Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał
311
Ćwiczenie 1

Zapoznaj się z poniższymi tekstami źródłowymi, a następnie wykonaj polecenia.

Litewski prawnik, Michał Römer

Logika zdawałaby się wskazywać, że skoro Polacy głoszą urzędowo, iż przeciwko Litwinom nie wojują i że wszelkie działania w tym kierunku są dyktowane jeno względami operacji wojennych przeciwko Bolszewikom, że skoro Sapieha urzędowo i uroczyście zapewnia, że Polacy nie mają zamiaru iść na Wilno i nie pójdą zdobywać go z bronią w ręku na Litwinach, że skoro w Suwałkach dyplomacja polska wraz z delegacją wojenną i dyplomacja litewska doszły zgodnie do ustalenia linii demarkacyjnej, to marsz Polaków na Wilno w obliczu komisji kontroli Ligi Narodów i w chwili, gdy z Rosją ma być podpisany preliminarz rozejmu, miejsca mieć nie może. Jednak pogłoski i wieści ze źródeł urzędowych o zbliżaniu się Polaków brzmiały zupełnie kategorycznie.

Niepodległość Źródło: Litewski prawnik, Michał Römer, [w:] Niepodległość, t. 3, Londyn 1951, s. 164–165.
Wspomnienia gen. Lucjana Żeligowskiego

Marszałek ocenił sytuację. Bolszewicy oddali Wilno rządowi kowieńskiemu [Litwie]. Polska nie może tu nic zrobić, gdyż nie pozwolą na to państwa koalicji i ponieważ w Spa Wilno zostało przez rząd polski oddane Litwie. Jeśli teraz Wilna nie wyratujemy, to historia nam tego nie daruje. I nie tylko Wilna. Musimy odbudować Litwę. Może to zrobić tylko sama ludność, jej synowie Litewsko‑Białoruskiej Dywizji. Trzeba, aby ktoś wziął na siebie całą sprawę. Marszałek uważał, że tylko ja mogę to zrobić. Tylko pamiętać należy, że wszystkich mamy przeciwko sobie, nawet społeczeństwo polskie, które nie rozumie sprawy litewskiej. Może nastąpić chwila, mówi Marszałek – kiedy będzie Pan miał przeciwko sobie nie tylko opinię świata, ale i Polski. Może nastąpić chwila, że nawet ja będę zmuszony pójść przeciw Panu. Trzeba to wszystko wziąć na siebie. Tego nie mogę rozkazywać, takich rzeczy się nie rozkazuje.

Niepodległość2 Źródło: Wspomnienia gen. Lucjana Żeligowskiego, [w:] Niepodległość, t. 3, Londyn 1951, s. 164–165.
Rccfe1tU6B67R
Wyjaśnij, dlaczego Józef Piłsudski zdecydował się na odzyskanie Wilna podstępem. (Uzupełnij) Opisz, na czym polegał bunt gen. Żeligowskiego. (Uzupełnij).
211
Ćwiczenie 2
Zapoznaj się z opisami ilustracji i wykonaj polecenia.
Zapoznaj się z opisami ilustracji i wykonaj polecenia.
R1I7fL7gpt1j71
Wskaż, który kraj reprezentują poniższe godła. Możliwe odpowiedzi: 1. Republika Litewska, 2. Litwa Środkowa, 3. II Rzeczpospolita, 4. Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich
R12auRi4SbHva
Wyjaśnij zastosowaną symbolikę. Dlaczego zdecydowano się na jej użycie? (Uzupełnij).
21
Ćwiczenie 3

Przeczytaj fragmenty traktatu ryskiego i przyporządkuj je do komisji odpowiedzialnych za wspomniane kwestie.

