająca z elementu słupka

rośliny nagonasienne
rośliny nagonasienne

rośliny z grupy nasiennych rozmnażające się za pomocą nasion pozbawionych dodatkowych warstw ochronnych

rośliny okrytonasienne
rośliny okrytonasienne

rośliny z grupy nasiennych rozmnażające się za pomocą nasion pokrytych owocnią

zygota
zygota

komórka powstała w wyniku połączenia męskiej i żeńskiej komórki rozrodczej