Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj
R154M8ngAgH7k1

Siła ekspresji – wyrażenie siebie poprzez siłę malarską

Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.

Ważne daty

1905‑1933 – rozwój ekspresjonizmu w Europie

1905 – pierwsze wystąpienie niemieckich fowistów i powstanie niemieckiej grupy Die Brücke (niem. Most)

1910 – pierwsza abstrakcja ekspresjonistyczna (niegeometryczna), Wassily Kandinsky

1911 – powstanie grupy Der blaue Reiter (niem. Niebieski jeździec)

19‑30 listopada 1937 – wielka wystawa sztuki zdegenerowanej w Niemczech

po 1933 – emigracja znacznej części modernistów do Francji, a następnie do USA

lata 1930‑1940 – rozwój różnych odmian ekspresjonizmu figuratywnego w USA

1946 – powstanie pierwszego, całkowicie abstrakcyjnego obrazu Jacksona Pollocka Eyes in the Heat.

1948 – zawiązanie we Francji grupy CoBrA przez kilku ekspresjonistycznych malarzy

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

R1Gj543S4eLwf1
W prostokątnym polu znajduje się strzałka skierowana w dół symbolizująca pobieranie pliku. Obok strzałki umieszczony jest napis „Pobierz załącznik”. Jest to przycisk pozwalający na wyświetlenie, pobranie i zapisanie pliku zawierającego scenariusz lekcji - dokument w formacie pdf.
Źródło: Kamila Neumann, licencja: CC BY 3.0.

I. Opanowanie zagadnień z zakresu języka i funkcji plastyki; podejmowanie działań twórczych, w których wykorzystane są wiadomości dotyczące formy i struktury dzieła. Uczeń:

1) wykazuje się znajomością dziedzin sztuk plastycznych: malarstwa, rzeźby, grafiki, architektury (łącznie z architekturą wnętrz), rysunku, scenografii, sztuki użytkowej dawnej i współczesnej (w tym rzemiosła artystycznego); rozumie funkcje tych dziedzin i charakteryzuje ich język; rozróżnia sposoby i style wypowiedzi w obrębie dyscyplin; zna współczesne formy wypowiedzi artystycznej, wymykające się tradycyjnym klasyfikacjom, jak: happening, performance, asamblaż; sztuka nowych mediów;

6) rozróżnia gatunki i tematykę dzieł w sztukach plastycznych (portret, autoportret, pejzaż, martwa natura, sceny: rodzajowa, religijna, mitologiczna, historyczna i batalistyczna); niektóre z tych gatunków odnajduje w grafice i w rzeźbie; w rysunku rozpoznaje studium z natury, karykaturę, komiks, rozumie, czym jest w sztuce abstrakcja i fantastyka; podejmuje działania z wyobraźni i z natury w zakresie utrwalania i świadomości gatunków i tematów w sztuce, stosuje w tym zakresie różnorodne formy wypowiedzi (szkice rysunkowe, fotografie zaaranżowanych scen i motywów, fotomontaż).

II. Doskonalenie umiejętności plastycznych – ekspresja twórcza przejawiająca się w działaniach indywidualnych i zespołowych. Uczeń:

2) wyraża w pracach plastycznych uczucia i emocje wobec rzeczywistości, a także płynące z inspiracji muzycznych czy literackich (impresja i ekspresja); rysuje, maluje, ilustruje zjawiska i wydarzenia realne i wyobrażone (także w korelacji z innymi przedmiotami);

5) podejmuje próby integracji sztuk tworząc zespołowo teatr plastyczny (animacja form plastycznych w przestrzeni plus światło i dźwięk ) oraz realizując inne rodzaje kreacji z pogranicza plastyki i pokrewnych dziedzin jak pantomima, taniec, film animowany.

Nauczysz się

rozróżniać cechy i rodzaje kompozycji oraz tworzyć różnorodne układy kompozycyjne na płaszczyźnie;

rozróżniać i identyfikować w dziełach mistrzów kontrasty barwne: temperaturowe, dopełnieniowe;

charakteryzować środki wyrazu tj. linia, plama, faktura i wykorzystuje je w działaniach plastycznych;

definiować pojęcia: action painting, dripping, informel.