R1WpmVUxoCiER1
Mieszana Komisja Graniczna Możliwe odpowiedzi: 1. „Rosja i Ukraina zwracają Polsce następujące przedmioty, wywiezione do Rosji lub Ukrainy od 1 stycznia 1772 roku z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: a) wszelkie trofea wojenne (na przykład chorągwie, sztandary, wszelkie znaki wojskowe, działa, broń, regalia pułkowe itp.), jak również trofea zabrane od roku 1792 Narodowi Polskiemu w jego walce o niepodległość przeciw carskiej Rosji. Nie podlegają zwrotowi trofea polsko-rosyjsko-ukraińskiej wojny 1918-1921 roku; b) biblioteki, księgozbiory, archeologiczne i archiwalne zbiory, dzieła sztuki, zabytki oraz wszelkiego rodzaju zbiory i przedmioty o wartości historycznej, narodowej, artystycznej, archeologicznej, naukowej lub w ogóle kulturalnej”., 2. „Obie Układające się Strony, zgodnie z zasadą stanowienia narodów o sobie, uznają niepodległość Ukrainy i Białorusi oraz zgadzają się i postanawiają, że wschodnią granicę Polski, a więc granicę między Polską z jednej a Rosją i Białorusią, i Ukrainą z drugiej strony, stanowi linia: wzdłuż rzeki Dźwiny (Zap. Dwina) od granicy Rosji z Łotwą aż do punktu, w którym granica byłej gubernii Wileńskiej styka się z granicą byłej gubernii Witebskiej […]”., 3. „Wszystkie osoby, które ukończyły lat 18 i w chwili ratyfikacji Traktatu niniejszego znajdują się na obszarze Polski, a w dniu 1 sierpnia 1914 roku posiadały obywatelstwo byłego Imperium Rosyjskiego i są zapisane lub mają prawo być zapisanymi do ksiąg ludności stałej byłego Królestwa Polskiego, lub były zapisane do gminy miejskiej lub wiejskiej albo do jednej z organizacji stanowych na ziemiach byłego Imperium Rosyjskiego, jakie wchodzą w skład Polski, mają prawo zgłosić życzenie w przedmiocie opcji obywatelstwa rosyjskiego lub ukraińskiego. Od byłych obywateli byłego Imperium Rosyjskiego innych kategorii, znajdujących się w chwili ratyfikacji Traktatu niniejszego na terytorium Polski, takie zgłoszenie nie jest wymagane”., 4. „Rosja i Ukraina zobowiązują się dokonać z Polską rozrachunku z tytułu legowanych lub darowanych polskim osobom prawnym i fizycznym funduszów i kapitałów, które na mocy postanowień obowiązujących znajdowały się w depozycie lub na rachunkach w kasach państwowych, lub w instytucjach kredytowych byłego Imperium Rosyjskiego”., 5. „Rosja i Ukraina zobowiązują się dokonać rozrachunku z Polską z tytułu kapitałów polskich instytucji publicznych, które na mocy postanowień obowiązujących znajdowały się w depozycie lub na rachunkach w kasach państwowych, lub w instytucjach kredytowych byłego Imperium Rosyjskiego". Mieszana Komisja Rozrachunkowa Możliwe odpowiedzi: 1. „Rosja i Ukraina zwracają Polsce następujące przedmioty, wywiezione do Rosji lub Ukrainy od 1 stycznia 1772 roku z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: a) wszelkie trofea wojenne (na przykład chorągwie, sztandary, wszelkie znaki wojskowe, działa, broń, regalia pułkowe itp.), jak również trofea zabrane od roku 1792 Narodowi Polskiemu w jego walce o niepodległość przeciw carskiej Rosji. Nie podlegają zwrotowi trofea polsko-rosyjsko-ukraińskiej wojny 1918-1921 roku; b) biblioteki, księgozbiory, archeologiczne i archiwalne zbiory, dzieła sztuki, zabytki oraz wszelkiego rodzaju zbiory i przedmioty o wartości historycznej, narodowej, artystycznej, archeologicznej, naukowej lub w ogóle kulturalnej”., 2. „Obie Układające się Strony, zgodnie z zasadą stanowienia narodów o sobie, uznają niepodległość Ukrainy i Białorusi oraz zgadzają się i postanawiają, że wschodnią granicę Polski, a więc granicę między Polską z jednej a Rosją i Białorusią, i Ukrainą z drugiej strony, stanowi linia: wzdłuż rzeki Dźwiny (Zap. Dwina) od granicy Rosji z Łotwą aż do punktu, w którym granica byłej gubernii Wileńskiej styka