Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj

Tekst źródłowy do ćwiczeń

Ignacy Krasicki Świat zepsuty (fragmenty)

Wolno szaleć młodzieży, wolno starym zwodzić,
Wolno się na czasna czasna czas żenić, wolno i rozwodzić.
Godzi się kraść ojczyznę łatwą i powolną,
A mnie sarkać na takie bezprawia nie wolno?
Niech się miota złość na cię i chytrość bezczelna —
Ty mów prawdę, mów śmiało, satyro rzetelna.
Gdzieżeś, cnoto? gdzieś, prawdo? gdzieście się podziały?
Tuście niegdyś najmilsze przytulenie miały.
Czciły was dobre nasze ojcy i pradziady,
A synowie, co w bitebitebite stąpaćstąpaćstąpać mieli ślady,
Szydząc z świętej poczciwych swych przodków prostoty,
Za blask czczego pozoruczczy pozorczczego pozoru zamienili cnoty.
Słów aż nadto, a same matactwa i łgarstwa;
WstrętwstrętWstręt ustał, a jawnego sprośność niedowiarstwa
Śmie się targać na święte wiary tajemnice;
Jad się szerzy, a źródło biorąc od stolice,
Grozi dalszą zarazą. Pełno ksiąg bezbożnych,
Pełno mistrzów zuchwałych, pełno uczniów zdrożnych;
A jeśli gdzie się cnota i pobożność mieści,
Wyśmiewa ją zuchwałość nawet w płci niewieściej.
Wszędzie nierząd, rozpusta, występki szkaradne.
[…]
Duchy przodków, nadgrody cnót co używacie.
Na wasze gniazdo okiem jeżeli rzucacie,
Jeśli odgłos dzieł naszych was kiedy doleci,
Czyż możecie z nas poznać, żeśmy wasze dzieci?
Jesteśmy, ale z gruntu skażeni, wyrodni,
[…]
Był czas, kiedy błąd ślepy nierządem się chlubiłbłąd ślepy nierządem się chlubiłbłąd ślepy nierządem się chlubił:
Ten nas nierząd, o bracia, pokonał i zgubił,
Ten nas cudzym w łup oddał, z nas się złe zaczęło:
Dzień jeden nieszczęśliwyDzień jeden nieszczęśliwyDzień jeden nieszczęśliwy zniszczył wieków dzieło.
Padnie słaby i lężelężelęże — wzmoże sięwzmoże sięwzmoże się wspaniały.
Rozpacz — podział nikczemnychpodział nikczemnychpodział nikczemnych! Wzmagają się waływaływały,
Grozi burza, grzmi niebo; okręt nie zatonie,
Majtki, zgodne z żeglarzem, gdy staną w obronieMajtki, zgodne z żeglarzem, gdy staną w obronieMajtki, zgodne z żeglarzem, gdy staną w obronie
A choć bezpieczniej okręt opuścić i płynąć,
PodściwiejpodściwiejPodściwiej być w okręcie, ocalić lub zginąć.

2 Źródło: Ignacy Krasicki, Świat zepsuty (fragmenty), [w:] Satyry i listy, oprac. J. Sokolski, Wrocław 1999, s. 27–29.
na czas
bite
stąpać
czczy pozor
wstręt
błąd ślepy nierządem się chlubił
Dzień jeden nieszczęśliwy
lęże
wzmoże się
podział nikczemnych
wały
majtki, zgodne z żeglarzem, gdy staną w obronie
podściwiej
R5c6SWDIet9Iv
Ćwiczenie 1
Wskaż przysłowie lub powiedzenie, które może być ilustracją przesłania zawartego w ostatnich wersach satyry Świat zepsuty Ignacego Krasickiego. Możliwe odpowiedzi: 1. Kapitan zawsze schodzi ze statku ostatni., 2. Co ma wisieć, nie utonie., 3. Z małej chmury duży deszcz., 4. Nie naprawiaj statku na środku rzeki., 5. Sam sobie sterem, żeglarzem, okrętem., 6. Statek, na którym wielu kapitanów, uderza w skały.
1
Ćwiczenie 2

Na podstawie ogólnego przesłania satyry Świat zepsuty Ignacego Krasickiego wyjaśnij znaczenie słowa sarkać, które pojawia się w czwartym wersie utworu.

