Aktualności

Kształcenie na odległość

Programy nauczania i scenariusze zajęć do kształcenia ogólnego

Epodręczniki PO KL

Katalog Zasobów Dodatkowych

Wsparcie psychologiczno-pedagogiczne

Gra edukacyjna „Godność, wolność i niepodległość”


Wsparcie użytkownika

Filmy instruktażowe i instrukcje

Poradnik dla użytkownika

Najczęściej zadawane pytania wraz z odpowiedziami

Filmy instruktażowe i instrukcje
Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj
RiqtwAj0z5dtO1

W pracowni artysty – malarskie techniki plastyczne

Źródło: online-skills, licencja: CC0.

Wprowadzenie

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

R1M1fOYIsCvPG1
Scenariusz zajęć do pobrania.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.

I. Opanowanie zagadnień z zakresu języka i funkcji plastyki; podejmowanie działań twórczych, w których wykorzystane są wiadomości dotyczące formy i struktury dzieła. Uczeń:

1) wykazuje się znajomością dziedzin sztuk plastycznych: malarstwa, rzeźby, grafiki, architektury (łącznie z architekturą wnętrz), rysunku, scenografii, sztuki użytkowej dawnej i współczesnej (w tym rzemiosła artystycznego); rozumie funkcje tych dziedzin i charakteryzuje ich język; rozróżnia sposoby i style wypowiedzi w obrębie dyscyplin; zna współczesne formy wypowiedzi artystycznej, wymykające się tradycyjnym klasyfikacjom, jak: happening, performance, asamblaż; sztuka nowych mediów;

3) klasyfikuje barwy w sztukach plastycznych; wykazuje się znajomością pojęć: gama barwna, koło barw, barwy podstawowe i pochodne, temperatura barwy, walor barwy; rozróżnia i identyfikuje w dziełach mistrzów i własnych kontrasty barwne: temperaturowe, dopełnieniowe i walorowe; podejmuje działania twórcze z wyobraźni i z zakresu interpretacji natury, uwzględniające problematykę barwy;

5) charakteryzuje pozostałe środki wyrazu artystycznego, takie jak: linia, plama, faktura; wykorzystuje wskazane środki w działaniach plastycznych (kompozycjach z wyobraźni i transpozycji natury);

II. Doskonalenie umiejętności plastycznych – ekspresja twórcza przejawiająca się w działaniach indywidualnych i zespołowych.

Uczeń:

2) wyraża w pracach plastycznych uczucia i emocje wobec rzeczywistości, a także płynące z inspiracji muzycznych czy literackich (impresja i ekspresja); rysuje, maluje, ilustruje zjawiska i wydarzenia realne i wyobrażone (także w korelacji z innymi przedmiotami);

III. Opanowanie podstawowych wiadomości z zakresu kultury plastycznej, jej narodowego i ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturowego. Uczeń:

4) wymienia, rozpoznaje i charakteryzuje najważniejsze obiekty kultury wizualnej w Polsce, wskazuje ich twórców;

5) rozpoznaje wybrane, najbardziej istotne dzieła z dorobku innych narodów;

7) wykazuje się znajomością najważniejszych muzeów i kolekcji dzieł sztuki w Polsce i na świecie.

Nauczysz się

rozpoznawać dziedziny sztuk plastycznych – malarstwo, charakteryzować język tej dziedziny, rozróżniać sposoby i style wypowiedzi w jej obrębie;

rozpoznawać twórczość artystów, rozróżniać cechy w dziełach mistrzów i własnych;

interpretować obserwowane zjawiska, przedmioty, motywy, stosując środki wyrazu zgodnie w własnym odczuciem i wyobrażeniem;

charakteryzować plamę barwną jako środek wyrazu artystycznego, wykorzystywać ją w działaniach plastycznych;

rozróżniać gatunki i tematykę dzieł w sztukach plastycznych (pejzaż);

podejmować działania twórcze z wyobraźni i z zakresu interpretacji natury, posługując się podstawowymi środkami wyrazu plastycznego;

doskonalić umiejętności plastyczne przejawiające się w indywidualnej działalności twórczej;

malować z zastosowaniem prostych technik malarskich, interpretując obserwowane rzeczy i zjawiska.