Ekspresjonizm

EkspresjonizmEkspresjonizmEkspresjonizm to kierunek w sztuce, którego celem było wyrażanie siebie, swoich przeżyć, uczuć, emocji, stanów psychicznych a także wywoływanie emocji u odbiorcy. Aby te cele osiągnąć, stosowali różnorodne środki wyrazu artystycznego, takie jak intensywna, wyrazista kolorystyka (Ilustracja 1), kontrasty barw dopełniających i kontrasty temperaturowe (Ilustracja 2, Ilustracja 3), prostota form, dynamiczna kompozycja złożona z linii ukośnych, łamanych, krzywych, łuków, plam barwnych (Ilustracja 4), nieciągły rytm, gwałtowne, swobodne pociągnięcia pędzla (Ilustracja 5) oraz deformacja, wyolbrzymienie – zwłaszcza brzydoty. Stosowana była też technika drippinguDrippingdrippingu wpisujące się w malarstwo gestu – action paintingAction paintingaction painting.

Za prekursorów ekspresjonizmu uważa się Vincenta van Gogha (Ilustracja 6), Paula Gauguina (Ilustracja 7), Edvarda Muncha (Ilustracja 8) i Jamesa Ensora.

W kręgu ekspresjonistów

RpFnd1BulUoIB
1. Podstawowym dążeniem ekspresjonistów było wyrażenie własnych emocji, stanów psychicznych, uczuć. Proces twórczy podporządkowany był subiektywnemu doświadczeniu artysty. Ekspresjoniści używali jaskrawych barw, intensywnej kolorystyki. Jednocześnie upraszczali formę, geometryzowali kształty przedmiotów. Obraz ten oddziałuje na widza i jego emocje siłą wyrazistego koloru, prostotą, a jednocześnie tchnącym z niego spokojem.
Franz Marc, „Małe żółte konie”, 1912, Staatsgalerie Stuttgart , Stuttgart, Niemcy, umk-javorova.blogspot.com, CC BY 3.0
R172hAFlUF3eO
1. Duży nacisk artyści ekspresjonistyczni kładli na formę dzieła, starając się, by była krótka i wyrazista – lapidarna. Pojedyncze linie i plamy barwne oddają prędkość ledwie zaznaczonego jeźdźca. Zastosowane środki oddają energiczność ruchu.
Wassily Kandinsy, „Liryka”, 1911, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam, Holandia, wikiart.org, CC BY 3.0
Rk85Arl9pTGX0
1. Jednym ze środków wyrazu malarzy ekspresjonistów była silna deformacja i wyolbrzymianie, zwłaszcza brzydoty. Wyrażali w ten sposób stan swoich uczuć i oddziaływali silnie na emocje odbiorcy, budząc niepokój, napięcie. Obraz Emila Nolde pełen jest emocjonalnej siły. Charakterystyczne są tutaj ostre, kontrastowe kolory i wyraźna fakturą swobodnie kładzionej farby. Artysta przypisywał kolorom duchową, mistyczną symbolikę.
Emil Nolde, „Ukrzyżowanie”, 1912, Nolde-Stiftung Seebull, Neukirchen, Niemcy medium.com, CC BY 3.0
R1D4wG6J59HPL
1. Artysta stosuje szybki i gwałtowny rytm komponując postaci i motywy miejskie. Dynamiczna kompozycja, linie pionowe, przekątne, trójkąty, kreskowania, uproszczenie, geometryzacja form, śmiała kolorystyka, oryginalne zestawienia barwne. Wszystkie te środki służą wydobyciu ekspresji wielkomiejskiego świata, ruchu.
Ernst Ludwig Kirchner, „Pięć kobiet na ulicy”, 1913, Museum Ludwig, Kolonia, Niemcy, legacyprogs.weebly.com, CC BY 3.0