RiOK4uxVpgfuu
wykonaj ćwiczenie zgodnie z poleceniem.
RCLMEPEHtnk7I1
Ćwiczenie 3
Zwróć uwagę na zasadę kontrastu, jaka pojawia się w satyrze Świat zepsuty. Przeciągnij we właściwe miejsca tabeli przeciwstawne sformułowania odnoszące się do przeszłości i teraźniejszości świata opisywanego przez Krasickiego. Przeszłość Możliwe odpowiedzi: 1. „Wadzą się przyjaciele, bracia nienawidzą”, 2. „Gdzieżeś cnoto? gdzieś, prawdo? gdzieście się podziały?, 3. „Tuście niegdyś najmilsze przytulenie miały”, 4. „Czciły was dobre nasze ojce i pradziady”, 5. „Wszędzie nierząd, rozpusta, występki szkaradne”, 6. „Zapamiętałe dzieci rodziców się wstydzą, Teraźniejszość Możliwe odpowiedzi: 1. „Wadzą się przyjaciele, bracia nienawidzą”, 2. „Gdzieżeś cnoto? gdzieś, prawdo? gdzieście się podziały?, 3. „Tuście niegdyś najmilsze przytulenie miały”, 4. „Czciły was dobre nasze ojce i pradziady”, 5. „Wszędzie nierząd, rozpusta, występki szkaradne”, 6. „Zapamiętałe dzieci rodziców się wstydzą,
11
Ćwiczenie 4

Scharakteryzuj tytułowy świat zepsuty. W tym celu stwórz mapę myśli, w której zgromadzisz jak najwięcej słownictwa wyrażającego opinię Ignacego Krasickiego o czasach mu współczesnych.

R1NY2xxZUsWqB
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
1
Ćwiczenie 5

Wskaż aluzje do wydarzeń z historii Polski, które pojawiają się w satyrze Świat zepsuty.

R1GHzSJCzgN1u
Wykonaj ćwiczenie zgodnie z poleceniem.
RgQdAy2QcHUzm1
Ćwiczenie 6
Łączenie par. Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących satyry Świat zepsuty Ignacego Krasickiego. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Satyrę można uznać za katalog wad i występków Polaków w XVIII wieku. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Deprawacji świata poeta przeciwstawił obraz „podściwych przodków”. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Utwór przyjmuje formę monologu ujętego w cudzysłów.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. W utworze nie pojawiają się żadne pozytywne akcenty.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Satyra realizuje oświeceniową zasadę „bawiąc uczyć”.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. W utworze została zachowana zasada decorum.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Satyra przyjmuje formę świeckiego kazania.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
1
Ćwiczenie 7

Czy świat, w którym żyjemy, również można nazwać zepsutym? Sformułuj odpowiedź, w której uzasadnisz swoje stanowisko.

R1arUH9tlaV3q
Wykonaj ćwiczenie zgodnie z polecaniem.
1
Ćwiczenie 8

Zapoznaj się z fragmentem tekstu Jacka Sokolskiego, a następnie wyjaśnij, w jaki sposób Ignacy Krasicki realizuje w satyrze Świat zepsuty postulat bezimiennej krytyki.

Jacek Sokolski Wstęp

Satyrach zasada anonimowości obiektu ataku została konsekwentnie zachowana. W [...] satyrach bohaterowie określeni zostają tylko poprzez imiona niepozwalające na ich bliższą identyfikację. Pełno więc tutaj Piotrów, Pawłów, Jędrzejów i Szymonów, którzy mogą oznaczać każdego, nie oznaczając jednocześnie konkretnie nikogo. Jeśli w Satyrach pojawiają się w ogóle jakieś nazwiska, to są to nazwiska postaci historycznych przywołane tylko epizodycznie. Nawet gdy poeta mówi o złych i gorszących książkach napływających do Polski z zachodu Europy, nie wymienia ich autorów. Nie oznacza to, iż Satyry dotyczą tylko bardzo ogólnie rozumianej kwestii postaw moralnych i obyczajowych, a ich związek z życiem jest dość luźny. Wręcz przeciwnie, są one mocno osadzone we współczesnych autorowi realiach polskich, tyle tylko, że Krasicki wybierał z tych realiów raczej to, co typowe niż to, co jednostkowe.

sok Źródło: Jacek Sokolski, Wstęp, [w:] Ignacy Krasicki, Satyry i listy, Wrocław 1990, s. 6.
R1arUH9tlaV3q
Wykonaj ćwiczenie zgodnie z polecaniem.