Pracownia

Pracownia artysty, zwana też atelier (w języku francuskim atelier oznacza pracownię, warsztat), to miejsce szczególne, w którym artysta tworzy dzieła. Dlatego panuje tam klimat sprzyjający procesowi tworzenia, a samo pomieszczenie jest przystosowane do profesjonalnego wykonywania uprawianej przez artystę dyscypliny. Kliknij na interaktywne zdjęcia z pracowni artysty Piotra Klugowskiego, a dowiesz się, jakie są podstawowe narzędzia pracy artysty‑malarza.

R3dakIEz4q0yD1
Ilustracja interaktywna przedstawia wnętrze pracowni malarskiej Piotra Klugowskiego. Na środku pomieszczenia, na krześle siedzi artysta. Jest to starszy, siwiejący pan w okularach, jasnej kurtce, koszuli w biało-szarą kratę, szarych spodniach oraz ciemnych butach na nogach. Mężczyzna siedzi na tle wysokiego, zwieńczonego łukiem okna, które przysłania półprzezroczysta, biała tkanina. Przed malarzem stoi sztaluga z umieszczonym na niej obrazem. W niewielkim, wysokim pomieszczeniu znajduje się drewniany regał z szufladami i półkami, biurko, stół, szary fotel oraz biała, niska szafka z szufladami na rysunki. Na białych ścianach pracowni rozwieszone są kolorowe obrazy. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Sztaluga – drewniany stojak służący malarzowi do umieszczenia na odpowiedniej wysokości obrazu podczas malowania.
Pracownia malarska, online-skills, CC BY 3.0
RGW1GPFtbVYG41
Ilustracja interaktywna przedstawia wnętrze pracowni malarskiej Piotra Klugowskiego. W centrum kadru znajduje się pochylony nad stolikiem artysta. Jest to starszy, siwiejący pan w okularach, jasnej kurtce, koszuli w biało-szarą kratę, szarych spodniach. Na stoliku ustawione są buteleczki, pojemniki i farby. Biały blat pokryty jest rozmazanymi śladami farb. Za artystą znajduje się szary fotel, biurko, oraz oraz wisząca nad nim mała szafka. Na białych ścianach pracowni rozwieszone są kolorowe obrazy. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Paleta – przyrząd malarski służący do rozcieńczania i mieszania farby. Szpachla – narzędzie używane przez artystę-malarza zamiast pędzla do nałożenia grubej warstwy farby o charakterystycznej fakturze i uzyskania ostrych przejść kolorystycznych. Składa się z giętkiej metalowej blachy o różnym kształcie, osadzonej na drewnianym lub plastikowym trzonku. Terpentyna – rozcieńczalnik stosowany w malarstwie olejnym do czyszczenia pędzli i narzędzi malarskich.
Przyrządy malarskie, online-skills, CC BY 3.0
RLAzz5mOLkqA21
Ilustracja interaktywna przedstawia fragment wnętrza pracowni malarskiej Piotra Klugowskiego. Na zdjęciu znajduje się biurko, na którym ustawione są buteleczki, dwa dzbanki służąca za pojemniki na pędzle, segregatory, lupa, taśma klejąca oraz przedmioty użytku codziennego. Część biurka przykryta jest jasną tekturą. Nad biurkiem wiszą dwie drewniane szafki oraz zielono-czerwony abstrakcyjny obraz. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Pędzle. Ilustracja przedstawia fragment wnętrza pracowni malarskiej Piotra Klugowskiego. Na zdjęciu znajduje się biurko, na którym ustawione są buteleczki, dwa dzbanki służąca za pojemniki na pędzle oraz przedmioty użytku codziennego.
Pędzle, online-skills, CC BY 3.0
R5QbrYtZFlK1C
Ćwiczenie 1
Opisz co powinno znajdować się w pracowni malarza.