się z granicą byłej gubernii Witebskiej […]”., 3. „Wszystkie osoby, które ukończyły lat 18 i w chwili ratyfikacji Traktatu niniejszego znajdują się na obszarze Polski, a w dniu 1 sierpnia 1914 roku posiadały obywatelstwo byłego Imperium Rosyjskiego i są zapisane lub mają prawo być zapisanymi do ksiąg ludności stałej byłego Królestwa Polskiego, lub były zapisane do gminy miejskiej lub wiejskiej albo do jednej z organizacji stanowych na ziemiach byłego Imperium Rosyjskiego, jakie wchodzą w skład Polski, mają prawo zgłosić życzenie w przedmiocie opcji obywatelstwa rosyjskiego lub ukraińskiego. Od byłych obywateli byłego Imperium Rosyjskiego innych kategorii, znajdujących się w chwili ratyfikacji Traktatu niniejszego na terytorium Polski, takie zgłoszenie nie jest wymagane”., 4. „Rosja i Ukraina zobowiązują się dokonać z Polską rozrachunku z tytułu legowanych lub darowanych polskim osobom prawnym i fizycznym funduszów i kapitałów, które na mocy postanowień obowiązujących znajdowały się w depozycie lub na rachunkach w kasach państwowych, lub w instytucjach kredytowych byłego Imperium Rosyjskiego”., 5. „Rosja i Ukraina zobowiązują się dokonać rozrachunku z Polską z tytułu kapitałów polskich instytucji publicznych, które na mocy postanowień obowiązujących znajdowały się w depozycie lub na rachunkach w kasach państwowych, lub w instytucjach kredytowych byłego Imperium Rosyjskiego". Mieszana Komisja Reewakuacyjna Możliwe odpowiedzi: 1. „Rosja i Ukraina zwracają Polsce następujące przedmioty, wywiezione do Rosji lub Ukrainy od 1 stycznia 1772 roku z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: a) wszelkie trofea wojenne (na przykład chorągwie, sztandary, wszelkie znaki wojskowe, działa, broń, regalia pułkowe itp.), jak również trofea zabrane od roku 1792 Narodowi Polskiemu w jego walce o niepodległość przeciw carskiej Rosji. Nie podlegają zwrotowi trofea polsko-rosyjsko-ukraińskiej wojny 1918-1921 roku; b) biblioteki, księgozbiory, archeologiczne i archiwalne zbiory, dzieła sztuki, zabytki oraz wszelkiego rodzaju zbiory i przedmioty o wartości historycznej, narodowej, artystycznej, archeologicznej, naukowej lub w ogóle kulturalnej”., 2. „Obie Układające się Strony, zgodnie z zasadą stanowienia narodów o sobie, uznają niepodległość Ukrainy i Białorusi oraz zgadzają się i postanawiają, że wschodnią granicę Polski, a więc granicę między Polską z jednej a Rosją i Białorusią, i Ukrainą z drugiej strony, stanowi linia: wzdłuż rzeki Dźwiny (Zap. Dwina) od granicy Rosji z Łotwą aż do punktu, w którym granica byłej gubernii Wileńskiej styka się z granicą byłej gubernii Witebskiej […]”., 3. „Wszystkie osoby, które ukończyły lat 18 i w chwili ratyfikacji Traktatu niniejszego znajdują się na obszarze Polski, a w dniu 1 sierpnia 1914 roku posiadały obywatelstwo byłego Imperium Rosyjskiego i są zapisane lub mają prawo być zapisanymi do ksiąg ludności stałej byłego Królestwa Polskiego, lub były zapisane do gminy miejskiej lub wiejskiej albo do jednej z organizacji stanowych na ziemiach byłego Imperium Rosyjskiego, jakie wchodzą w skład Polski, mają prawo zgłosić życzenie w przedmiocie opcji obywatelstwa rosyjskiego lub ukraińskiego. Od byłych obywateli byłego Imperium Rosyjskiego innych kategorii, znajdujących się w chwili ratyfikacji Traktatu niniejszego na terytorium Polski, takie zgłoszenie nie jest wymagane”., 4. „Rosja i Ukraina zobowiązują się dokonać z Polską rozrachunku z tytułu legowanych lub darowanych polskim osobom prawnym i fizycznym funduszów i kapitałów, które na mocy postanowień obowiązujących znajdowały się w depozycie lub na rachunkach w kasach państwowych, lub w instytucjach kredytowych byłego Imperium Rosyjskiego”., 5. „Rosja i Ukraina zobowiązują się dokonać rozrachunku z Polską z tytułu kapitałów