Aktualności

Kształcenie na odległość

Programy nauczania i scenariusze zajęć do kształcenia ogólnego

Epodręczniki PO KL

Katalog Zasobów Dodatkowych

Wsparcie psychologiczno-pedagogiczne

Gra edukacyjna „Godność, wolność i niepodległość”


Wsparcie użytkownika

Filmy instruktażowe i instrukcje

Poradnik dla użytkownika

Najczęściej zadawane pytania wraz z odpowiedziami

Filmy instruktażowe i instrukcje
Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj
R1Avk3dfHy2JK1

Spotkanie ze sztuką regionu

Ważne daty

1999 – wprowadzenie obecnie obowiązującego, trójstopniowego podziału administracyjnego Polski.

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

Rtg68jzy4IkSN
Scenariusz zajęć do pobrania.
1

II. Doskonalenie umiejętności plastycznych – ekspresja twórcza przejawiająca się w działaniach indywidualnych i zespołowych. Uczeń:

II.6) stosuje różnorodne techniki plastyczne (proste techniki graficzne, rzeźbiarskie, malarskie, elementy obrazowania cyfrowego fotograficznego i z wykorzystaniem wybranych graficznych programów komputerowych);

III. Opanowanie podstawowych wiadomości z zakresu kultury plastycznej, jej narodowego i ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturowego. Uczeń:

III.1) zna dziedzictwo kulturowe najbliższego otoczenia, wymienia zabytki i dzieła architektury (historycznej i współczesnej);

III.2) zapoznaje się z twórczością artystów w obrębie „małej ojczyzny”;

III.3) rozumie znaczenie twórczości ludowej; rozróżnia różne jej formy; zna pojęcia sztuka ludowa i etnografia;

Nauczysz się

rozpoznawać główne regiony geograficzno‑kulturowe Polski oraz określać, w którym regionie mieszkasz;

rozpoznawać tradycyjne stroje regionalne i wymieniać ich poszczególne elementy, a także gwarę, legendy;

rozpoznawać regiony administracyjne Polski oraz określać, w którym województwie mieszkasz i jakie miasto jest stolicą tego województwa;

rozpoznawać najbardziej charakterystyczne elementy (np. zabytki) dla danego województwa;

przypisywać dzieła do określonych dziedzin sztuki;

zaprojektować i prezentować internetowy przewodnik sztuki regionalnej.

Kultury regionów

Sztuka regionalna jest ważnym elementem dziedzictwa kultury danego regionu (kultury regionalnejKultura regionalnakultury regionalnej). W Polsce wykształciło się w ciągu stuleci kilkanaście głównych regionów: Pomorze, Wielkopolska, Śląsk, Małopolska, Warmia i Mazury, Kujawy (a w ramach tego regionu ziemia dobrzyńska i ziemia chełmińska), Podlasie, Orawa i Spisz. Dzieje tych regionów sięgają daleko w przeszłość. W nazwach niektórych z nich można odczytać echa nazw plemion, które niegdyś żyły na tych ziemiach. Na przykład region Pomorza wziął swoją nazwę od plemienia Pomorzan.

Mieszkańcy niektórych regionów do dziś zachowali swoją odrębność. Są to specyficzne tradycje i obyczaje, tańce, stroje, a nawet potrawy, które nie są znane w innych częściach kraju. Poniżej przedstawiono przykłady charakterystycznych strojów ludowych z różnych regionów Polski.