Malarstwo

Malarstwo jest jedną z podstawowych dziedzin sztuki. Jego istotą jest posługiwanie się plamą barwnąPlama barwnaplamą barwną – najczęściej na dwuwymiarowej powierzchni.

Plamy barwne można uzyskać poprzez nałożenie farby pędzlem, szpachlą, odciskanie jej za pomocą stempla, palców, rozpryskiwanie sprayem, a także rozlewanie. Najczęściej używanymi farbami w szkole są farby plakatowe – kryjące farby wodne o czystych i intensywnych barwach. Ze względu na dobrą przyczepność można nimi malować na takich podłożach jak: papier, kamień, drewno, ceramika i inne.

RH2eAwkXaMkR9
Ćwiczenie 2
Zastanów się, jakie cechy ma farba plakatowa – wybierz właściwe odpowiedzi. Możliwe odpowiedzi: 1. farba kryjąca, 2. farba niekryjąca, 3. farba sucha, 4. farba mokra, 5. farba wodna, 6. farba olejna

Jednym z kryteriów podziału malarstwa jest technika. Do najbardziej znanych technik malarskich należą: techniki olejne, gwasze, akryle, tempery, akwarele, freski, pastele. Artyści, poszukując własnej drogi wypowiedzi twórczej często eksperymentują, w wyniku czego powstają nowe techniki malarskie. Jedną z nich jest np. kolażKolażkolaż. Więcej na temat kolażu dowiesz się z E‑materiału: Poznajemy technikę kolażu – klasowy fotokolaż.

Za najstarsze techniki malarskie uważa się akwarelę, temperęfresk.

Akwarela jest to technika malarska laserunkowa (niekryjąca). Podstawowymi składnikami akwareli są barwniki – substancje decydujące o kolorze, spoiwo (przeważnie guma arabska) oraz woda. Te trzy składniki po połączeniu tworzą przejrzystą akwarelę, farbę rozpuszczalną w wodzie. Więcej na temat akwareli możesz dowiedzieć się z E‑materiału: Zastosowanie technik plastycznych w praktyce – malujemy akwarelę.

Ważny w tej technice jest fakt przenikania światła i przebijania koloru podłoża. Akwarela może być stosowana na różne sposoby – jednym z nich jest kładzenie na zwilżonym papierze, co pozwala uzyskać efekt miękkich, rozpływających się plam. Zapoznaj się z przykładami dzieł malowanych techniką akwareli.

Tempera to rodzaj farby kryjącej, do wyrobu której oprócz barwników używa się jako spoiwa jaj kurzych w połączeniu z sokiem, piwem czy kwasem chlebowym lub gumy arabskiej i kazeiny, rozpuszczonych w oczyszczonym oleju i żywicy drzew iglastych. Najbardziej znane są tempery średniowieczne, których spoiwem była tłusta zawiesina uzyskana z żółtka z kurzego jajka zmieszanego z olejem. Niekiedy do tempery dodawano sok z cytryny, co w znaczny sposób wpływało na świetlistość barwy. W ten sposób tworzone było np. gotyckie malarstwo tablicowe, a także ikony. Przyjrzyj się zamieszczonym niżej reprodukcjom.

Inną bardzo ważną techniką jest fresk – malarstwo ścienne. Fresk powstaje za pomocą rozpuszczonych w wodzie farb nakładanych na mokry tynk. Pigmenty wiążą się z zaprawą, która pełni funkcję spoiwa, dlatego korekta fresku staje się niemożliwa.