polskich instytucji publicznych, które na mocy postanowień obowiązujących znajdowały się w depozycie lub na rachunkach w kasach państwowych, lub w instytucjach kredytowych byłego Imperium Rosyjskiego". Mieszana Komisja Repatriacyjna Możliwe odpowiedzi: 1. „Rosja i Ukraina zwracają Polsce następujące przedmioty, wywiezione do Rosji lub Ukrainy od 1 stycznia 1772 roku z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: a) wszelkie trofea wojenne (na przykład chorągwie, sztandary, wszelkie znaki wojskowe, działa, broń, regalia pułkowe itp.), jak również trofea zabrane od roku 1792 Narodowi Polskiemu w jego walce o niepodległość przeciw carskiej Rosji. Nie podlegają zwrotowi trofea polsko-rosyjsko-ukraińskiej wojny 1918-1921 roku; b) biblioteki, księgozbiory, archeologiczne i archiwalne zbiory, dzieła sztuki, zabytki oraz wszelkiego rodzaju zbiory i przedmioty o wartości historycznej, narodowej, artystycznej, archeologicznej, naukowej lub w ogóle kulturalnej”., 2. „Obie Układające się Strony, zgodnie z zasadą stanowienia narodów o sobie, uznają niepodległość Ukrainy i Białorusi oraz zgadzają się i postanawiają, że wschodnią granicę Polski, a więc granicę między Polską z jednej a Rosją i Białorusią, i Ukrainą z drugiej strony, stanowi linia: wzdłuż rzeki Dźwiny (Zap. Dwina) od granicy Rosji z Łotwą aż do punktu, w którym granica byłej gubernii Wileńskiej styka się z granicą byłej gubernii Witebskiej […]”., 3. „Wszystkie osoby, które ukończyły lat 18 i w chwili ratyfikacji Traktatu niniejszego znajdują się na obszarze Polski, a w dniu 1 sierpnia 1914 roku posiadały obywatelstwo byłego Imperium Rosyjskiego i są zapisane lub mają prawo być zapisanymi do ksiąg ludności stałej byłego Królestwa Polskiego, lub były zapisane do gminy miejskiej lub wiejskiej albo do jednej z organizacji stanowych na ziemiach byłego Imperium Rosyjskiego, jakie wchodzą w skład Polski, mają prawo zgłosić życzenie w przedmiocie opcji obywatelstwa rosyjskiego lub ukraińskiego. Od byłych obywateli byłego Imperium Rosyjskiego innych kategorii, znajdujących się w chwili ratyfikacji Traktatu niniejszego na terytorium Polski, takie zgłoszenie nie jest wymagane”., 4. „Rosja i Ukraina zobowiązują się dokonać z Polską rozrachunku z tytułu legowanych lub darowanych polskim osobom prawnym i fizycznym funduszów i kapitałów, które na mocy postanowień obowiązujących znajdowały się w depozycie lub na rachunkach w kasach państwowych, lub w instytucjach kredytowych byłego Imperium Rosyjskiego”., 5. „Rosja i Ukraina zobowiązują się dokonać rozrachunku z Polską z tytułu kapitałów polskich instytucji publicznych, które na mocy postanowień obowiązujących znajdowały się w depozycie lub na rachunkach w kasach państwowych, lub w instytucjach kredytowych byłego Imperium Rosyjskiego".
111
Ćwiczenie 4
Zapoznaj się ze zdjęciami. Wskaż tę, która przedstawia uroczystość przyłączenia Litwy Środkowej do Polski. Uzasadnij swój wybór.
Zapoznaj się ze zdjęciami. Wskaż tę, która przedstawia uroczystość przyłączenia Litwy Środkowej do Polski. Uzasadnij swój wybór.
RIgJGsMjAKpCH1
Zdjęcie nr 1 przedstawia Barbakan w Krakowie. Przed nim odbywa się defilada wojskowa. Widać licznie zgromadzoną ludność cywilną przyglądającą się polskiemu wojsku. Zdjęcie nr 2 przedstawia rynek w Krakowie. Widać stojących w szyku żołnierzy, którzy przyglądają się przechodzącemu pocztowi sztandarowemu złożonemu z czterech żołnierzy niosących sztandar. Zdjęcie nr 3 ukazuje Wilno. Widać uroczystą paradę wojska polskiego. Zdjęcie nr 4 jest robione zimą. Widać na nim żołnierzy podhalańczyków maszerujących w lesie przed trybuną, na której znajdują się dowódcy i politycy. Zdjęcie nr 5 ukazuje Warszawę w okresie jesiennym lub zimowym. Odbywa się defilada. Szeroką ulicą maszerują polskie wojska.