Rny7RB2knTxpM1
Ilustracja interaktywna przedstawia kaszubski strój ludowy. Na pierwszym planie zdjęcia znajduje się tańcząca para młodych ludzi. Dziewczyna ubrana jest w czerwoną sukienkę z haftowanym złotą nitką gorsetem i białym fartuszkiem. Pod gorsetem nałożoną ma białą koszulę z bufiastymi, haftowanymi rękawami. Do włosów przypięty ma czerwony toczek ze złotym haftem. Mężczyzna obok ubrany jest w długi, niebieski kaftan bez rękawów, pod którym znajduje się żółta kamizelka i biała koszula z bufiastymi rękawami. Na głowie ma czarny kapelusz z małym rondem i czerwoną opaską a na nogach białe, luźne spodnie. Za tańczącą parą stoją postacie w strojach ludowych na tle wiejskich zabudowań. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następującą informację: 1. Strój kaszubski.
strojeludowe.net, CC BY 3.0
R15DAlq6zWu771
Ilustracja interaktywna przedstawia łowicki strój ludowy. Na zdjęciu znajduje się para młodych ludzi. Kobieta ubrana jest w sukienkę z czarnym, kolorowo haftowanym gorsetem i spódnicą w pionowe, niebiesko-różowo-zielone pasy. Jej szyję zdobią czerwone korale. Pod gorsetem nałożoną ma białą koszulę z bufiastymi, haftowanymi rękawami. Na głowie zawiązana jest biała chusta z kwiatowym wzorem. Skórzane, sięgające nad kostkę buty sznurowane są czerwoną wstążką. Mężczyzna obok ubrany jest w czarny, zapinany kaftan bez rękawów, przepasany żółto-zielonym pasem z tkaniny. Pod kaftanem znajduje się biała, kolorowo haftowana koszula z bufiastymi rękawami. Na głowie ma czarny kapelusz z małym rondem i białą opaską, przyozdobiony czerwonymi kwiatami. Luźne, pomarańczowe spodnie z zielonymi, pionowymi pasami wpuszczone są w wysokie cholewki brązowych, skórzanych butów. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następującą informację: 1. Strój łowicki.
strojeludowe.net, CC BY 3.0
RQMhkpYmWls501
Ilustracja interaktywna przedstawia kujawski strój ludowy. Na zdjęciu znajduje się para młodych ludzi. Kobieta ubrana jest w sukienkę z granatowym gorsetem wykończonym białymi, koronkowymi mankietami i kołnierzykiem. Jej szyję zdobią czerwone korale. Spódnica składa się z górnej, białej warstwy i dolnej czerwono-czarnej. Włosy okrywa biały, tiulowy czepek owinięty czerwono-niebieską opaską. Na nogach ma białe pończoszki i czarne pantofelki. Mężczyzna obok ubrany jest w niebieski, zapinany kaftan z krótkimi rękawami, przepasany czerwonym pasem z tkaniny. Pod kaftanem znajduje się biała koszula z bufiastymi rękawami i zawiązaną pod szyją czerwoną wstążką. Na głowie ma czarny, wysoki kapelusz z małym rondem i niebieską opaską, przyozdobiony kolorowymi kwiatami. Luźne, jasno-niebieskie spodnie wpuszczone są w wysokie cholewki czarnych butów. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następującą informację: 1. Strój kujawski.
strojeludowe.net, CC BY 3.0
R113Y6KrBrBg81
Ilustracja interaktywna przedstawia rzeszowski strój ludowy. Na zdjęciu znajduje się para młodych ludzi. Kobieta ubrana jest w sukienkę z ciemno-czerwonym, kolorowo haftowanym gorsetem i czerwoną spódnicą z białym fartuszkiem. Spod gorsetu wystają mankiety i kołnierzyk białej bluzki. Jej szyję zdobią czerwone korale. Włosy okrywa biała chusta. Koszula, fartuch i chusta ozdobione są niebiesko-czerwonym, drobnym haftem. Na nogach ma długie, czarne trzewiki. Mężczyzna obok ubrany jest w niebieski, rozpięty kaftan bez rękawów z kolorowymi guzikami. Pod kaftanem znajduje się biała koszula z bufiastymi rękawami i zawiązaną pod szyją czerwoną wstążką. Koszula ozdobiona jest białym haftem i przepasana jasnym, skórzanym pasem. Na głowie ma czarny kapelusz. Luźne, niebieskie spodnie wpuszczone są w wysokie cholewki czarnych butów. Na boku nogawki znajduje się czerwona naszywka z wyhaftowanym motywem roślinnym. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następującą informację: 1. Strój rzeszowski.
strojeludowe.net, CC BY 3.0
R4Cuu8913yJ5R1
Ilustracja interaktywna przedstawia strój ludowy górali żywieckich. Na zdjęciu znajduje się para młodych ludzi. Dziewczyna ubrana jest w czerwoną sukienkę z haftowanym gorsetem i czerwoną spódnicą w drobne kwiaty, którą przykrywa biały fartuszek. Pod gorsetem nałożoną ma białą koszulę z bufiastymi rękawami. Jej szyję zdobią czerwone korale. Na nogach nałożone ma kierpce. Mężczyzna obok ubrany jest w krótki, niebieski kaftan bez rękawów, z czerwonymi frędzelkami wzdłuż linii guzików. Pod kaftanem znajduje się biała koszula z szerokimi rękawami i zawiązaną pod szyją czerwoną wstążką.. Na głowie ma czarny kapelusz z czerwoną cienką opaską a na nogach białe, luźne spodnie z lampasami i kierpce. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następującą informację: 1. Strój górali żywieckich.
strojeludowe.net, CC BY 3.0

Ubiór

Ubiór regionalny stanowił często jeden z głównych elementów identyfikacji kulturowej – odzwierciedlał przynależność do grupy etnograficznej, a także pozycję społeczną i ekonomiczną. Strój odświętny różnił się od codziennego gatunkiem tkaniny, krojem, zdobieniami.

