Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku

Przypomnij sobie, jak wyglądają na przykład mąka lub gips. Mają postać proszku. Co się stanie, jeśli rozdrobni się jeszcze bardziej ten proszek? Jak małe drobiny otrzymamy? Może będą tak mikroskopijne, że w ogóle ich nie zauważymy?

Źródło: kennysarmy (https://www.flickr.com), . Wszystko wokół nas zbudowane jest z drobin, które mogą łączyć się ze sobą. Są zbyt małe, by je zobaczyć, ale możemy zbudować ich modele
Już wiesz
  • że wszystko, co nas otacza, zbudowane jest z jakiegoś materiału;

  • że w naszym otoczeniu spotykamy wiele różnych materiałów.

Nauczysz się
  • opisywać budowę materii oraz wszystkich substancji tworzących otaczający nas świat;

  • przedstawiać substancje jako zbiór różnorodnych drobin;

  • poprawnie posługiwać się pojęciami „drobina”, „atom”, „cząsteczka”;

  • przedstawiać na modelu drobinową budowę materii.

1. Atomy – cegiełki świata

Każdego dnia korzystamy z wielu różnych tworzyw i materiałów, które stopniowo się zużywają. Na przykład często używany nóż tępi się, a jego ostrze z czasem się zmniejsza. Co się stało z pozostałą częścią? Czyżby zniknęła?
Weźmy do ręki miedziany drut: jeśli go nadpiłujemy, to otrzymamy opiłki, które można rozdrobnić jeszcze bardziej. Uzyskamy wówczas drobiny tak małe, że nawet pod mikroskopem nie uda się ich zobaczyć. Te drobiny to atomy.

Film na temat budowy materii. Łyżeczka, puszka, foremka do pieczenia ciasta mają inny kształt, ale gdybyśmy przyjrzeli się im z bliska, zobaczymy, że wyglądają podobnie. Jeszcze bliżej - i trudno jest określić, na co patrzymy, widzimy kawałek aluminiowej blaszki. Dzieląc blaszkę aluminiową na pół uzyskujemy mniejsze kawałki, potem jeszcze mniejsze. Wyobraźmy sobie, że mały kawałek blaszki nadal dzielimy na mniejsze kawałki. Gdyby aluminium mocno rozdrobnić, otrzymalibyśmy pojedyncze atomy, których ogromna liczba tworzy aluminiową blaszkę. Podobnie wszystko, co nas otacza – materiały, przedmioty, rośliny i zwierzęta, a także nasze ciała zbudowane z niezwykle małych elementów nazywanych atomami.

2. Ile jest atomów?

Jak małe są atomy? Jakie mają rozmiary? Kropkę na końcu zdania w książce tworzy około stu miliardów atomów wchodzących w skład tuszu. Gdyby każdy z nich miał średnicę milimetra, to ułożone jeden za drugim utworzyłyby linię długości stu tysięcy kilometrów. Linia ta otoczyłaby całą Ziemię 2,5 raza!
Znamy niewiele ponad 100 różnych atomów. Atomy jednego rodzaju mają takie same właściwości. Substancję składającą się z atomów jednego rodzaju nazywamy pierwiastkiem. Atomy miedzi tworzą miedzianą blaszkę, a atomy węgla - grafit ołówka.
Atomy często łączą się w grupy zwane cząsteczkami. Z tego rodzaju drobin składają się na przykład woda, której każda cząsteczka jest utworzona z atomów tlenu i wodoru, czy cukier, którego drobiny są zbudowane aż z trzech rodzajów atomów – węgla, wodoru i tlenu.

Film na temat budowy materii. Zdjęcie pokoju. Otaczające nas przedmioty zbudowane są z różnych materiałów. Zdjęcie drewnianej szafki. Szafka na przykład zbudowana jest z drewna. Zdjęcie szklanego wazonu. Wazon jest ze szkła. Zdjęcie gwoździa. Gwoździe zaś – są ze stali. Zdjęcie solniczki, z której sypie się sól. Wydaje się, że te przedmioty są jednolite, ale w rzeczywistości składają się w mniejszych elementów. Zdjęcie kryształu soli. Jeśli przyjrzymy się soli, to zobaczymy, że składa się z kryształków. Każdy kryształek składa się z wielu maleńkich drobin. Są one tak małe, że nie możemy zobaczyć ich gołym okiem. Z podobnych drobin zbudowany jest każdy przedmiot w naszym otoczeniu.
Ciekawostka

Dzięki specjalnym urządzeniom można manipulować pojedynczymi atomami. Ekspertom z firmy IBM udało się stworzyć najmniejszą animację świata ukazującą chłopca, który znalazł atom i zaczął się z nim bawić. Wykonanie filmu umożliwił specjalny mikroskop. Za jego zbudowanie uczeni zdobyli w 1986 roku Nagrodę Nobla – najwyższe wyróżnienie w świecie nauki, przyznawane co roku w kilku dziedzinach.

Źródło: edycja: Aleksandra Ryczkowska, IBM 'Moving Atoms: Making The World's Smallest Movie' 2012 (https://www.youtube.com), licencja: CC BY 3.0. Specjaliści z IBM, manipulując pojedynczymi atomami, stworzyli najmniejszą animację świata pod tytułem „Chłopiec i jego atom”

Podsumowanie

  • Wszystkie otaczające nas przedmioty składają się z bardzo małych, niewidocznych dla nas elementów - atomów lub cząsteczek (grup atomów), które nazywamy drobinami.

  • Drobinami mogą być atomy lub grupy atomów, które nazywamy cząsteczkami.

Praca domowa
Polecenie 1.1

Spróbuj znaleźć w Internecie i innych źródłach informacje o tym, jak odkrywano istnienie różnych atomów.

Słowniczek

atom

podstawowy składnik materii, którego nie da się rozłożyć na prostsze elementy, mające takie same właściwości, jak cały atom

cząsteczka

drobina zbudowana z kilku połączonych ze sobą atomów

drobiny

dowolne elementy tworzące substancję, czyli atomy lub cząsteczki

Zadania

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2