Ćwiczenie 3
RoVSkX3aAeyOu
R1dlRwsu2qbjq
Dopasuj poznane pojęcia do reprodukcji. Michał Träger, Światło, 2009 Możliwe odpowiedzi: 1. akwarela, 2. tempera, 3. fresk Wielbłąd, XII w.,Hiszpania Możliwe odpowiedzi: 1. akwarela, 2. tempera, 3. fresk Giotto, Madonna z Dzieciątkiem, 1306-1310 Możliwe odpowiedzi: 1. akwarela, 2. tempera, 3. fresk
Inna wersja zadania

Wyjaśnij pojęcia: fresk i tempera.

Inne techniki malarskie

Najpopularniejszą techniką malarską jest technika olejna. Początkowo obrazy malowane były farbą olejną na desce, z czasem najczęściej stosowane przez artystów stało się malowanie olejne na płótnie. Farbą olejną można także malować na blasze, drewnie, a nawet na tekturze. Ważne jest zagruntowanie podłoża. Spoiwem wiążącym jest olej (najczęściej lniany), z którym miesza się farbę, a następnie nakłada na wybrane podłoże za pomocą różnego rodzaju pędzli i szpachli. Jest to malarstwo trwałe, w którym dzięki mieszaniu barw, ich kryciu i długiemu czasowi schnięcia, można wprowadzać zmiany i poprawki. W ten sposób uzyskuje się bardzo różne efekty barwne – od intensywnych i nasyconych, po barwy złamane, zgaszone. Malowanie takie daje również możliwość wprowadzania niuansów kolorystycznych, studiowania światła, a także precyzyjnego malowania detali.

W technice tej można malować na dwa sposoby: alla primalaserunkiem.

Malowanie alla prima polega na nakładaniu farby bezpośrednio na podłoże, często grubą warstwą, zostawiającą wypukłe, wyraziste faktury, określane jako impast lub impasto. Stosowanie impasto jest bardzo charakterystyczne dla twórczości Vincenta van Gogha. Przyjrzyj się reprodukcji przedstawiającej jedno z jego dzieł. Po kliknięciu w zdjęcie obejrzysz zdjęcia detali. Zwróć uwagę na impastImpast (impasto)impast.

RFrUKdn1anzPl1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz olejny „Irysy” autorstwa Vincenta Van Gogha. Artysta namalował na obrazie biały dzbanek z bukietem niebieskich kwiatów. Całość ustawiona jest na zielonym podłożu w tle znajduje się biała ściana. Kompozycja może wydawać się statyczna jednak bujne, powyginane irysy nadają obrazowi dynamiki. Tło oraz dzbanek zostały namalowane płasko, szerokimi pociągnięciami pędzla, grubą warstwą farby, impasto. Zupełnie inaczej artysta potraktował bukiet – tutaj malarz przyłożył dużą wagę do detalu i odwzorowania natury. Każdy kwiat jet namalowany z niezwykłą wnikliwością, wręcz czuje się ich aksamitną delikatność. Powyginane kształty niebieskich kwiatów stanowią kontrast z okalającymi je podłużnymi liśćmi. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Fragment obrazu przedstawiający lewą część białego dzbanka z fragmentem stołu i ściany. 2. Fragment obrazu przedstawiający prawą część białego dzbanka z fragmentem stołu i ściany oraz niebieskich irysów.
Vincent Van Gogh, „Irysy”, 1890, olej na płótnie, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork, Stany Zjednoczone Ameryki, flickr.com, CC BY-NC-ND 2.0

W malarstwie olejnym stosowane są też warstwy przeźroczyste nazywane laserunkiem, nadające obrazom efekty gładko‑lśniące i ochronne. Mistrzami laserunku byli między innymi Jacques‑Luis David, Jan Vermeer, Claude Lorrain. Przyjrzyj się ich dziełom.

RgPOUgWA1StiF
Ćwiczenie 4
Opisz, czym charakteryzuje się technika impasto.