Zobacz prezentacje odświętnych strojów ludowych – na przykładzie damskiego i męskiego stroju kujawskiego z 2 połowy XIX wieku. Strój pochodzi ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Toruniu.

Ry5jH0BobiiNA1
Prezentacja prezentuje odświętny strój ludowy – na przykładzie damskiego stroju kujawskiego z 2 połowy XIX wieku. Strój pochodzi ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Toruniu. Prezentacja opatrzona jest następującymi opisami: 1. Elementy stroju: ciemna wełniana spódnica, fartuch ozdobiony haftem, kabatek z peleryną, biała koszula z haftowanym, dopinanym kołnierzykiem, biały, haftowany czepiec, tzw. kopka, zrolowana jedwabna chustka, tzw. kaczorówka, duża wełniana chusta, tzw. mazanicha, sznur korali. 2. Charakterystycznym elementem stroju są kwieciste motywy na czepku, jest to tzw. haft kujawski. 3. Typowe obuwie jest wykonane z czarnej skóry. 4. Charakterystyczny biały motyw na fartuchu - motyw kwiatowy zawsze był biały. Same fartuchy były wykonane najczęściej z płótna, jedwabiu i atłasu.
Damski strój kujawski
RrsdmAfzK1fg71
Prezentacja prezentuje odświętny strój ludowy – na przykładzie męskiego stroju kujawskiego z 2 połowy XIX wieku. Strój pochodzi ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Toruniu. Prezentacja opatrzona jest następującymi opisami: 1. Elementy stroju: ciemne spodnie wpuszczone w długie buty, czerwona kamizela tzw. jaka, biała koszula z kołnierzykiem i zawiązaną czerwoną chustką, granatowy kaftanek bez rękawów, ciemny płaszcz z peleryną – sukmana, cylinder z główką szerszą u góry, ozdobiony pawimi piórami. 2. Cylinder z główką szerszą u góry, ozdobiony pawimi piórami.
Męski strój kujawski

Gwara

Do najbardziej charakterystycznych elementów odróżniających przedstawicieli jednych regionów od innych należy ich sposób mówienia, czyli gwara.

Zobacz także

Poszukaj w Internecie i wysłuchaj brzmienia różnych gwar, np.:

  • gwary podhalańskiej

  • gwary śląskiej

  • gwary kaszubskiej

Zadania

Polecenie 1
R1IYarO3Kxo5c1
Etnograficzna mapa Polski, naludowo.pl, CC BY 3.0

Powyżej umieszczono mapę regionów Polski. Zwróć uwagę, że oprócz wymienionych wcześniej głównych regionów znajduje się na niej wiele innych krain. Poza tym na mapie ukazano położenie różnych grup ludności, które tradycyjnie te krainy zamieszkiwały. Przyjrzyj się mapie i napisz:

W którym regionie mieszkasz?

RwhA4osGSubAY
Wykonaj zgodnie z poleceniem.

Która grupa ludności występuje w Twojej bliższej lub dalszej okolicy?

R9zXydoALLpRv
Wykonaj zgodnie z poleceniem.
Inna wersja zadania

Powiedz, w jakim regionie Polski mieszkasz?

Kolejna mapa pokazuje inny, współczesny podział kraju na regiony, które powstały wskutek podziału administracyjnegoPodział administracyjnypodziału administracyjnego. Regiony te nazywają się województwami. W Polsce obecnie jest 16 województw, które składają się z miast na prawach powiatu, powiatów i gmin. Na pewno w którejś z tych wielu miejscowości – miast i miasteczek oraz wsi – jest również Twój dom.