Indeks górny Źródło ilustracji: domena publiczna, Wikimedia Commons, Narodowe Archiwum Cyfrowe. Indeks górny koniec

R1KKqFKw3klKa1
Uzasadnij odpowiedź (Uzupełnij).
21
Ćwiczenie 5
Zapoznaj się z karykaturami powstałymi w latach 1920–1921 i odpowiedz na pytania.
Zapoznaj się z karykaturami powstałymi w latach 1920–1921 i odpowiedz na pytania.
R1DGY7mxaiXsT
Jakich wydarzeń dotyczą powyższe karykatury? (Uzupełnij) W jaki sposób zaprezentowane zostały przedstawione wydarzenia? Jaka jest ich wymowa? (Uzupełnij).
21
Ćwiczenie 6

Traktat ryski porządkował wiele spraw pomiędzy Polską a Rosją sowiecką. Jedną z nich było ustalenie obywatelstwa osób mieszkających po obu stronach wyznaczonej granicy. Zapoznaj się z artykułem VI traktatu ryskiego regulującym tę kwestię, a następnie wykonaj polecenie.

Artykuł VI
  1. Wszystkie osoby, które ukończyły lat 18 i w chwili ratyfikacji Traktatu niniejszego znajdują się na obszarze Polski, a w dniu 1 sierpnia 1914 roku posiadały obywatelstwo byłego Imperium Rosyjskiego i są zapisane lub mają prawo być zapisanymi do ksiąg ludności stałej byłego Królestwa Polskiego […], mają prawo zgłosić życzenie w przedmiocie opcji obywatelstwa rosyjskiego lub ukraińskiego. […]

  2. Byli obywatele byłego Imperium Rosyjskiego, którzy ukończyli lat 18, znajdują się w chwili ratyfikacji Traktatu niniejszego na obszarze Rosji lub Ukrainy i są zapisani lub mają prawo być zapisanymi do ksiąg ludności stałej byłego Królestwa Polskiego […], będą uważani za obywateli polskich, jeśli w przewidzianym w artykule niniejszym trybie opcji wyrażą odpowiednie życzenie. Również uważane będą za obywateli polskich osoby, które ukończyły lat 18 i znajdują się na obszarze Rosji lub Ukrainy, jeśli w przewidzianym w artykule niniejszym trybie opcji wyrażą odpowiednie życzenie i udowodnią, że pochodzą od uczestników walk o niepodległość Polski w okresie od 1830 do 1865 roku lub że są potomkami osób, które – nie dalej niż w trzecim pokoleniu – stale zamieszkiwały na terytorium dawnej Rzeczypospolitej Polskiej, oraz udowodnią, że one same swą działalnością, używaniem języka polskiego jako mowy potocznej i wychowywaniem swego potomstwa zaznaczyły w sposób oczywisty przywiązanie swe do narodowości polskiej. […]

  3. Wybór męża rozciąga się na żonę i dzieci do lat 18, o ile pomiędzy małżonkami nie nastąpi w tym przedmiocie porozumienie odmienne. Jeżeli małżonkowie nie mogą się porozumieć, żona ma prawo samodzielnego wyboru obywatelstwa; w tym wypadku wybór żony rozciąga się na dzieci przez nią wychowywane. […]

Artykuł6 Źródło: Artykuł VI, [w:] prawo.sejm.gov.pl.
R10VnI6OF3rZT1
Łączenie par. Jeśli mąż i żona nie dojdą do porozumienia w kwestii jednego obywatelstwa, żona ma prawo sama zdecydować o obywatelstwie swoim oraz dzieci. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Osoba posiadająca obywatelstwo rosyjskie, mieszkająca przed wojną na terenie Królestwa Polskiego, a obecnie Polski, przyjmuje obywatelstwo Polskie. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Potomkowie uczestników powstania styczniowego automatycznie otrzymują obywatelstwo polskie. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Osoba będąca przed wojną obywatelem Imperium Rosyjskiego, a obecnie zamieszkująca na terenie Rosji sowieckiej może starać się o obywatelstwo polskie. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
311
Ćwiczenie 7

Zapoznaj się z opiniami historyków na temat postanowień traktatu ryskiego. Na podstawie lekcji oraz poniższych fragmentów tekstów sformułuj własne stanowisko i je uzasadnij.

