Wydrukuj Zapisz jako PDF Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał
RgjXDo02083uD1
Dzika róża Dzika róża Źródło: pixabay, licencja: CC 0.
Dzika róża
pixabay, licencja: CC 0

Przyroda, kojąca przepełnione smutkiem dusze dekadentów, stanowiła źródło inspiracji. Nie tylko była piękną dekoracją poetyckich wzruszeń, lecz przede wszystkim stawała się gąszczem symboli, znaczeń nierzadko trudnych do rozszyfrowania i dotyczących kondycji człowieka w świecie.

Już wiesz

1) Przypomnij, czym jest symbol i czym różni się od alegorii. Przygotuj kilka przykładów.

2) Wyszukaj informacje na temat dzikiej róży i limby. Sprawdź, jak wyglądają i w jakich warunkach rosną.

3) Na podstawie dostępnego źródła wyjaśnij symbolikę łabędzia.

j0000000F6B2v23_0000000J
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach

Ćwiczenie 1.1

Przypomnij, dlaczego przyroda tatrzańska stanowiła źródło inspiracji dla młodopolskich twórców.

Ćwiczenie 1.2

Powiedz, czy była to przyroda błoga i spokojna, czy też – groźna i niepokojąca. Uzasadnij swoją wypowiedź.

Ćwiczenie 1.3

Kontemplacja tatrzańskiej przyrody wyzwalała w twórcach przemyślenia. Czego one dotyczyły?

Tomik poetycki Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach opublikowany został w 1898 roku we Lwowie. W tym czasie Jan Kasprowicz odchodził w swej twórczości od tematyki społecznej, naturalistycznej, i kierował się w stronę symbolizmu pełnego wizyjności.

Krzak dzikiej róży w Ciemnych SmreczynachJan Kasprowicz
Jan Kasprowicz Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach

I
ciemnosmreczyńskichj0000000F6B2v23_000tp001ciemnosmreczyńskich skał zwaliska,
Gdzie pawiookie drzemią stawy,
Krzak dzikiej róży pąs swój krwawy
Na plamy szarych złomów ciska.

U stóp mu bujne rosną trawy,
Bokiem się piętrzy turniaj0000000F6B2v23_000tp002turnia śliska,
Kosodrzewinyj0000000F6B2v23_000tp003Kosodrzewiny wężowiska
Poobszywały głaźne ławy...

Samotny, senny, zadumany,
Skronie do zimnej tuli ściany,
Jakby się lękał tchnienia burzy.

Cisza... O liście wiatr nie trąca,
A tylko limba próchniejąca
Spoczywa obok krzaku róży.

II
Słońce w niebieskim lśni krysztale,
Światłością stały się granity,
Ciemnosmreczyński las spowity
W bladobłękitne, wiewne fale.

Szumna siklawaj0000000F6B2v23_000tp004siklawa mknie po skale,
Pas rozwijając srebrnolity,
A przez mgły idą, przez błękity,
Jakby wzdychania, jakby żale.

W skrytych załomach, w cichym schronie,
Między graniamij0000000F6B2v23_000tp005graniami w słońcu płonie,
Zatopion w szum, krzak dzikiej róży...

Do ścian się tuli, jakby we śnie,
A obok limbę toczą pleśnie,
Limbę, zwaloną tchnieniem burzy.

III
Lęki! wzdychania! rozżalenia,
Przenikające nieświadomy
Bezmiar powietrza!... Hen! na złomy,
Na blaski turnic, na ich cienia

Stado się kozic rozprzestrzenia;
Nadziemskich lotów ptak łakomy
Rozwija skrzydeł swych ogromy,
Świstak gdzieś świszcze spod kamienia.

A między zielska i wykroty,
Jak lęk, jak żal, jak dech tęsknoty,
Wtulił się krzak tej dzikiej róży.

Przy nim, ofiara, ach! zamieci,
Czerwonym próchnem limba świeci,
Na wznak rzucona świstem burzy...

IV
O rozżalenia! o wzdychania!
O tajemnicze, dziwne lęki!...
Ziół zapachniały świeże pęki,
Od niw liptowskich , od Krywania .

W dali echowe słychać grania:
Jakby nie z tego świata dźwięki
Płyną po rosie, co hal miękki
Aksamit w wilgną biel osłania.