R1A8xfAY8qer41
Mapa administracyjna Polski, online-skills, CC BY 3.0
RwfaENG2hl9cg1
Ćwiczenie 1
Wymień 16 województw, które znajdują się w Polsce.
1
Polecenie 2
R1A8xfAY8qer4
Mapa administracyjna Polski, online-skills, CC BY 3.0

Na powyższej mapie administracyjnej Polski znajdź województwo, w którym mieszkasz, i określ, które miasto jest jego stolicą. Napisz nazwę stolicy Twojego województwa.

RYtK7HSm6eODv
Wykonaj zgodnie z poleceniem.
Inna wersja zadania

Określ województwo w którym mieszkasz i wskaż, które miasto jest jego stolicą.

Polecenie 3

Twórz tradycyjnie.

Zastanów się, co jest najbardziej rozpoznawalnym elementem Twojego województwa? Przedstaw ten element w dowolnej technice plastycznej.

Rv9GGklVojz2a1
Ćwiczenie 2
Scharakteryzuj pojęcie: sztuka regionalna.
RtZTRKuhugyCV1
Ćwiczenie 3
Wykorzystaj określenia, żeby skończyć rozpoczęte zdania dotyczące sztuki regionalnej. Pamiętaj, że jedno określenie możesz wykorzystać kilka razy (w różnych zadaniach) Portrety oglądamy w: Możliwe odpowiedzi: 1. operze, 2. muzeum, 3. skwerze, 4. placu, 5. kościele, 6. rynku, 7. filharmonii, 8. kinie, 9. placu, 10. muzeum, 11. galerii, 12. rynku Pomnik stoi na: Możliwe odpowiedzi: 1. operze, 2. muzeum, 3. skwerze, 4. placu, 5. kościele, 6. rynku, 7. filharmonii, 8. kinie, 9. placu, 10. muzeum, 11. galerii, 12. rynku Witraż podziwiamy w: Możliwe odpowiedzi: 1. operze, 2. muzeum, 3. skwerze, 4. placu, 5. kościele, 6. rynku, 7. filharmonii, 8. kinie, 9. placu, 10. muzeum, 11. galerii, 12. rynku Kościół znajduje się na: Możliwe odpowiedzi: 1. operze, 2. muzeum, 3. skwerze, 4. placu, 5. kościele, 6. rynku, 7. filharmonii, 8. kinie, 9. placu, 10. muzeum, 11. galerii, 12. rynku Muzyki słuchamy w: Możliwe odpowiedzi: 1. operze, 2. muzeum, 3. skwerze, 4. placu, 5. kościele, 6. rynku, 7. filharmonii, 8. kinie, 9. placu, 10. muzeum, 11. galerii, 12. rynku Film oglądamy w: Możliwe odpowiedzi: 1. operze, 2. muzeum, 3. skwerze, 4. placu, 5. kościele, 6. rynku, 7. filharmonii, 8. kinie, 9. placu, 10. muzeum, 11. galerii, 12. rynku
R1HRbT8QTqyHj1
Ćwiczenie 4
Sztuka regionalna to również sztuka współczesnych artystów, którzy są związani z lokalnymi ośrodkami artystycznymi. Czy znasz współczesnych artystów stuki regionalnej? Wskaż ich.

Hejnał

Każdy region posiada cechy, po których możemy go rozpoznać. Charakterystyczne są np. melodie, nazywane hejnałami, które grane są w regularnych odstępach czasu z wież ratuszowych lub kościelnych w wielu miejscowościach w Polsce. Najbardziej znany jest Hejnał Mariacki grany co godzinę przez trębacza z wieży kościoła Najświętszej Marii Panny w Krakowie.

  • Hejnał Mariacki

RuZs9Q6Brq5oj1
Utwór: Hejnał Mariacki. Kompozycja posiada wolne tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
  • Hejnał Płocka

R1bXUBmcSIPkI1
Utwór: Hejnał Płocka. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
  • Hejnał Warszawy

R1ChF427wnyZZ1
Utwór: Hejnał Warszawy. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
Zobacz także

Poszukaj w Internecie oraz wysłuchaj poniższego utworu:

Hejnał Poznania

Polecenie 4

Twórz tradycyjnie

Wyobraź sobie, że tworzysz internetowy przewodnik po zabytkach i sztuce regionalnej miejscowości, w której mieszkasz.

W tym celu wykonaj trzy zdjęcia zabytków lub dzieł sztuki, które są najbardziej znane albo charakterystyczne dla Twojej miejscowości lub okolic. Zapisz je w komputerze, wprowadź do edytora tekstu i pod zdjęciami podaj podstawowe dane dotyczące obiektu uwidocznionego na zdjęciu: co przedstawia, kto był twórcą tego dzieła, rok jego powstania. Podaj swoje imię i nazwisko jako autora zdjęć.

