Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał Wydrukuj
R19ehplqJgZvP1

Struktura wymiaru sprawiedliwości w Polsce

Brian Turner, licencja: CC BY 2.0

Art. 156.

  1. Członkowie Rady Ministrów ponoszą odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu za naruszenie Konstytucji lub ustaw, a także za przestępstwa popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem.

  2. Uchwałę o pociągnięciu członka Rady Ministrów do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu Sejm podejmuje na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej lub co najmniej 115 posłów większością 3/5 ustawowej liczby posłów.

tw9t7FJTok_00000_BIB_001

Po przeczytaniu przytoczonego przepisu z Konstytucji RP wykonaj krótki test dotyczący tego fragmentu.

Ćwiczenie 1
Rpv49OZSDDPde1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
R6zcW5VcEpnup1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
RUmUxGSJ1cNOk1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
RaLBZ2BBLqmkH1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
tw9t7FJTok_0000000S

Władza sądownicza

R1GfrdUowMvjk
Posąg Temidy
Kiki1196, Posąg Temidy, licencja: CC 0
Co potrafię?
  • wymienić podstawowe funkcje państwa;

  • wymienić podstawowe prawa i wolności człowieka;

  • wyjaśnić, na czym polega zasada trójpodziału władz.

Nauczysz się
  • struktury wymiaru sprawiedliwości w Polsce;

  • kompetencji Trybunału Konstytucyjnego;

  • czym zajmuje się Trybunał Stanu.

tw9t7FJTok_0000001I

Władza sądownicza

WOLNOŚCI I PRAWA OSOBISTE

Art. 45.

  1. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

  2. Wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny. Wyrok ogłaszany jest publicznie.

tw9t7FJTok_00000_BIB_001
RBolxbcEuR5QR11
Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0

Sądy powszechne

Rozstrzygają one między innymi sprawy z zakresu prawa karnego, cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy, a także wszystkie inne, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów.

Sądy wojskowe

Sądy te rozpatrują przede wszystkim sprawy dotyczące przestępstw lub wykroczeń popełnionych przez żołnierzy w służbie czynnej.

Sądy administracyjne

Ich zadaniem jest przede wszystkim kontrolowanie działalności organów administracji publicznej, zarówno rządowej, jak i samorządowej. Kontrola ta dotyczy między innymi decyzji administracyjnych, postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym czy skarg na bezczynność organów administracji.

tw9t7FJTok_00000026

Sąd Najwyższy

ROfnDFTUYaBP91
Budynek Sądu Najwyższego w Warszawie
Spens03, Budynek Sądu Najwyższego w Warszawie, licencja: CC BY-SA 3.0

Zadaniem Sądu Najwyższego jest sprawowanie nadzoru nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania. Odbywa się to w dwóch podstawowych formach:

  • rozpoznawanie środków odwoławczych od orzeczeń sądowych;

  • podejmowanie uchwał rozstrzygających problemy prawne, które budzą wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych i wojskowych.

Do kompetencji Sądu Najwyższego należy także orzekanie o ważności wyborów i referendów oraz opiniowanie projektów ustaw i innych aktów prawnych.

R1d1shVM9ON7T11
Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0
tw9t7FJTok_0000002S

Trybunał Konstytucyjny

RKeZ3bgs8oJBw1
Prezesi Trybunału Konstytucyjnego, rok 2010
KPRP, Prezesi Trybunału Konstytucyjnego, rok 2010, licencja: CC BY-SA 3.0

Do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego należy przede wszystkim kontrola zgodności obowiązujących w Polsce źródeł prawa z Konstytucją (ustaw, umów międzynarodowych, rozporządzeń). Idea kontroli konstytucyjności prawa opiera się na założeniu, że jest ono systemem hierarchicznym, czyli że akty prawne niższego rzędu nie mogą zawierać przepisów sprzecznych z tymi, które zawarto w aktach wyższego rzędu. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne. Akt niezgodny z Konstytucją przestaje obowiązywać albo w momencie ogłoszenia orzeczenia, albo w terminie określonym przez Trybunał.

Zgodnie z Konstytucją RP, każdy czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, może wnieść skargę konstytucyjną dotyczącą zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na którego mocy sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach, prawach lub obowiązkach.

Do zadań Trybunału Konstytucyjnego należy też:

  • orzekanie w sprawach zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych;

  • rozstrzyganie sporów kompetencyjnych między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa;

tw9t7FJTok_0000003C

Trybunał Stanu

We współczesnych demokracjach odpowiedzialność konstytucyjna jest, obok politycznej, najważniejszą formą odpowiedzialności władzy wykonawczej. Jest to odpowiedzialność za naruszenie prawa, inicjowana przez parlament, ale ponoszona przed organem władzy sądowniczej. W Polsce jest nim Trybunał Stanu.

Odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu ponoszą między innymi:

  • Prezydent RP – za naruszenie Konstytucji, ustawy lub za popełnienie przestępstwa;

  • Prezes Rady Ministrów oraz członkowie Rady Ministrów - za naruszenie Konstytucji lub ustaw, a także za przestępstwa popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem;

  • posłowie i senatorowie – za naruszenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej z osiąganiem korzyści z majątku Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego oraz nabywania tego majątku.

Zakres kar wymierzanych przez TS

Za naruszenie Konstytucji lub ustaw

Za przestępstwa

Utrata biernego i czynnego prawa wyborczego (na okres od 2 do 10 lat).

Trybunał Stanu wymierza kary przewidziane w ustawach karnych.

Zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub pełnienia funkcji publicznych (na okres od 2 do 10 lat).

Utratę wszystkich lub niektórych orderów i odznaczeń.

Ćwiczenie 5

Zastanów się, dlaczego osoby pełniące najwyższe funkcje w państwie ponoszą szczególną odpowiedzialność prawną.

tw9t7FJTok_0000004C

Podsumowanie

Zapamiętaj:

  • na podstawie art. 10 ust. 2 Konstytucji RP władzę sądowniczą w Polsce sprawują sądy i trybunały;

  • władza sądownicza jest odrębna i niezależna od organów władzy ustawodawczej i wykonawczej;

  • wymiar sprawiedliwości w Polsce sprawują: Sąd Najwyższy, sądy powszechne, administracyjne oraz wojskowe;

  • Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu orzekają wyłącznie w sprawach wymienionych w Konstytucji RP.

Karol wystąpił o zgodę na rozpoczęcie działalności gospodarczej do właściwego urzędu. Otrzymał decyzję odmowną. Złożone przez niego odwołanie zostało też rozpatrzone negatywnie. Karol postanowił wnieść do sądu skargę na decyzję o odmowie wydania pozwolenia na rozpoczęcie działalności gospodarczej.

Ćwiczenie 6
R12ThtabHLwp41
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 7
R1LZRkH9F189n1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.