W seledyn stroją się niebiosy,
Wilgotna biel wieczornej rosy
Błyszczy na kwieciu dzikiej róży.

A cichy powiew krople strąca
Na limbę, co tam próchniejąca
Leży, zwalona wiewem burzy...

j0000000F6B2v23_00000_BIB_001
Ćwiczenie 2.1

Nazwij gatunek literacki reprezentowany przez utwory z cyklu Krzak dzikiej róży.

Ćwiczenie 2.2

Omów treść każdego z czterech wierszy. Postaraj się upodobnić wywód do opisu obrazu jakiegoś dziewiętnastowiecznego malarza.

Ćwiczenie 2.3

Ćwiczenie 2.4
RHcv0usAbsjbS1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2.5

Powiedz, z jaką techniką malarską kojarzy się obrazowanie tych wierszy. Wyjaśnij, na czym ta technika polega.

Ćwiczenie 2.6

Przypomnij tytuł przynajmniej jednego poznanego wcześniej utworu, który charakteryzuje się podobnym sposobem przedstawiania świata.

Ćwiczenie 2.7

Wymień cechy limby i róży zaprezentowanych w wierszach Jana Kasprowicza.

Ćwiczenie 2.8

W jakich warunkach rośnie każda z tych roślin? W jakich warunkach istnieją natomiast w dziele Jana Kasprowicza?

Ćwiczenie 2.9

Wskaż powody, dla których autor sonetów zestawił te dwa byty.

Ćwiczenie 2.10
R1VjacKaNnNgD1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2.11

Wyjaśnij wymowę cyklu Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach.

Ćwiczenie 2.12

Jaką filozofię zawarł w nim młodopolski poeta? Odpowiedź uzasadnij.

Ćwiczenie 2.13

Jaka refleksja na temat ludzkiej egzystencji wynika z tych wierszy? Odpowiedź uzasadnij.

j0000000F6B2v23_000tp001
j0000000F6B2v23_000tp002
j0000000F6B2v23_000tp003
j0000000F6B2v23_000tp004
j0000000F6B2v23_000tp005
j0000000F6B2v23_0000002Z
JPOL_E3_E4_Konteksty

Płynęły białe łabędzie ...

Bogusław Butrymowicz (1872‑1965)

Bogusław Butrymowicz (1872-1965)

Młodopolski poeta, który zaistniał dzięki opublikowanemu w 1898 roku w czasopiśmie „Życie” wierszowi Białe łabędzie. Butrymowicz wydał dwa tomy poezji: Poezje oraz Za słońcem. Pisał poezje, ale szczególne uznanie zyskał dzięki przekładom literatury antycznej (tłumaczył m.in. dzieła Eurypidesa i Arystofanesa).

Białe łabędzieBogusław Butrymowicz
Bogusław Butrymowicz Białe łabędzie

Po wodzie bladolazurowej,
Kędy się sennie nurt przetacza,
Jak wiecznie jedna myśl tułacza –
Płynęły białe łabędzie...

Lato strącało kwiat lipowy
Na biel ich skrzydeł sinośnieżną –
Ciszą... tęsknotą wód przybrzeżną
Płynęły białe łabędzie...

Wiecznie tę samą w wodzie linię
Żłobiły ciała ich łyskliwe,
Bez ruchu skrzydeł, jak nieżywe,
Płynęły białe łabędzie...

Po wodzie bladolazurowej,
Po sennej ciszy błędnych fal,
W melancholijnym, długim rzędzie,
Jak biały smutek Chrystusowy,
Niewypłakany nigdy żal –
Pływają białe łabędzie...

Słońce matowym złotem błyska;
Czasem lipowy spadnie puch,
Więznąc na fali miękkiej grzędzie,
Ciche – przez środek uroczyska,
Niby wcielenie łez i skruch
Pływają białe łabędzie...

Wysoko wznosząc szyje gięte,
Z wzrokiem utkwionym w stromy brzeg,
Wciąż jednym kręgiem jak w obłędzie:
Przez strugi nieme i zaklęte –
Ciągle te same z wieku w wiek
Pływają białe łabędzie...

...Oto znów biały zastęp płynie
Bez ruchu skrzydeł, wody bluzgu
Zda mi się – jakby po mym mózgu
Płynęły białe łabędzie...