Inna wersja zadania

Wyobraź sobie, że tworzysz internetowy przewodnik po zabytkach i sztuce regionalnej miejscowości, w której mieszkasz.

W tym celu wymień trzy zabytki lub dzieła sztuki, które są najbardziej znane albo charakterystyczne dla Twojej miejscowości lub okolic. Opowiedz: co przedstawiają, kto był twórcą tego dzieła, rok jego powstania.

Zapamiętaj!

Sztuka regionalna pomaga nam uzyskać poczucie ciągłości historii i bliskości z przeszłością. Wszak niegdyś tworzyli ją nasi przodkowie. Jest ona śladem ich dawnej, twórczej obecności.

Polecenie 5

Zastanów się, kto w Twojej miejscowości i okolicy był lub jest twórcą kultury i sztuki regionalnej. Napisz, kto to jest, podaj lata jego twórczości, krótko opisz jego wyjątkowość w dziedzinie kultury/sztuki regionalnej. W razie trudności skonsultuj się z nauczycielem.

RLAVxcypZ7isk
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.
Inna wersja zadania

Zastanów się, kto w Twojej miejscowości i okolicy był lub jest twórcą kultury i sztuki regionalnej. Wymień, kto to jest, podaj lata jego twórczości, krótko opowiedz o jego wyjątkowości w dziedzinie kultury/sztuki regionalnej. W razie trudności skonsultuj się z nauczycielem.

Polecenie 6

Zrób selfie na tle zabytku lub dzieła sztuki w Twojej okolicy, które szczególnie lubisz. Następnie udostępnij i rozpropaguj to zdjęcie na portalu społecznościowym. Jeśli nie masz konta na portalu społecznościowym, zaprojektuj i wykonaj plakat, wykorzystując zrobione zdjęcie.

Inna wersja zadania

Omów szczegółowo kobiecy, ludowy strój rzeszowski.

Polecenie 7

Zapoznaj się z polskimi legendami regionalnymi. Możesz odnaleźć je w książkach, przewodnikach lub na stronach internetowych. Podaj trzy wybrane tytuły polskich legend.

R8k3bOxoiqeUN
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.
R1doVT4yuWOdy
Ćwiczenie 5
Na podstawie wiedzy pozyskanej na lekcji wskaż do którego regionu zalicza się ziemia dobrzyńska i ziemia chełmińska. Możliwe odpowiedzi: 1. Kujawy, 2. Warmia i Mazury, 3. Małopolska, 4. Śląsk
RoJafwObKUQCi1
Ćwiczenie 6
Wymień cechy męskiego stroju kujawskiego.
R1TgD254PhJH4
Ćwiczenie 7
Wskaż, do którego miasta należy poniższy hejnał. Możliwe odpowiedzi: 1. Płock, 2. Warszawa, 3. Poznań, 4. Kraków
Inna wersja zadania

Określ, w którym województwie mieszkasz i jakie miasto jest stolicą tego województwa.

Słownik pojęć

Kultura regionalna
Kultura regionalna

jest częścią kultury narodowej, jednak często rozwija się w skali znacznie mniejszej niż państwo. Odnosi się bowiem do lokalnej grupy społecznej, która zajmuje pewien wyróżniający się etnograficznie, geograficznie i historycznie obszar. I która prezentuje odmienność względem kultur innych regionów. W tym kontekście można np. mówić o specyficznej kulturze mieszkańców Kaszub. Ważnym elementem kultury regionalnej są określone normy, zasady, obyczaje, tradycje oraz sztuka regionalna, które tworzą lokalną tożsamość społeczności.

Podział administracyjny
Podział administracyjny

inaczej nazywany podziałem terytorialnym, oznacza podział terytorium państwa na mniejsze części. Głównym celem podziału jest usprawnienie pracy organów administracji publicznej.

Słownik pojęć opracowano na podstawie:

encyklopedia.pwn.pl

Galeria ilustracji

Biblioteka muzyczna

RuZs9Q6Brq5oj1
Utwór: Hejnał Mariacki. Kompozycja posiada wolne tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
R1bXUBmcSIPkI1
Utwór: Hejnał Płocka. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
R1ChF427wnyZZ1
Utwór: Hejnał Warszawy. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
Zgłoś problem