Gwasz – tak jak akwarela jest farbą wodną, jednak w przeciwieństwie do akwareli jest kryjący, ponieważ do farby dodaje się biel ołowiową albo kredę. Spoiwem, tak jak w przypadku akwareli, jest guma arabska lub białko. Należy pamiętać, że po wyschnięciu gwasz jaśnieje i przypomina technikę pasteli. Gwasz często łączony jest z innymi technikami, np. rysunkiem, akrylem, akwarelami, pastelami. Obejrzyj prace wykonane techniką gwaszu.

W latach 50. wprowadzono farby akrylowe. Są to wodne farby kryjące, które po wyschnięciu nie rozpuszczają się. Ich składnikiem jest żywica syntetyczna, która sprawia, że obrazy znacznie szybciej schną. Mogą być kładzione grubo lub cienko, laserunkowo, przezroczystymi warstwami. Nadają się do malowania na niemal każdej powierzchni, w tym także na szkle. Takie możliwości technologiczne pozwalają między innymi na uzyskanie precyzyjnych, niemalże fotograficznych efektów. Obejrzyj reprodukcje, na których przedstawiono dzieła z wykorzystaniem farb akrylowych.

Pastel jest techniką pośrednią między malarską a rysunkową. Jest tzw. farbą suchą, ponieważ artysta nie posługuje się farbami i pędzlami, ale syntetycznymi kredkami – pastelami. Słowo „pastel” pochodzi od włoskiego pasta, co znaczy ciasto, masa. Jest nazwą zarówno materiału, jak i techniki malarskiej. Pastele najlepiej nakładać na chropowate albo miękkie, welurowe podłoże, na którym można je rozcierać palcem i rozmazywać. Poniżej przedstawiono trzy reprodukcje wykonane techniką pasteli.

RwmNvQfGYGzeV1
Ćwiczenie 5
Uzupełnij zdanie: Słowo „tu uzupełnij” pochodzi od włoskiego pasta, co znaczy ciasto, masa.
Polecenie 1

Wykonaj pejzażPejzażpejzaż dowolną techniką malarską. Zorganizuj wraz z kolegami z klasy wystawę, której podstawą aranżacji będzie technika malarska.

Inna wersja zadania

Przygotuj pytanie na kartkówkę dotyczące techniki malarskiej.

Claude Monet

Poniżej przedstawiono zdjęcie, na którym widać Oscara Clauda Moneta - francuskiego malarza, jednego z najważniejszych przedstawicieli impresjonizmu. Widzimy artystę w pracowni, trzymającego paletę i pędzel, podczas malowania pejzażu. Klikając na interaktywną ilustrację zobaczysz to dzieło współcześnie wyeksponowane w muzeum.

RRYmccOrPQUCQ1
Ilustracja interaktywna przedstawia wnętrze pracowni malarskiej Cloudea Moneta. W centrum kadru czarno-białego zdjęcia znajduje się artysta z paletą i pędzlami w ręku, stojący przed dużym płótnem „Nenufarów” na sztaludze. Jest to starszy, siwy mężczyzna z brodą w ciemno-szarym garniturze i czarnych, błyszczących butach. W dalszej części pomieszczenia ustawione są kolejne trzy obrazy z „Nenufarami”. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Artysta ukazany był w trakcie tworzenia swojego ostatniego dzieła. Jest to olbrzymie, panoramiczne przedstawienie stawu pełnego nenufarów. Obraz jest wyeksponowany w dwóch owalnych salach Musée de l'Orangerie w Paryżu.
Claude Monet, Nenufary, 1914-1926, olej na płótnie, Musée de l'Orangerie, Paryż, Francja, 2.bp.blogspot.com, CC BY 3.0

Jan Matejko

Poniższe zdjęcie zrobiono w pracowni innego znanego malarza – Jana Matejki. To artysta, który w sposób szczególny przedstawiał ważne wydarzenia z historii Polski. Jego obrazy są wielkoformatowymi kompozycjami pełnymi drobiazgowych detali odpowiadających realiom danej epoki. Przyjrzyj się niżej zamieszczonej fotografii, a następnie rozwiąż zadanie.