RrNW3EDcEpIS0
1. Oskar Kokoschka rozwinął niezależny styl, pełen ilustracji jego własnych przeczuć, lęków, głębokich odczuć. Dla oddania tych emocji i stanów artysta stosuje gwałtowne pociągnięcia pędzla, płynną i rozsypującą się formę, zimne błękity, zielenie i szarości z akcentami rozbielonego różu. W obrazie odczuwalny jest dysonans pomiędzy spokojem śpiącej kobiety, a niepokojem czuwającego mężczyzny ze splecionymi w napięciu dłońmi.
Oskar Kokoschka,„ Narzeczona wiatru”, 1913, Muzeum Sztuki w Bazylei, Bazylea, Szwajcaria, es.artsdot.com, CC BY 3.0
R1WCB9MMKszjJ
1. Wassily Kandinsky zrezygnował z przedstawiania konkretnych przedmiotów, kształtów, na rzecz dynamicznych kompozycji plam barwnych i linii oddających tempo i rytm nawiązujące do muzyki. Jest to przykład ekspresjonizmu abstrakcyjnego.
Wassily Kandinsky, „Kompozycja VII”, 1913, Tretyakov Gallery, Moskwa, Rosja, thedailybest.com, CC BY 3.0
REplg2q4OAGs0
1. Jackson Pollock w swoich ekspresjonistycznych obrazach posługiwał się techniką drippingu, polegającą na swobodnym chlapaniu farbą na płótno za pomocą pędzla, albo na jej ściekaniu lub wylewaniu z puszki na poziomo leżące płótno. Uzyskana w ten sposób kompozycja jest żywiołowa, dynamiczna, niemal „wychodzi” z obrazu. Obrazy artysty są realizacją malarstwa gestu, malarstwa akcji – action painting.
Jackson Pollock, „Katedra”, 1947, Muzeum Sztuki, Dallas, USA, art.modertne.utl13.ft, CC BY 3.0
RMx6BsuK0mhTB
1. Dynamiczna kompozycja, wyraźne i zdecydowane pociągnięcia pędzla, kontrasty czerni, bieli i ciepłej barwy pomarańczowej, gwałtowność linii poziomych, pionowych i skosów. Obraz wzbudza uczucie niepokoju. Artysta również jest określany malarzem akcji. Charakteryzuje go spontaniczny i śmiały styl.
Franz Kline, „Orange Outline”, 1955, irequireart.com, CC BY 3.0
R13dRQmoL91Wy
1. Właściwa ekspresjonizmowi dynamiczna kompozycja zbudowana jest z plam barwnych o gwałtownej, intensywnej kolorystyce. Artysta nakłada kolory grubą warstwą, szybkimi, nagłymi, przerywanymi pociągnięciami pędzla. Widoczne jest użycie różnych przyborów malarskich – o grubym trzonku, szpachelek czy szczotek. Tytuł nawiązuje do codziennego chaosu różnego rodzaju miejskich wydarzeń.
"Willem de Kooning, „Gotham News”, 1955, warosu.org, CC BY 3.0
R1Y26BKwQ6XZY
1. Tytułowy informel to określenie na „sztukę bez formy”, czyli sztukę pozbawioną tradycyjnie rozumianej zasady kompozycyjnej i czytelnej struktury. Tadeusz Kantor wykorzystuje techniki typowe dla malarstwa gestu, akcji. Rozlewa farby na rozłożonym płótnie, wyciska je prosto z tuby lub uderza zanurzonym w farbie sznurkiem lub batem. Proces tworzenia, zapis gestu artysty, był ważniejszy niż sam efekt. Artysta wyrażał w ten sposób swoje namiętności, pasje, tęsknoty i pamięć różnych przeżyć.
Tadeusz Kantor, „Informel II”, 1958, galeriafibak.com.pl, CC BY 3.0