Pokój zawarty w Rydze był pokojem kompromisowym. Ani Polska, ani bolszewicka Rosja nie posiadały dostatecznej siły, by narzucić przeciwnikowi własne warunki. Dla obu państw pokój był koniecznością życiową. Od stabilizacji stosunków politycznych i gospodarczych zależał dalszy byt obu organizujących się państwowości. […] Dziś, podobnie jak przed 90 laty, oceny traktatu ryskiego są rozbieżne. Nie brak opinii, że wojna z bolszewicką Rosją została wygrana pod względem militarnym, ale przegrana pod względem dyplomatycznym. Nie udało się zorganizować Europy Wschodniej według koncepcji marsz. Piłsudskiego. Nie powstały państwa buforowe, oddzielające Polskę od Rosji bolszewickiej. Byli również tacy, którzy twierdzili, że traktat ryski był pierwszym aktem ze strony polskiej, który się wyrzekał i zrzekał w sposób legalny naszych praw do olbrzymiej połaci ziem wschodnich. Dla innych traktat ryski był zwycięstwem realizmu.

traktat Źródło: mwb.com.pl.
Piotr Zychowicz

Podpisany w 1921 r. traktat ryski uważam za IV rozbiór Polski. Nową targowicę, zdradę i hańbę. Jego rocznicę powinniśmy obchodzić jako dzień żałoby narodowej. Zwycięstwa osiągnięte na polach bitew przez wojsko polskie zostały bowiem całkowicie zmarnowane przez naszych negocjatorów. W Rydze wzięli oni od pokonanych bolszewików mniej terytoriów, niż ci chcieli nam oddać! Świadomie pomniejszyli Rzeczpospolitą. Oddali Mińsk, Słuck, Żytomierz, Kamieniec Podolski i setki innych miast, miasteczek i wsi Rzeczypospolitej. Rzucili na pastwę sowieckiej dziczy olbrzymie połacie naszego terytorium i 1,5 mln naszych rodaków.

zychowicz Źródło: Piotr Zychowicz, oprac. polskatimes.pl.
RuZFyUlkjv1PZ
Twoja odpowiedź: (Uzupełnij).
311
Ćwiczenie 8
Na podstawie dostępnych ci źródeł i fragmentu wspomnień Jana Dąbskiego, przewodniczącego polskiej delegacji podczas rokowań rozejmowych, zwróć uwagę na przedstawienie Białorusi oraz Ukrainy i odpowiedz na pytania.1
Na podstawie dostępnych ci źródeł i fragmentu wspomnień Jana Dąbskiego, przewodniczącego polskiej delegacji podczas rokowań rozejmowych, zwróć uwagę na przedstawienie Białorusi oraz Ukrainy i odpowiedz na pytania.
Jan Dąbski Pokój ryski. Wspomnienia, pertraktacje, tajne układy z Joffem. Listy

Polska Delegacja Pokojowa otrzymała instrukcję, aby uznać pełnomocnictwa Sowieckiej Ukraińskiej Republiki, i w tym duchu zostały też zredagowane pełnomocnictwa polskiej delegacji. […] W ten sposób przesądzone zostały – przynajmniej w okresie zawierania pokoju pomiędzy Sowietami a Polską – losy Ukrainy, która pozostała w obrębie wpływów rosyjskich. W sprawie Ukrainy Delegacja Rosyjska zarówno w Mińsku jako też w Rydze była absolutnie nieustępliwa. Oświadczył mi to zupełnie otwarcie Joffe w czasie poufnej rozmowy w Rydze. Upieranie się Delegacji Polskiej przy sprawie ukraińskiej groziło – mimo osłabienia Rosji – dalszą wojną, nie wiadomo jak długą. Wojny tej Polska nie wytrzymałaby na dłuższą metę, tym bardziej że wpływy polskie na Ukrainie – jak wykazał wyprawa kijowska – były bardzo nikłe, a sprzymierzony z Polską rząd Petlury nie potrafił wzbudzić entuzjazmu ludności ukraińskiej, bez czego organizowanie nowego państwa jest niemożliwe. […] W ten sposób państwa tzw. „buforowe” (Ukraina i Białoruś) pozostały w Związku Sowieckim, to znaczy faktycznie przy Rosji. Program federacyjny został przez rozwój wypadków przekreślony.

Dąbski Źródło: Jan Dąbski, Pokój ryski. Wspomnienia, pertraktacje, tajne układy z Joffem. Listy, Szczecin 1981, s. 78.
RUkakE0dBkcMC
Zwróć uwagę na przedstawienie Białorusi oraz Ukrainy. Co to oznacza dla tych państw oraz ich statusu międzynarodowego? (Uzupełnij) Czy państwa te zostały uznane za niepodległe? (Uzupełnij).