RIZ4yhs2thY9p1
Jan Matejko, zrodlo.krakow.pl, CC BY 3.0
Rn0iFMgszmvZc
Ćwiczenie 6
Znajdź w internecie informację o życiorysie Jana Matejki i opowiedz o tym artyście na forum klasy.

Współcześni malarze

Obejrzyj zdjęcia z pracowni współczesnego malarza. Są tam obrazy o różnej tematyce, kolorystyce, wielkości. Przyjrzyj im się, a następnie rozwiąż zadanie.

R6ATQ1ECWghyy
Ćwiczenie 7
Na podstawie uzyskanych informacji z lekcji wybierz stwierdzenie, które odnosi się do pojęcia kolaż: Możliwe odpowiedzi: 1. technika malarska stosowana głównie w malarstwie olejnym polegająca na wypukłym nakładaniu farby pędzlem lub za pomocą szpachli. 2. to ślad na podłożu o zróżnicowanym kształcie, wielkości i barwie, powstały w wyniku naniesienia pigmentu za pomocą wybranego narzędzia malarskiego. 3. to ślad na podłożu o zróżnicowanym kształcie, wielkości i barwie, powstały w wyniku naniesienia pigmentu za pomocą wybranego narzędzia malarskiego.

Artyści w celu uzyskania ciekawych, oryginalnych efektów eksperymentują z tworzywem plastycznym, w tym z technikami i narzędziami plastycznymi. W ten sposób powstały techniki mieszane, zwane też technikami kombinowanymi lub technikami własnymi, stanowiące indywidualny rys twórczości danego artysty i otwierające drogę ciągłemu poszukiwaniu niepowtarzalnych efektów plastycznych. Przyjrzyj się zamieszczonym niżej reprodukcjom dzieł wykonanych technikami mieszanymi.

Słownik pojęć

Impast (impasto)
Impast (impasto)

technika malarska stosowana głównie w malarstwie olejnym polegająca na wypukłym nakładaniu farby pędzlem lub za pomocą szpachli.

Kolaż
Kolaż

z języka francuskiego (collage) oznacza przyklejanie. Jest to technika plastyczna, która polega na komponowaniu obrazu z różnych materiałów, np. kawałków tkanin, drewna, ilustracji gazetowych, reprodukcji, fotografii, a także drobnych przedmiotów codziennego użytku. Po przyklejeniu ich na wybrane podłoże (np. płótno, papier) można dokonać ostatecznej korekty za pomocą farb, piórka, pisaka, ołówka, a nawet zwykłego długopisu.

Pejzaż
Pejzaż

gatunek malarstwa, który przedstawia krajobraz, widok natury lub otoczenia miejskiego. W zależności od rodzaju ukazywanej rzeczywistości wyróżnia się pejzaże topograficzne (które przedstawiają elementy realnej rzeczywistości) albo fantastyczne, które są wytworem fantazji artysty.

Plama barwna
Plama barwna

to ślad na podłożu o zróżnicowanym kształcie, wielkości i barwie, powstały w wyniku naniesienia pigmentu za pomocą wybranego narzędzia malarskiego.

Źródło:

  1. sjp.pwn.pl

Galeria dzieł sztuki

m3effbd31afec6f49_0000000000314

Bibliografia

Angela Gair, Podręczik artysty: rysunek i malarstwo: materiały i techniki, Muza, Warszawa 1997.

Janina Lewicka, 100 [Sto] technik plastycznych, Nasza Księgarnia, Warszawa 1967.

Jose M. Parramon, Jak powstaje kolor : barwy światła, kolor i pigmenty, barwy dopełniające, barwa cielista, kolor cienia, gamy kolorów i zasady harmonizowania kolorów, Galaktyka, Łódź 1998.

Zgłoś problem