Zadania

R1NMAEL2n7mX5
Ćwiczenie 1
Polecenie do zadania brzmi: Którzy z wymienionych artystów zaliczani są do prekursorów ekspresjonizmu? Poniżej umieszczone do wyboru są trzy odpowiedzi. Należy wybrać prawidłową odpowiedź. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
P-111-Z1
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
classicmobile
Ćwiczenie 2
RDlDfyiNLr1LS1
Polecenie do zadania brzmi: Poniżej znajdują się ilustracje przedstawiające przykładowe dzieła prekursorów ekspresjonizmu. Połącz autora oraz tytuł do obrazu. Poniżej polecenia znajdują się dzieła, pod nimi szare pola, w których należy umieścić elementy z poprawnymi odpowiedziami umieszczonymi poniżej. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania. W zadaniu wykorzystano cztery ilustracje. Pierwsze dzieło przedstawia panoramiczne ujęcie pól oraz rozstaje dróg z widocznymi powyżej czarnymi ptakami. Tło stanowi zachmurzone, niemal czarne niebo. Na drugim obrazie znajduje ukrzyżowany Jezus. Pod krzyżem umieszczone zostały zamyślone, pełne nostalgii trzy kobiety, ubrane w stroje bretońskich wieśniaczek. W tle pojawia się postać uciekającego mężczyzny, przeskakującego mur. Obraz przedstawiony jest w ciepłej kolorystyce. Przeważają odcienie żółci i czerwieni. Kolejne dzieło ukazuje groteskową postać w nienaturalnych kolorach, która nie może być wizją postaci realnie istniejącej. Postać jest dziwna i zdeformowana. Ubrana jest w ciemny strój, co kontrastuje z jej bladą twarzą. Twarz wyraża przerażenie - usta są otwarte do krzyku. Ostatni obraz przedstawia elementy symboliczne oraz fantastyczne. Na obrazie panuje klimat niepokoju spowodowany za pewne użyciem maski karnawałowej oraz czaski.
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
static
Zobacz także

Inna wersja zadania

Rnbv3cXNVM0Jim90c904dfa8839ae4_00000000000051
Inna wersja zadania
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
classicmobile
Ćwiczenie 3
RJ2P9oJg9yQZM1
Polecenie do zadania brzmi: Jak nazywa się technika malarska polegająca na swobodnym chlapaniu farbą na płótno za pomocą pędzla, lub na jej ściekaniu lub wylewaniu z puszki na poziomo leżące płótno? Poniżej umieszczone do wyboru są trzy odpowiedzi. Należy wybrać prawidłową odpowiedź. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
static
classicmobile
Ćwiczenie 4
R1FkNH2Q3Cepm1
Polecenie do zadania brzmi: Jak nazywał się artysta ekspresjonistyczny, od którego twórczości wziął początek termin action painting – malarstwo gestu. Poniżej umieszczone do wyboru są trzy odpowiedzi. Należy wybrać prawidłową odpowiedź. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
static
classicmobile
Ćwiczenie 5
R1WTwGGKmksLb1
Polecenie do zadania brzmi: Przyporządkuj ilustracje do środków wyrazu artystycznego charakterystycznych dla ekspresjonizmu. Pod poleceniem widocznych jest pięć ilustracji oraz elementy do przyporządkowania. Należy je tak przesunąć, aby dobrać parami pasujące do siebie kafle. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania. Pierwsza ilustracja przedstawia kolorowe plamy. Na fotografii przeważa kolor czerwony, pomarańczowy, fioletowy oraz niebieski. Na kolejnej ilustracji widoczne jest tło w odcieniach zieleni, które jest przecięte przez dwie czerwone pionowe linie. Następny obraz utrzymany jest w kolorach ciepłych, jak czerwień, pomarańcz, który został zestawiony z barwami zimnymi, jak fiolet i niebieski. Na kolejnej ilustracji widoczna jest dynamiczna kompozycja ukośnych linii, łuków, intensywnych plam barwnych. Przeważają odcienie barwy czerwonej oraz pomarańczowej. Ostatni obraz wykonany został przy używaniu różnych narzędzi np. szpachli, wyciskanie farby prosto z tubki. Przeważają odcienie fioletu i różu.
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
static
Zobacz także

Inna wersja zadania

RL6eC9SJ8hcw7m90c904dfa8839ae4_00000000000061
Inna wersja zadania
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
classicmobile
Ćwiczenie 6
RuhiXGq3vtVo21
Polecenie do zadania brzmi: Dopasuj przykłady ekspresjonizmu figuratywnego do autora. Poniżej polecenia znajdują się zdjęcia dzieł, a pod nimi szare pola w których należy umieścić elementy z poprawnymi odpowiedziami umieszczonymi poniżej. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania. W zadaniu wykorzystano cztery ilustracje. Pierwszy przedstawia obraz pt. „Narzeczona wiatru”. Na płótnie widać dwie postacie. Kobieta wydaje się spokojna i odprężona. Mężczyzna niespokojnie czuwa, a jego dłonie są nerwowo splecione ze sobą. Kolejna ilustracja przedstawia obraz pt. „Pięć kobiet na ulicy”. Dzieło przedstawia pięć kobiet w czarnych płaszczach z białym futrem i czarnych kapeluszach. Ich twarze są szpiczaste, a tło maja odcienie żółci i zieleni. Przedostatni obraz przedstawia ukrzyżowanego Jezusa. Twarz Chrystusa jest niezwykle umęczona, u kresu sił podobnie jak umęczone i karykaturalne są twarze niewiast przy krzyżu. Ostatnia ilustracja ukazuje żółte konie na pastwisku. Wyraźnie widoczne są figury geometryczne - koła i kule. Tło jest niebieskie, okrągłe przypominające Ziemię.
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
static
Zobacz także