Ciche i białe... Nieskalanie,
Zawsze tą samą wąską linią,
Zaczarowaną w sen świątynią –
Płynęły białe łabędzie...
.
I nie wiem: sen li to czy trwanie?
Fala przypomnień o brzeg bije,
A z nią, przepiękne wznosząc szyje,
Pływają białe łabędzie...

j0000000F6B2v23_00000_BIB_002
R1WhOzTx6EQUm
Pięć łabędzi
Otto Eckmann, Pięć łabędzi, licencja: CC 0
Ćwiczenie 3.1

Omów budowę wiersza Bogusława Butrymowicza Białe łabędzie.

Ćwiczenie 3.2

Określ nastrój utworu.

Ćwiczenie 3.3

Opisz świat przedstawiony. Jaka kolorystyka w nim dominuje?

uzupełnij treść
Ćwiczenie 3.4

Scharakteryzuj tytułowe łabędzie.

Ćwiczenie 3.5

Przypomnij tytuł poznanego wcześniej wiersza z przełomu XIX i XX wieku, w którym pojawił się motyw ptaka.

Ćwiczenie 3.6

Przypomnij symbolikę tego ptaka.

Ćwiczenie 3.7

Zinterpretuj fragment: „Zda mi się – jakby po mym mózgu / Płynęły białe łabędzie...”.

Ćwiczenie 3.8

Wyjaśnij symbolikę tytułowych łabędzi. Uzasadnij swoją odpowiedź.

Ćwiczenie 3.9

Zastanów się i powiedz, czy istnieje jedna interpretacja wiersza Bogusława Butrymowicza.

Ćwiczenie 3.10

W krótkiej notatce wyjaśnij, co jest istotniejsze – treść, znaczenie Białych łabędzi czy wizyjność i nastrojowość tego wiersza. Uzasadnij swoje stanowisko.

uzupełnij treść
j0000000F6B2v23_0000004L
JPOL_E3_E4_Preteksty

Impresjonizm

Sposób obrazowania, który pojawił się w Krzaku dzikiej róży Jana Kasprowicza, można zaobserwować w twórczości wielu impresjonistów. Zafascynowani przemianami rzeczywistości, jakie dokonują się o różnych porach dnia lub roku, często malowali oni jeden obiekt lub krajobraz w kilku wariantach. Przeprowadzali dogłębne studium tematu wybranego przez siebie i udowadniali, że rzeczywistość jest różnorodna i zmienna.

Cykl Katedra w Rouen Claude’a Moneta, liczący dwadzieścia obrazów, to jedno z  najważniejszych dzieł malarstwa impresjonistycznego. Francuski twórca malował gotycką katedrę w latach 1893–1894, skupiając się nie, jak dotychczasowi artyści, na jej architektonicznym kunszcie, ale na obserwacji gry światła o różnych porach dnia i roku.
W podobny sposób Monet stworzył inne cykle, np.: Dworzec Saint‑Lazare, Parlament Londyński, Topole czy Stogi siana.

Ćwiczenie 4.1

Omów obrazy Claude’a Moneta przedstawiające katedrę w Rouen.

Ćwiczenie 4.2

Określ, w jakich porach dnia została przedstawiona świątynia. Zwróć uwagę na zmieniające się kolory i detale.

Ćwiczenie 4.3

Odszukaj i przeanalizuj kolejny cykl tego typu stworzony przez Moneta lub innego impresjonistę (np. Camille’a Pissarra).

j0000000F6B2v23_0000005R
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

Ćwiczenie 5.1

Stwórz cykl zdjęć tego samego obiektu lub krajobrazu o różnych porach dnia i w odmiennych warunkach atmosferycznych.

Ćwiczenie 5.2

Zróbcie klasową wystawę swoich impresjonistycznych fotografii. Wspólnie przeanalizujcie efekty swoich prac .

Ćwiczenie 5.3

Przygotuj pisemną wypowiedź argumentacyjną na temat: „Młodopolska przyroda – bliska czy daleka człowiekowi? Odpowiadając na pytanie, odwołaj się do twórczości Kazimierza Przerwy‑Tetmajera i Jana Kasprowicza oraz innych tekstów kultury z przełomu XIX i XX wieku”.

Ćwiczenie 5.4

Przygotuj 15‑minutową wypowiedź na temat malarstwa impresjonistycznego.

R1Dva4JwkS3FN1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.