Inna wersja zadania

R1EHIPowQyTUZm90c904dfa8839ae4_00000000000071
Inna wersja zadania
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
classicmobile
Ćwiczenie 7
RTOiQp2ume1NC1
Polecenie do zadania brzmi: Dopasuj przykłady ekspresjonizmu abstrakcjonistycznego do autora. Poniżej polecenia znajdują się zdjęcia dzieł, a pod nimi szare pola w których należy umieścić elementy z poprawnymi odpowiedziami umieszczonymi poniżej. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania. W zadaniu wykorzystano cztery ilustracje. Pierwszy obraz pt. „Informel II” przedstawia dynamiczne kompozycje metaforyczne o oszczędnej, chłodnej kolorystyce. Na obrazie widoczne są wibrujące linie, plamy oraz barwy. Obraz podkreśla ciemna tonacja barwna i chropowata faktura. Drugie dzieło pt. „Katedra” jest abstrakcyjne i pełne ekspresji. Składa się z wielu nieregularnych linii w odcieniu czerni, szarości oraz czerwieni. Wykonany metodą polegającą na rozlewaniu i rozpryskiwaniu farby wprost z puszki. Trzeci obraz pt. „Kompozycja VII”. ukazuje kubistyczne dzieło. Kompozycja złożona jest z nakładających się na siebie plam kolorów i niewielkiej ilości geometrycznych kształtów. Obraz epatuje wielością barw. Przyciąga kłębowisko czarnych linii i fioletowych plam, znajdujące się nieco na lewo od centrum obrazu. Ostatni obraz pt. „Orange Outline” przedstawia chaotyczne, smoliste linie farby przypominające żelazną kratownicę. Widoczny jest spontaniczny rucha pędzla. W obrazie wykorzystane są farby w kolorze bieli, czerni oraz pomarańczy.
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
static
Zobacz także

Inna wersja zadania

R1UwJwGt56uiKm90c904dfa8839ae4_00000000000081
Inna wersja zadania
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
m90c904dfa8839ae4_0000000000005
m90c904dfa8839ae4_0000000000006
m90c904dfa8839ae4_0000000000007
m90c904dfa8839ae4_0000000000008

Słownik pojęć

Action painting
Action painting

In. malarstwo gestu. Rodzaj malarstwa, którego założeniem jest sposób malowania spontaniczny, intuicyjny, agresywny, płynący z gestu ręki i ciała.

Dripping
Dripping

Technika malarska polegająca na swobodnym chlapaniu farbą na płótno za pomocą pędzla, lub na jej ściekaniu lub wylewaniu z puszki na poziomo leżące płótno w celu uzyskania ciekawych efektów utworzonych przez zasychające zacieki.

Ekspresjonizm
Ekspresjonizm

kierunek w sztuce I poł. XX wieku, polegający na wyrażaniu subiektywnych wrażeń, Artyści przedstawiali zdeformowaną rzeczywistość, często w sposób zaskakujący, gwałtowny, przerysowany.

Informel
Informel

Z fr. „bezprzedmiotowy”. Termin wprowadzony w 1951 r. przez M. Tapie. „Sztuka bez formy”, czyli sztuka pozbawiona tradycyjnie rozumianej zasady kompozycyjnej i czytelnej struktury. Jest to tendencja w sztukach plastycznych przejawiająca się w wykorzystaniu metody automatyzmu i działania przypadku w procesie tworzenia dzieła.

Źródła:

  1. encyklopedia.pwn.pl

  2. sjp.pwn.pl

Galeria dzieł sztuki